Tramp ciñüeneñ Misır häm İzraildäge näticäläre

Törkiyä küzlegennän Yaqın Könçığış 47

615557
Tramp ciñüeneñ Misır häm İzraildäge näticäläre

2016nçı yılnıñ 08nçe noyabr könendä oyıştırılğan Amerikan däwlät başlığı saylawın Cömhüriyätçe nämzäte êşmäkäre Donal'd Tramp qazanğan. Uzğan atnadağı programmada Trump çorında AQŞnıñ ğomum Yaqın Könçığış säyäsäteneñ ixtimal itelgän kurs östendä tuqtatıp kitkän idek.

Bu atnada Misır häm Fälästin bäylämendä Tramp çorınıñ närsä kiterergä mömkin bulaçağı turında söyläşep kitik.Uzğan atnada ayıruça Trumpnıñ terrorçılığı, İslamnıñ ictimağıy tormışında kürenüçänlek belän tiñdäş kürgän ber qaraş cähäte buluına qağılıp kitkän idek.

 Bu qızğanıç İslamofobik dip äyterlek ber qaraş cähäte. Bu qaraş iminlek añlayışınıñ üzägendä qabul itelgännän soñ   İslami nigezendä tuğan sośial xäräkätlärneñ tışlanuına  yul aça.

 

Bu bäylämdä çığışı Misırlı bulğan Möselman qardäşlär xäräkäte kebek formalaşular da terrorçılıq torışına kertelä. İşbu urında Misır däwlät başlığı Abdülfättah Äl-Sisi belän Tramp ber urtaq urında oçraşa.

Trumpnıñ terror mäsäläsendäge qaraşı şuşındıy-Äl-Sisi kebek avtoritet liderlarğa simpatiya belän qaruın täêmin itä.

Terrorçılıqqa cäwap bularaq- höcüm, höcümneñ dä köçle liderğa ixtiyacınıñ  buluın uylap xäräkät itä Trump.

Bu säbäp belän sentyabr ayında Nyu Yorkta uzdırılğan  oçraşuda Trump Äl-Sisine “fantastik şähes” bularaq nigezlägän ide.

Trump här mömkinlektä “Misırnıñ terrorçılıqqa qarşı köräşe”nä yärdäm itüen açıqlağan ide. Ayıruça Amerika Quşma Ştatlarınıñ Misırnıñ här waqıt ışanıçlı häm tuğrılıqlı ber dustı häm berlektäşe bulaçağın citkergän ide.

Berläşkan Millätlär Oyışmasınıñ ğomum şurası ciyılışları waqıtında Misırlı xalıq ışanıçları belän oçraşqan Trumpnıñ tışqı säyäsät kiñäşçese Wälid Faris dä Trumpnıñ Möselman Qardäşlärne terrorçı oyışma bularaq nigezliyäçägen  beldergän ide.

Bu cähättän Trumpqa telefonnan şaltıratıp qotlağan lidernıñ Äl-Sisi buluı şaqtıy mäğnäle. Obama idaräseneñ 2013nçe yılda  qatışu näticäsendä lider bulğan Äl-Sisi idaräsen bik ciñel räweştä tanığan ide.

Fäqat qayçaqta Vaşıngton Kahiräne  täñqıtlärgä kiräk buluın  kürgän ide.

Ayıruça Misırnıñ satıp alğan qorallarnıñ tapşıruı häm xärbi kreditlarnın waqıtlıça  bularaq kiçekterelüe dä bulğan ide. Äl-Sisi häm mohite monı Obama idaräseneñ Möselman qardäşlärne xuplawçı totışı bularaq qabul itkän ide.

Äl-Sisi Şamdağı Äsad rejimı belän mönäsäbätlärne üsterä başlağan ide.

Soğud Ğaräbstan belän mönäsäbätläreneñ suınu näticäsendä tışqı säyäsetendä Rusiyägä tağın da yaqın tora başlağan ide. Ayıruça Misır tarixında berence tapqır İzrailneñ BMO komissiyälärneñ bersenä saylanuwı öçen tawış birgän ide. Äl-Sisi Trump çorında alıp barılaçaq AQŞnıñ Yaqın könçığış säyäsäteneñ Misirnıñ regional säyäsäte belän ğomumi bularaq turı kiläçägenä ışanıp tora.

Trump çorında AQŞnıñ Yaqın könçığış säyäsätennän iñ tiskäre şäkeldä Fälästinlelärneñ täêsirlänäçäge kürelä. Saylaw kampaniyasınıñ  irtä êtaplarında Trump, İzrail häm Fälästinlelär arasında mäsäläneñ çişeleşe cähätennän tarafsız bulaçağın beldergän ide.

Ayıruça İzrailgä yasalğan milliardlarça dollarlıq xärbi yärdämneñ dä aqılğa yatışlılıqnıñ centekläp soraşqan ide. Ayıruça, Trump ike däwlätle çişeleşne xuplağanın belderep Qudüs-İyerusalimnıñ İzrailneñ başqala buluına qarşı kilgän ide. 

 

Fäqat saylaw kampaniyasınıñ aldağı däwerlärendä Hillari Klintonnan bu mäsälädä yasalğan tänqıtlärdän soñ Trump Fälästin mäsäläse nigezendä radikal söyläw üzgäreşenä kitte. Aldan saylaw waqıtında Demokrat Bernie Sanders tışında här ike partiyäneñ nämzät kandidatları en İzrailne xulawçı Amerikan  säyäsätçe bulu mäsäläsendä ber yarışuğa kergännär. Bu bäylämdä Trump, ike däwlätle çişeleştän süz itmiy başladı. İzrailne xuplawçı Amerikan keşese  buluı Amerikançılıqnıñ waz kiçelmägäne bularaq kürgänen belderde.

İzrailne ber waqıtta da yawlap aluçı köç bularaq  kürmägänen belderde.

Yordannıñ könbatış üzänlegendäge  urnaşularnıñ  tiz artuına da tulısınça yärdäm itkänen açıqlağan Trump Qudüsne İzrailneñ başqala bularaq tanıyacağın häm AQŞ tulı wäkalätle ilçelekneñ anda küçenäçägen açıqlağan.

Saylaw näticäläre açıqlanğanda Äl-Sisi belän bergä Yaqın könçığışta iñ küp qänäğät  bulğan arasında İzrail Premyer-ministrı Benjamin Netanyahu urın alğan.

Trumpnı qotlağan Netanyahu Trumpqa saylaw kampaniyası waqıtındağı birelgän wäğdälärne iskä töşerde.Urnaşu xäräkäteneñ mohim isemnärennän  Mäğarif ministrı Naftali Bennett dä saylaw näticälärne  ike däwlätle çişeleşen häm Fälästin däwlät êzläwläreneñ soñ bularaq kürgänen belderde. Yordannıñ Könbatış üzänlegendäge Yähüd regional şurası başlığı Yossi Dagan da saylaw näticälärne urnaştıruğa  totqarlaw bulmaw şartı belän däwam itüenä yäşel ut bularaq bäyälägän.

 Trumpnıñ saylaw kampaniyası waqıtında Fälästin mäsäläsenä kürsätelgän totıştan kire çigelü  mömkin mi?

Däwlät başlıq yärdämçese Mike Pence belän bergä Trumpnıñ tirä yağındağı törkem İzrailne xuplawçı Amerikan keşeläre   tögäl  uñ taraflı säyäsätçe häm kiñäşçelärdän barlıqqa kilä. Bu qısada kire adım yasaw mömkin bulmayaçaq.

Netanyahu belän Trumpnı berbersenä yaqınlaştırğan  başqa mäsälä isä Trumpnıñ İran belän tözelgän atom-töş  kileşüneñ qabat söyläşülärgä açılu süze.

Bu qısada ikeleneñ yaqın ber xezmättäşlek êçendä buluın kötergä mömkin.

Barı tik Trump idaräse İranğa basım yasaw wazğiyätendä Rusiyä belän Yaqın könçığışta tözergä telägän säyäsät koordinaśiya cähätennän mäsälä tudırırğa mömkin.

Lakin Trumpnıñ Misır säyäsete belän Falästin-İzrail säyäsäte berbersen tämamlıy torğan nigezdä.

İzrailneñ Hamasqa qarşı säyäsäte  belän Misırnıñ Möselman Qardäşlär säyäsäte turı kilä. Ayıruça Misır-İzrail mönäsäbätlareneñ tiränläşüe, İzrailneñ iminlege cähetennän Misırnıñ waz kiçelmäzlegen nığıta.



Bäyläneşle xäbärlär