Tınıçlıq öçen partnyerlıq kereşüe häm Qazaqstan

Törkiyä häm Awraziya 50

867826
Tınıçlıq öçen partnyerlıq kereşüe häm Qazaqstan

     ”Tınıçlıq öçen partnyerlıq” kereşüeneñ töp maqsatı – Salqın suğış betkännän soñ NATOğa al’ternativ bularaq täq’dim itelgän iminlek strukturaların çikläw. Moña kürä NATO ber yaqtan kiñäyep êlekke Sovet blogı illärne äğ’za bularaq üz êçenä ala belergä tiyeş, ikençe yaqtan üze ışanğan qimmätlärne tirä – yağına cäyelderä alırğa tiyeş.

     Çınlap torıp qarşı buluğa qorılğan iminlek añlayışı Sovetlar Berlege tarqalğannan soñ iğ’tibar cälep itmi başladı. NATO da Salqın suğış waqıtındağı iminlek añlayışın üzgärtergä mäcbür buldı. Sovet blogınnan ayırılğan illärneñ barısınıñ NATOğa äğ’zalıqları mömkin tügel. Şuña kürä ara çişeleşlär tabu zarurlığı tudı. Bu bäyläneştä “Tınıçlıq öçen partnyerlıq” kereşüe bu kereşügä urtaq bularaq quşılğan illärne tulı mäğ’näsendä NATOğa da almıy, çittä dä qaldırmıy.

     ”Tınıçlıq öçen partnyerlıq”nıñ töp maqsatları şular:Könçığış Awrupa,Qara diñgez, Kavkaz – Urta Aziya häm Balkan illäre belän NATO arasında xezmättäşlekne üsterü ;bu illärneñ NATOnıñ ğomum iminlek mänfäğät’lärenä yanaw tudırmayaçaq xälgä kilülären tä’min itü ;bu illärneñ töbäk iminlegenä uñay yünäleştä öleş kertülärenä aradaşçı bulu. Biredä telängän närsä şul :”Tınıçlıq öçen partnyerlıq” äğ’zası bulğan illärneñ ozın möddättä üzlären NATOnıñ qoruçı qimmätlärenä turı kiterep üzgärtüläre.Şulay uq daimi tınıçlıq häm totrıqlılıq urnaştıruğa öleş kertüläre. “Tınıçlıq öçen partnyerlıq” kereşüe - äğ’zalarınıñ urta häm ozın möddättä üzgärülären küzdä totuçı proyekt. 

     Qazaqstannıñ NATO belän iminlek xezmättäşlege “Tınıçlıq öçen partnyerlıq” programması qısa dokumentın 1994 nçe yılda imzalawı belän räsmi räweştä başladı. NATOnıñ Kavkaz häm Urta Aziya maxsus wäkile Djeyms Appaturay fikerençä, Qazaqstan töbäktäge ittifaqnıñ iñ aktiv partnyerı. İke yaqlı xezmättäşlek başqaru öçen möhim mexanizmnarnıñ berse - 2006 nçı yılda bergä äzerlängän 2 yıllıq “İndividual’ partnyerlıq ğamäl planı”.Älege ğamäl planı aradaşçılığı belän ittifaq Qazaqstanğa ixtıyaclarına kürä yärdäm itä ala. İlneñ saqlanu häm iminlek tarmaqlarına da yaqlaw kürsätä. 

     1995 nçe yıldan bügenge köngä qadär Qazaqstan “Tınıçlıq öçen partnyerlıq” kereşüe qısasında saqlanu reforması, xärbi oyışmalar arasında xezmättäşlek, grajdan – ğaskär mönäsäbätläre,xärbi bulmağan ğadättän tış xäl planlaştıru häm afätlärgä qatışu , mäğarif,öyrätü häm fänni xezmättäşlek kebek şaqtıy programmada qatnaştı. NATO saqlanu häm iminlek tarmağı reforması qısasında Qazaqstanğa saqlanu häm qorallı köçlär ministrlığınıñ reforma barışında şaqtıy  täcribä belän urtaqlaştı.

     2008 nçe yılnıñ iyül’ ayında Qazaqstan – NATO xezmättäşlek planı qısasında Urta Aziyada Qazaqstan üzäge isemle berence “Tınıçlıq öçen partnyerlıq” uqıtu-öyrätü üzäge Almatıdağı cir öste köçläre xärbi institutında açıldı. Qazaqstan üzäge 2010 nçı yılnıñ dekabr’ ayında NATO tarafınnan partnyerlıq uqıtu –öyrätü üzäge bularaq akkreditaśiyälände. Üzäkneñ töp maqsatı – NATOğa äğ’za häm urtaq däwlätlärdän xärbi berleklärne kertep tınıçlıq köçe operaśiyälärendä qatnaşu öçen xärbi personalnı uqıtıp öyrätü.

     NATO – Qazaqstan xezmättäşlege tarmaqlarınnan tağın berse –xalıqara terrorçılıqqa qarşı köräş. Qazaqstan –terrorğa qarşı köräş partnyerlığı ğamäl planınıñ ber öleşe. Qazaqstan bu qısada NATO belän bäyläneşle mäğ’lümat häm analizlarnı urtaqlaşa, terrorğa qarşı köräştä sälätlären kamilläşterä ,oyışmalar arası xezmättäşlekne üsterä häm çik buyı iminlegen nığıta.

     Näticä yasap şunı äytergä kiräk, NATOnıñ “Tınıçlıq öçen partnyerlıq” programması qısasında alıp barılğan xezmättäşlek Qazaqstan öçen bik faydalı. “Tınıçlıq öçen partnyerlıq” kereşüe Qazaqstanğa terrorçılıq, dini çiktän tış ğamällär, êtnik bäreleşlär , oyışqan cinayät’, narkobiznes häm başqa awırlıqlarğa qarşı köräştä yärdäm itä. Qazaqstan NATOğa tulısınça äğ’za  bulu öçen tırışmıy. Ämma Qazaqstan öçen NATO belän xezmättäşlek zur ähämiyätkä iyä. Çönki bu xezmättäşlek Qazaqstannıñ xärbi yaqtan nığuına öleş kertü belän genä çiklänmi, şul uq waqıtta regional’ totrıqlılıqnı arttıra ,Urta Aziyada iminlek xezmättäşlegen nığıta häm kürşe böyek köçlärneñ Urta Aziyağa qarata tışqı basımnarın azayta.

      “Tınıçlıq öçen partnyerlıq” programması belän NATO üze belän garmoniyäle räweştä êşli ala torğan häm xärbi operaśiyälärdä urın ala torğan illär sisteması buldıra.Urtaq illär üz xärbi modernizaśiya maqsatların tormışqa aşıra ala. Qazaqstannıñ NATO belän xezmättäşlekne üsterüe Törkiyä Cömhüriyäte öçen dä bik möhim. Qazaqstannıñ NATO belän xezmättäşlek däräcäseneñ artuı  Qazaqstan – Törkiyä mönäsäbätlärenä dä uñay yoğıntı yasayaçaq. Bu isä bolay da yaxşı bulğan Qazaqstan – Törkiyä mönäsäbätlären tağın da yuğarı däräcägä kütärü öçen säbäp bulaçaq.

 Möxtäräm tıñlawçılar, “Törkiyä häm Awraziya” tapşıruınıñ bügenge çığarılışı axırına yaqınlaştı. Sez Atatörek isemendäge universitetnıñ xalıqara mönäsäbätlär bülege fänni xezmätkäre doktor Cämil Doğaç İpäkneñ NATOnıñ möhim kereşülärennän berse bulğan “Tınıçlıq öçen partnyerlıq” kereşüe häm Qazaqstan belän xezmättäşlek turında añlatmasın tıñladığız. Kiläse tapşıruda küreşkängä qadär isän-imin bulığız.

 

 



Bäyläneşle xäbärlär