Je NATO ni lazima ?

Imefafanuliwa na Prof. Dr. Kudret BÜLBÜL mkuu wa kitivo cha siasa chuo kikuu cha Ankara Yıldırım Beyazıt

Je NATO ni lazima ?

Katika siku za hivi karibuni, upinzani unaoongezeka siku hadi siku ambao Uturuki inauonyesha kuhusiana na mfumo wa ulinzi wa anga S 400, pamoja na kupinga Marekani na Syria kushirikiana na vikundi vya kigaidi kumesababisha yazuke maswali juu ya ushiriki wa Uturuki katika Umoja wa kujihami wa nchi  za magharibi, NATO. Makamo wa Rais wa Marekani Pence alisema Uturuki inabidi ichague iendelee kubaki kama mshirika muhimu wa jeshi la kujihami la NATO au inataka kuvuruga ushirikiano kwa kufanya maamuzi yasiyokuwa ya busara yatakayouweka hatarini ushirikiano baina yao. Hayo yalijibiwa na makamo wa Rais wa Uturuki , Oktay, ambaye alisema Marekani inabidi ifanye maamuzi kama inataka kuendeleza urafiki na Uturuki au iwasaidie magaidi na  kudhoofisha ulinzi wa mshirika wake wa NATO na hivyo kuweka reahani urafiki baina ya mataifa hayo.

 

Prof. Dr. Kudret BÜLBÜL mkuu wa kitivo cha siasa chuo kikuu cha Ankara Yıldırım Beyazıt anafafanua kuhusiana na mada hii...

 

Kwanza kabisa tuweke wazi kwamba ni Marekani pekee ndiyo inayohoji uanachama wa Uturuki katika jeshi la NATO na sio uongozi wa umoja huo wala wanachama wengine.

 

Mchango wa NATO kwa Uturuki na gharama zake

Nchi za kifashisti za Ulaya zilipoteza vita ya pili ya dunia. Nchi za kidemokrasia zilishinda vita hivyo. Baada ya vita hivyo michakato ya kidemokrasia ilianza kuenea dunia nzima. NATO ambayo ilianzishwa baada ya vita ilianzishwa na nchi za kidemokrasia. Kutokana na vitisho na mahitajio ya wazi iliyoonyesha Urusi dhidi ya eneo la Bosphoros la Uturuki, mwaka 1945, Uturuki  ikataka kuwa sehemu ya umoja wa kujihami wa nchi za magharibi NATO.

Mchakato uliokuwapo baada ya vita ya pili ya dunia na pengine tunachoweza kusema ni mchango muhimu wa NATO kwa Uturuki, ni nafasi ya umoja huo katika kufanikisha Uturuki kuingia katika demokrasia. Kwa miaka hio kama yasingekuwapo masharti kutoka nje basi kuna uwezekano kwamba demokrasia ingechelewa kuanza kutumika nchini Uturuki.

Kipindi cha vita baridi NATO iliihakikishia usalama  Uturuki dhidi ya vitisho vya Urusi.

Pamoja na michango chanya muhimu kabisa iliyotajwa hapo juu NATO imeigharimu Uturuki kwa kiasi kikubwa.

Kwa utawala wa kiuangalizi ulioundwa mwaka 1960 baada ya mapinduzi, NATO na haswa haswa Marekani ilipata nafasi ya kuitawala Uturuki. Makundi kama Gladio lililopo Italia yanayohusishwa na NATO inasemekana yapo pia katika nchi nyingine wanachama wa NATO. Katika mapinduzi ya Uturuki ya mwaka 1980, itakumbukwa aliyekuwa Rais wa Marekani kipindi hicho alinukuliwa akisema “vijana wetu wameshinda”. Mwisho mapinduzi ya FETO ya Julai 15, watu wengi wanayahusisha na Marekani.

Mchango wa Uturuki kwa NATO

Tukianza na tangu ulipoasisiwa umoja wa NATO, katika vita nyingi au misheni ambazo umoja huo umekuwa ukishiriki askari jeshi wa kituruki wamekuwa pia wakitumika. Moja ya vita ambazo Uturuki ilipoteza askari wengi ni vita ya Korea, ambayo inaweza kuwa mfano mzuri wa ushiriki wa askari wa kituruki katika vita vya NATO. Mume wa shangazi yangu ambaye pia ni mjomba wangu ni katika waliopata kilema katika vita vya Korea. Wakati wa vita vya Afghanistan mwaka 2012 chini ya Uturuki ilishiriki chini ya mwamvuli wa NATO (ISAF), kutokana na helikopta kuanguka rafiki yangu wa karibu Meja Şükür Bağdatlı alipoteza maisha. Nichukue nafasi hii kuwaombea rehma wote wawili.

Lakini mchango halisi wa Uturuki kwa NATO ni haswa katika kuleta uhalali wa umoja huo kufanya oparesheni  katika mataifa ya kiislamu. Mara zote NATO imekuwa ikipingwa kwa minajili kwamba uwepo wake katika mataifa ya kiislamu ni sawa na kuweka utawala mwingine wa kimabavu au kuanzisha vita nyingine ya msalaba. Sasa NATO bila Uturuki itakumbana sana na aina hii ya upinzani.

Je NATO ni lazima ?  Au Uturuki bila NATO?

Ukiangalia katika karne ya 20 mataifa yaliyokuwa yakiongoza kwa ustawi utaona ni Uingereza, Ufaransa, Ujerumani, Marekani, Urusi na Dola la Othomani. Katika karne ya 21 siasa ya dunia inaongozwa na mataifa hayohayo. Katika mataifa hayo sehemu ya dola la Othomani unaweza kuziongeza Uchina na Uturuki.

 Kihistoria Uturuki ni moja katika mataifa viongozi yanayoanzisha mchezo. Uturuki ni taifa pekee katika Umoja wa NATO ambalo watu wake ni waislamu. Uturuki iliialika Uhispania ili kwa pamoja nchi hizo mbili ziongoze shirikisho la tamaduni na matokeo yake ndio tamaduni zilizopo hivi sasa.

Ni kwa sababu hiyo Uturuki haichukuliwi wala haionekani kama mataifa mengine ya magharibi wanachama wa kawaida wa NATO. Ushirikiano na mchango ilioutoa Uturuki kwa NATO hauwezi kulinganishwa na mchango wa mataifa kama Ugiriki, Italia na mengineyo. Iwapo Uturuki itachukuliwa kawaida  kama mataifa mengine ya magharibi basi NATO pia haitaweza kuchangia vya kutosha katika amani ya ulimwengu. Kutokana na kina chake cha kihistoria, uwezo na mchango wake katika kuchangia amani ya kiulimwengu Uturuki kama vile ilivyo kwa NATO,  ni lazima idumishe mahusiano madhubuti na Urusi, Magharibi, mashariki, kaskazini, kusini na katika kila pembe. Kwa Uturuki mahusiano hayo sio masuala ya kuchagua.

Kwa wanaotetea kwamba NATO ni kitu cha lazima kwa Uturuki wanaweka msisitizo kwamba ni NATO ndiyo inaweza kuleta msawazo baina ya kanda na Urusi. Wanalazimisha kwamba Uturuki bila NATO itakuwa katika tishio lililokuwapo hapo mwanzo dhidi ya Urusi. Bila shaka msisitizo huu ni sawa. Pamoja na hilo, tishio la huko nyuma la Urusi na msaada wa NATO kwa Uturuki haviwezi kusemwa kwamba vilikuwa ni hitajio la Uturuki pekee. NATO haikuisaidia Uturuki kwa vile Uturuki ilikuwa ikihitaji msaada bali iliisaidia ili kuweza kupunguza shughuli za Urusi ambazo zilikuwa zikitishia maslahi yake. Yaani hata kama Uturuki isingekuwa mwanachama wa NATO, Bado NATO ingelazimika kwa namna moja au nyingine kuisaidia Uturuki.  Mfano leo hii India sio mwanachama wa NATO lakini tunaona Marekani ikilisaidia taifa hili kuliko taifa jingine lolote mwanachama wa NATO, kwa kuwa lengo ni kuzuia kuenea shughuli za China. Kwa kifupi NATO ambayo inataka idiolojia zake zienee na zidumu katika ngazi ya ulimwengu pamoja na kuizunguka China na Urusi na mataifa mengine, haina budi kusaidia mataifa mengine yawe au yasiwe mwanachama wa NATO.

Uwepo wa Uturuki ndani ya NATO ni suala ambalo lazima liendelezwe. Lakini Marekani na NATO wanapojaribu kuweka mipaka mipya mashariki ya kati, au wanapojaribu kuwaimarisha magaidi waliopo karibu na mipaka ya Uturuki, wasitegee kwamba Uturuki itakaa kimya. Wasiiotee ndoto, Uturuki ya aina hiyo.Mataifa kama India, Indonesia, Brazil, Malesia, Pakistani,China na mengine kama hayo sio wanachama wa NATO lakini ni mataifa ambayo siku hadi siku yanajipanua kisiasa.Uturuki ni katika mataifa ambayo yanaweza kupanga mustakabali wake. Tumalizie na maneno ya kihistoria ya Ismet İnönü, ni maneno ambayo mwaka 1964 aliyaongea kutokana barua ya Johnson: Dunia mpya inaanzishwa upya na Uturuki itachukua nafasi yake katika dunia hiyo. Hata kama bila NATO Uturuki itapoteza baadhi ya vitu lakini inaweza kuendelea na safari yake. Pamoja na hayo NATO bila Uturuki haitakuwa imepoteza kitu kidogo.

 

Imefafanuliwa na Prof. Dr. Kudret BÜLBÜL mkuu wa kitivo cha siasa chuo kikuu cha Ankara Yıldırım Beyazıt                                                              



Habari Zinazohusiana