Törkiyä ASEANnıñ tarmaq dialog partnyerı buldı

Törkiyä häm Awraziya 33

791279
Törkiyä ASEANnıñ tarmaq dialog partnyerı buldı

 

     Könyaq könçığış Aziya illäre berlege (ASEAN) 1967 nçe yılda Djakartada tözelde. Berlekneň qoruçı äğ’zaları – İndoneziya, Malayziya, Tailand,Filippinnar häm Singapur. 1984 nçe yılda Bruney, 1995 nçe yılda V’yetnam,1997 nçe yılda Laos häm Myanma ,1999 nçı yılda Kampuçiya berlekkä äğ’za buldı. Oyışmağa İndoneziya, Filippinnar ,Malayziya,Singapur häm Tailand tışqı êşlär ministrları 1967 nçe yılnıň 8 nçe avgustında Bangkokta imzalağan 5 maddälek belderge belän nigez salındı. Berlekneň maqsatı – iq’tisadi,soŝial’,mädäni,texnik,mäğarif häm başqa tarmaqlarda xezmättäşlek başqarıp  xoquq häm Berläşkän Millätlär Oyışması prinŝiplarına xörmät qısasında regional’ tınıçlıq häm totrıqlılıq tä’min itü.

     ASEAN  qorılğan yıllarda alğı planğa çıqqan bäreleşlärne tuqtatu häm säyäsi totrıqlılıq täêmin itü kebek xosuslarnı Salqın suğıştan soňğı däwerdä iq’tisadi xezmättäşlekne üsterü tırışlıqlarına yünältte. 1976 nçı yılda imzalanğan Könyaq könçığış Aziya duslıq häm xezmättäşlek kileşüe (Amity and Cooperation in Southeast Asia)häm 1995 nçe yılda imza salınğan Könyaq könçığış Aziya atom-töş qorallarınnan arındırılğan töbäk kileşüe (Southeast Asia Nuclear Weapon Free Zone- SEANWFZ) ASEANnı qanuni yaqtan da bäyläwçe üzençälege bulğan oyışmağa äwerelderde.

     Salqın suğıştan soňğı yıllarda ASEAN regional’ tärtip häm mullıq buldıruda täêsirle struktura buldı. Şulay uq iq’tisad häm iminlek  cähätennän dä töbäkneň töp nigez taşlarınnan bersen täşkil itte. Awrupa Berlege, Amerika Quşma Ştatları ,Kanada,Rusiya, Avstraliya,Qıtay,Yaponiya,Kön’yaq Koreya,Hindıstan häm Yaňa Zelandiya barış êçendä ASEANnıň dialog partnyerı buldı. Törkiyä ASEANğa äğ’za tügel, çönki berlek töbäktän çittän äğ’za qabul itmi. Fäqät’ Törkiyä ASEAN belän mönäsäbätlären kamilläşterü qararın 1999 nçı yılda qabul itte. Bu qısada tarmaq dialog partnyerı bulu niyäten belderde.

     Törkiyä ASEAN belän mönäsäbätlaren üsterüneň berençe adımı bulğan Duslıq häm xezmättäşlek kileşüenä (ASEAN/TAC)  2010 nçı yılnıň 19-23 nçe iyül’ könnärendä V’yetnamda ütkärelgän 43 nçe ASEAN tışqı êşlar ministrları cıyılışında taraf buldı. Şulay uq Törkiyäneň Djakartadağı tulı wäqalätle ilçelege yänä şul uq yılnı ASEAN oyışmasında akkreditaŝiyälände. Mönäsäbätlärneň üsüe näticäsendä Törkiyä dä küptän tügel ASEAN belän tarmaq dialog partnyerı buldı. 50 nçe ASEAN tışqı êşlär ministrları cıyılışında qatnaşu öçen Filippinar başqalasına kilgän Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mävlüt Çavuşoğlu Törkiyäneň ASEANnıň räsmi räweştä tarmaq dialog partnyerı buluın cämäğat’çelekkä citkerde.  

     Törkiyä tarmaq dialog partnyerlığı  öçen 2015 nçe yılda möräcäğät’ itte. Bu möräcäğät’ belän bäyle 2 yıl tığız êşçänlek alıp bardı.Törkiyäneň yul kartası häm ğamäl planın ASEAN äğ’zası  illär dä yuğarı bäyäläde. ASEANnıň tarmaq dialog partnyerı bulu öçen möräcäğät’ itkän başqa illär dä bar ide. Fäqät’ ASEAN bıyıl barı tik Törkiyäneň möräcäğäten qabul itte.

     Törkiyäneň möhim däräcädä Latin Amerikası iniŝiativası häm Afrika belän prtnyerlıq säyäsäte bar.Bu kereşülär belän bergä Törkiyä Könyaq-könçığış Aziya töbägenä dä ozaq waqıtlar zur ähämiyät birä. Törkiyä yaqın kiläçäktä Laosta tulı wäqalätle  ilçelek açaçaq. Bu ilçelek belän ASEAN töbägendäge barlıq illär başqalalarında da wäkilçelek buldıraçaq. Tarmaq dialog partnyerlığı belän Törkiyäneň bu töbäktäge illär belän mönäsäbätläre tağın da üsäçäk.

     ASEAN barı tik säyäsi xalıqara oyışma ğına tügel , soňğı yıllarda köçle iq’tisadi oyışmağa äwerelde. ASEAN töbäge belän Törkiyäneň ike yaqlı säwdä küläme arta häm aldağı barışta bu kürsätkeçlär tağın da tizräk artaçaq. Tarmaq dialog partnyerlığı belän törek êşmäkärläre öçen töbäktä möhim forsatlar tuaçaq.

       Törkiyäneň tarmaq dialog partnyerlığınıň in möhim üzençäekläre - humanitar üseş häm säyäsi mönäsäbätlärne kamilläşterü. Tarmaq dialog partnyerlığı belän iqtisadi häm mädäni mönäsäbätlär kebek Törkiyäneň ASEAN töbäge belän mönäsäbätläre tağın da alğa kitäçäk. Törkiyä monnan soňğı yıllarda da ASEANnıň cıyılışlarında, yuğarı däräcäle oçraşularında,tışqı êşlär ministrları cıyılışlarında räsmi räweştä qatnaşaçaq. Törkiyä dialog partnyerlığı statusı belän bulsa da 2017 nçe yıldan başlap ASEANnıň ber öleşenä äwerelde.ASEAN kiläçäktä Törkiyäneň küp yaqlı,pro-aktiv tışqı säyäsäteneň möhim kanallarınnan berse bulaçaq kebek kürenä.  

 

 



Bäyläneşle xäbärlär