Törkiyädän yärdämnär 10

İke şähär, ike totış

447857
Törkiyädän yärdämnär 10

Ber ilneñ mädäni buluı niçek itep añlaşıla? Frantsiyaneñ Calais häm Törkiyäneñ Kilis şähärlären çağıştırıp, bu sorawnıñ cawabın “Qızılay” yärdäm oyışmasınıñ matbuğat kiñäşçese Sälahattin Bostannan tıñlap kitik.

Ber ilneñ yäisä xalıqnıñ mädäni bulıp bulmawı niçek anlaşılır soñ? Ul ildäge kitapxanälärdä urın alğan keşe xoquqları belän bäyle kitaplar ilneñ mädäni buluın isbatlarmı? Bu sorawğa tıñlawçılar kiläse minutlarda üzläre dä cawap birä alaçaq.

Calais… Frantsiyaneñ tönyağındağı port şähäreder. Parijğa 290 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan ul. Calaista ber qaçaqlar şähärçege bar. Şähärçek şähär çitendä urnaşqan. Şähärdäge kanalizatsiya sisteması bulğan urında, urman eçendä. Awrupa üzägendäge bu şähärçektä yaqınça 5 meñ qaçaq kön kürä. Qaçaqlar monnan Angliyağa barırğa xıyallana. Awrupalı keşe xoquqların saqlaw cämğiyätläre häm ictimaği oyışmalar Frantsiyane ozaq waqıttan birle Calais şähärçegendäge keşeleksez şartlar arqasında qırıs räweştä tänqitli. Çönki mondağı şartlar ul qadär naçar ki, qaçaqlar tuğan yaqların sağına. Awrupanıñ tanılğan media organına açıqlaw yasağan ber qaçaq tübändägelärne citkergän: “Duslarımnı häm bertuğanımnı yuğalttım. Monda kilgändä Awrupalı illärgä häm mondağı keşelär turında yaxşı uylıy idek. Ğadälät, säyäsät häm keşelek mäs'äläsendä kötkännärebez bar ide. Läkin xäzerge waqıtta et balasınnan da naçar tormışıbız bar.”

Qaçaqlar videokameralarğa tännärendäge yaraların kürsätä häm politsiyaneñ üzlärenä qarata naçar möğamälä kürsätüen äytä. Calais bäyle bulğan vilayät idaräse politsiyağa bu wäqalätne birgän. Qısqası, 66 million keşe yäşägän Frantsiya 5 meñ qaçaqnı keşelärdän yıraq cirdä qabul itä. Uzğan noyabr ayında Frantsiyadä oyıştırılğan terror höcümnärennän soñ tağın da naçar wazğiyät küzätelä. Bilgesez keşelär Calais şähärçegenä ut törtä. Qaçaqlar yanğınnan qaça, läkin ber buqça äyberläre yanıp betä. Alar barırğa telägän il Angliya isä işeklären yapqan. Qaçaqlar polietilennan yasalğan çatırlarda, urmanda, politsiyadän saqlanıp kön kürergä tırışa. Frantsiyadäge qaçaqlar draması xaqında Xalıqara qaçaqlar xoquqların saqlaw cämğiyäte ğomüm başlığı Uğur Yıldırım tübändägeçä belderä: “Afrika illärendä dä mondıy şähärçeklär yuqtır.”

Kilis… Törkiyäneñ Süriyä çigendä 90 meñ keşelek şähär. Süriyädäge bäreleşlärdän qaçuçılarnıñ 130 meñen qunaq itä. Yägni üz xalıq sanınnan kübräk keşene qabul itä. Politsiya mäğlümatlarenä kürä Kilistä Süriyäle qaçaqlar qanunnarnı bozmıy. Üze belän aqça alıp kilüçelär eş urını açqan. Şähärdäge küpçelek aşxanä süriyälelärgä xas.

Kilistä Süriyäle 30 meñ bala mäktäptä belem ala. Bu balalarnıñ 75%ı Süriyädäge uqu-uqıtu sisteması buyınça belem ala. Suğış azağına yaqınlaşqan häm bu keşelär tuğan yaqlarına qaytqan oçraqta belem alu qalğan cirdän däwam itäçäk. Bu balalarğa şulay uq törek tele dä öyrätelä. Bälki ğasırlar buyı däwam itäçäk bu qardäşlekneñ orlıqları çäçeläder. Kilistä süriyäle xatın-qızlarğa qarağan “Küp maqsatlı cämğiyät üzäkläre” açılğan. Monda qunaq xatın-qızlar çäçtaraştan alıp, tegüçegä qadär yaña hönärlär öyrätelä. Kurslarğa yörüçe xatın-qızlarğa Kilis şähär xaqimiyäte ayda 250 törek lirası da tüli. Kurslarda citeşterelüçe äyberlär periodik bularaq xäyriyä yärminkälärendä satıla häm kursnıñ çığımnarı da qanäğatländerelä.

Kilis bu ürnäk qunaqçıllığınıñ iğtibarsız qalmawın teli. Kim digändä dönyanıñ bu ürnäkne kürüen teli. Monıñ öçen Nobel bülägenä möräcäğat itte. Kilis şähär xaqimiyäte başlığı Xäsän kara başta Kilis xalqına räxmäten belderä. Kilistä yaxşı möğamälä, qardäşlek tarixınıñ yazıluın belä. Xäsän Kara: “Dönya tarixında zur küçep kitülär küzätelgän şähärlärdä ictimaği travmalar barlıqqa kilä. Läkin Kilistä tarix yazıla. Bu şähär 5 yıl buyı tınıçlıq, qardäşlek häm sabır belän süriyäle qunaqlarğa üz qoçağın açqan. Bu barı tik Törkiyä genä tügel, ä dönya tarixına da ürnäk bulıp tora. Dönyadağı keşelek, xörriyät, yäşäw xoquqı turında süz alıp baruçı oyışmalarnıñ kilep, Kilis ürnägen kürüe häm dönyağa añlatuı zarur,” – dip äytelä.

Kilis şähär xaqimiyäte başlığının soñğı süzläre birelgän sorawğa cawap bulıp tora. Ber ilneñ mädäni buluı niçek anlaşıla? Xäsän Kara tübängeçä citkerä: “Awrupalılar humanizmnıñ kitabın yazğan bälki, läkin monı çınğa aşıruçı berdänber şähär – Kilis. Barı tik Süriyä xalqı ğına tügel, ä tarix buyı bezdän yärdäm sorağan xalıqlarğa işeklärebezne açtıq. Kilistä monı individual' tügel, ä ictimaği räweştä çınğa aşırabız.”



Bäyläneşle xäbärlär