Törkiyäneñ yaña vizionı 06

Yıldırım Beyazıt universitetınıñ humanitar häm sotsial belemnär fakultetı sotsialogiya bülege uqıtuçısı, professor, doktor Mazhar Bağlınıñ “Yaña Törkiyä vizionında qala, şähärläşü häm üzañ” isemle yazması.

429048
Törkiyäneñ yaña vizionı 06

Keşe belän moxit arasındağı mönäsäbät bik tirän mäğnägä iyä. Bu bäyläneş häm romantik, häm dä mistik. Romantik buluı keşeneñ cännättän ayırım töşkän buluınıñ näticäsendä tuğan sağışqa bäyle.

Xätta adäm balasında berençe märtäbä şähär töşençäseneñ dä biredän çığanaq aluı äytelä.

İzge tekstlardağı yäki mifologiyadağı bertuğannı üterü waqiğasınnan soñ xasil bulğan “ülgänne cirläw ritualı” belän başlıy şähär töşençäse.

Çönki ütergän bertuğanın cirläw näticäsendä başqarılğan “qorılma” – adäm balasınıñ berençe täcribäse bula.

Bügenge köndä härber mädäniyät mäydanı üzenä xas şähär üzañına iyä. Fäqät modernläşü häm ber tip räweşenä äylänü tora-bara şähärlärneñ üzençälegen tonıqlandıra. Şähärlär böten dönyada ber-bersenä oxşağan toraq alannarına äylängän sıman. Şähärlärneñ barı tik sıyınu urınnarı ğına bulmawı çınbarlığın iğtibarğa alğan çaqta, aldıbızda häm keşelek bularaq häm dä il bularaq iñ möhim ğämällärneñ berse dä – şähär häm üzañ mönäsäbäten yañadan şuşı ike añ-fiker östenä salu: romantizm häm metafizika.

Şähärlärneñ üzlärenä xas original' mifologiyaları häm xikäyäläre bulmağan oçraqta üzañnarı, üzlärenä xas tanıqlıları da bulmıy.

Bu cähättän şähärlärne keşelär eçendä yuğalıp, üzañnarın betergän “urın” buludan çığaru ber xikäyä belän başlıy.

Şähärlärebezneñ tora-bara üzañnarın yuğaltuı – bik anıq räweştä kürenä. Ägär bez şähärlärebezgä bilgele ber üzañ qazandırığa telibez ikän, monı teläw – nigezdä saylap alu tügel, mäcbüri ber çaradır.

Üz xikäyäbezneñ geroyları ğına bezgä xas original' şähärlär tözi ala.

Törkiyä üz xikäyäsenä qaytuı öçen dä eşen şähärlärgä üzañnı salu belän başlarğa tiyeş.

Nigezdä här ikese dä ber-bersen küätländerüçe ölkälär.

Qızğanıç, ozaq ber waqıttan birle bu mäs'älänen möhimlegenä turı kilep toruçı qaraş totışı kürsätelmäde.

Bigräk tä cömhüriyätne tözü çorında qorılğan “milli miğmari” komitetnıñ şähärlärneñ üz original' üzençäleklären täşkil itüçe töp qorılmalarnı cimerüe belän bu ölkädä bik zur zıyan barlıqqa kilde.

Yaña Törkiyä, bälki, iñ küp şähärläşü, şähär tözü ölkäsendä original' vizion häm strategiyanı bilgelärgä tiyeş.

Şähärläşü ölkäsendä yaña vizion häm yaña üzañ buldıru – yaña Törkiyäneñ waz kiçelmäs çarası bulıp tora.

Şunı da onıtmasqa kiräk: şähär – ber ük waqıtta zamança oyıştırularnıñ häm zaruriyäten häm dä mäcbüriyäten bilgeläwçe möhim säyäsi häm ictimaği qorılış.

Toraq – ber obyekt, “yäşäw mexanizmı” tügel. Toraq – keşeneñ täñrelärneñ model yaraltıluı bulğan ğalämneñ, cihannıñ barlııqa kilüenä oxşaş räweştä üzenä ayırım ber dönya qora.

Şähärläşü ölkäsendä yañarış – yuğaltqan üzañnarıbıznı salu dimäk.

Yaña Törkiyä vizionınıñ iñ töp parametrlarınnan berse dä – üzañlı, üzenä xas original' üzençälekle şähärlär. Monıñ öçen isä tarixi tamırlarıbızğa häm xikäyäbezgä qaytırğa kiräk.



Bäyläneşle xäbärlär