Čari Anadolije 36/2022

Čari Anadolije 36/Džamija Selimiye

1822204
Čari Anadolije 36/2022
selimiye.jpg
selimiye cami

Anadolija je svedočila civilizacijama, ratovima i miru od najranijih faza istorije. To je zajednička priča o velikom broju kultura, različitih verovanja i različitih jezika kojima je bila domaćin.

Anadolija ponekad neočekivano otkriva priču koju skriva u svojoj prirodi, ponekad u svojim jedinstvenim strukturama koje prkose vekovima... Tragovi priče nalaze se uglavnom u glavnim gradovima država utemeljenih na ovim prostorima... Od Hetita do Urarta, od Vizantijaca do Osmanlija, njihove kulture. Iako su im geografski uslovi različiti, svi oni daju poseban značaj svojim prestonicama. Prestonice su opremljene jedinstvenim arhitektonskim delima koja pokazuju moć države. Te civilizacije, države i carstva opisujemo kroz njihove prestonice, pokušavamo ih razumeti. Danas ćemo u Čarima Anadolije govoriti o jednoj od prestonica Osmanskog Carstva, koje je vladalo više od 600 godina, Edirneu i veličanstvenom arhitektonskom delu, džamiji Selimiye i njenom kompleksu.

Počevši od antičkog, ljudi su se u Edirne naseljavali u svakom razdoblju. Dve važne reke kao što su Marica i Tunca igraju glavnu ulogu u odabiru Edirnea. Tokom rimskog razdoblja, car Hadrianus je shvatio stratešku važnost grada i nazvao ga Hadrianapolis, što znači "Hadrijanov grad". Ovo ime se s vremenom menja i nakon što je Osmansko Carstvo osvojilo grad, dobio je ime Edirne. Prestonica je ovde premeštena jer je bila važna polazišna tačka za osvajanja u Evropi. Edirne je bio glavni grad Osmanskog Carstva osamdeset i osam godina, sve do osvajanja Istanbula.

Edirne je opremljen gostionicama, hamamima (turskim kupatilima), mostovima, medresama i džamijama onako kako i dolikuje jednom glavnom gradu. Osmanska kultura i arhitektura odražavaju se u celom gradu. Edirne je zadržao svoju važnost i kada Istanbul postane glavni grad.  Nakon što je Selim II osvojio Kipar, želeo je sagraditi džamiju u Edirneu i taj zadatak je poverio Mimaru Sinanu, jednom od najpoznatijih arhitekata ne samo ove zemlje, nego i svetske istorije... Mimar Sinan je genij koji majstorski spaja tehniku, estetiku i kulturne elemente u svojim delima. Sinan ima inženjersko i arhitektonsko znanje daleko ispred svog vremena. Ta se kompetencija ogleda u svim njegovim delima. Među njegovim delima posebno mesto zauzima džamija i kompleks Selimiye u Edirneu, a Selimiye definiše kao "moje remek-delo". U džamiji Selimiye svoje osamdesetogodišnje iskustvo spaja sa snagom svoje umetnosti, otkrivajući je neverojatnom finoćom i detaljima.

Džamija Selimiye predstavlja vrhunac osmanske arhitekture, kažu stručnjaci. UNESCO je po prvi put jednu džamiju uvrstio na popis svetske baštine, jer je ista remek-delo sa svojim jedinstvenim kvalitetama i predstavlja jedno ili više značajnih razdoblja ljudske istorije.

Silueta Selimiye pojavljuje se sa svoja dva minareta odmah po ulasku u Edirne. Mimar Sinan džamiju postavlja na uzvišenje koje gleda na grad tako da se vidi sa svih strana. Kako se približavate džamiji, Selimiye otkriva svu svoju raskoš svojim monumentalnim izgledom i jedinstvenom arhitekturom. Selimiye džamija, sa svojom veličanstvenom kupolom, četiri elegantna minareta, medresama, bibliotekom i bazarom nalazi se u centru ovog kompleksa.

Najvažnija karakteristika koja razlikuje Selimiye od ostalih džamija je njeno kube. Jer ovo je vrlo velika kupola koja je izgrađena bez ikakve potpore bilo kojeg arhitektonskog elementa. Tehnički je vrlo teško pokriti velike otvore s tako velikom jednostrukom kupolom. U istoriji arhitekture vrlo malo građevina čini celokupnu unutrašnju i vanjsku percepciju zgrade sa samo jednom divovskom kupolom. Toliko da nije moguće navesti druge primere osim Panteona u rimsko doba, Aja Sofije u bizantskom razdoblju, Firentinske katedrale koja se počela graditi u 13. veku i džamije Selimiye u osmanskom razdoblju.

Aja Sofija je uvek jedan od najveličanstvenijih i najvažnijih elemenata Istanbula, koji je ujedno bio  i glavni grad istočnog Rima. Osim svog verskog značenja, poznata je i po veličini svoje kupole. Arhitekt Sinan takođe je pod uticajem Aja Sofije i uvek sanja da napravi kupolu veću od kupole Aja Sofije. Ovaj san ostvaruje u džamiji Selimiye. Sa svojom kupolom od 43 metra i promera 32 metra, Sinan prolazi pored Aja Sofije i stvara monumentalno delo u džamiji Selimiye. S obzirom na tehničko znanje tog razdoblja, Sinan je postigao nemoguće. Naglašava vanjski učinak Selimiyine divovske kupole s minaretima. Minareti koji se graciozno uzdižu prema nebu sa svih strana kupole odlikuju se time što su drugi najviši minaret na svetu.

Glavni učinak Selimiyine divovske kupole oseća se u unutrašnjosti. Budući da unutrašnjost džamije nije podeljena elementima kao što su stubovi, ona je vrlo velika i prostrana, te se celi džemat može okupiti u jednom prostoru. Nemamo dovoljno vremena da opišemo učinak koji ima na ljude i emocije koje izaziva... Najbolje je biti pod tom kupolom i osetiti to zadovoljstvo...

Sinan je postavio stotine malih prozora na zidove i kupolu džamije kako bi adekvatno osvetlio veliku zgradu poput Selimiye. Unurašnji ukrasi džamije impresivni su kao i njena arhitektura. Unutrašnjost džamije nudi drugačiju vizualnu gozbu s najfinijim primerima izrade i motivima pločica od drveta, sedefa, mermera. Minber i njezin mihrab spadaju u remek dela izrade mermerom.

Selimiye džamija i njen kompleks veličanstven je kompleks zgrada koji se integrira s Edirneom i možda stoji ispred grada. Zahvaljujući tehničkoj savršenosti, potresi i elementarne nepogode joj ne mogu ništa, prkosi godinama... Najveličanstvenije je delo Mimara Sinana i smatra se vrhuncem osmanske arhitekture u smislu razvoja džamija.

Danas smo govorili o džamiji i kompleksu Selimiye, prvoj džamiji uvrštenoj na popis kulturnih dela UNESCO-a, koja se svojim dimenzijama i estetskom vrednošću opisuje kao remek delo jednog ljudskog genija.



Povezane vesti