Analiza e javës – Shqetësimi gjeopolitik

Vlerësim i Doç. Dr. Murat Yeşiltaş, Drejtor i studimeve të sigurisë pranë Fondacionit për Kërkime Politike, Ekonomike dhe Sociale (SETA) në Ankara.

1559969
Analiza e javës – Shqetësimi gjeopolitik

Analiza e javës – Shqetësimi gjeopolitik

Nëse nuk do të kishte qenë epidemia e koronavirusit, çështjet politike më të folura të vitit 2020 mund të ishin: ulja e Shteteve të Bashkuara të Amerikës në tryezë me Talebanin pas 19 vitesh në Afganistan dhe largimi i Anglisë nga Bashkimi Evropian. Këto dy ngjarje janë zhvillime shumë të rëndësishme në çdo aspekt. Sidoqoftë, epidemia e koronavirusit dha rezultate që ndikuan thellësisht në politikën ndërkombëtare gjatë gjithë vitit 2020, duke e bërë atë të shpallet viti më i keq i të gjitha kohërave.

Ajo që e bën epideminë kaq të rëndësishme është fakti se shkaktoi një sërë zhvillimesh që tronditën thellësisht sistemin global. Në fazën e parë të epidemisë, dominonte mendimi se virusi korona do të ndikonte thellësisht në politikën globale. Më vonë, deklaratat në këtë drejtim filluan të dukeshin më në copa. Për sa i përket pikës që kemi arritur, deklaratat për ndryshimin kanë lënë vendin një shqetësimi global. Ekzistojnë tre tipare dalluese të kësaj gjendje ankthi: rreziku, pasiguria dhe paqartësia për të ardhmen.

Tre tiparet e kësaj gjendje të re të ankthit global po bëjnë që të shfaqet një situatë e re e quajtur "ankthi gjeopolitik". Ankthi korrespondon me një shqetësim të përbashkët. Ky është një shqetësim i shkaktuar nga rreziku, pasiguria dhe paqartësia.

Forma e parë e ankthit që i jep trajtë kësaj situate është ajo për të ardhmen e sistemit global. Shqetësimi më i madh për të ardhmen e sistemit global vjen nga Perëndimi. Gjendja e ankthit në Perëndim është se do të marrë fund superioriteti strategjik i Perëndimit, por paqartësia se kush do të ketë superioritet strategjike gradualisht po thellon shqetësimet e kësaj hapësire gjeografike.  

Ky ankth, i cili në periudhën para koronës përshkruhej si "Pa Perëndim", si brenda vetë Perëndimit po ashtu edhe në shkallë globale, duket se është thelluar me epideminë e koronavirusit. Me qasjen e cila manifestohet si "Amerika po kthehet", përkon me kërkimin e Perëndimit për të rifituar superioritetin e tij strategjik dhe kërkesën e Evropës për "autonomi strategjike" për të hequr qafe një ankth të tillë.

Një pikë tjetër që thellon shqetësimin për të ardhmen e sistemit global është se aktorë të tillë si Kina, e cila tregohet si kandidatja më e fortë për vendosjen e rendit post-perëndimor, përtej elementëve të fuqisë materiale, nuk mund të krijojë një horizont global.

Ka pikëpyetje dhe dyshime të mëdha në lidhje me "qasjet" e Kinës duke filluar nga problemet e përbashkëta globale e deri tek ndryshimet klimaterike. Përpjekjet e aktorëve që pozicionohen në kategorinë e mesme dhe të sipërme të pushtetit, të cilët janë më fleksibël për t'u përgatitur për botën post-perëndimore, për të rivendosur statukon e kanë thelluar më tej këtë shqetësim gjeopolitik të përqendruar në Perëndim.

Një aspekt tjetër që thellon këtë shqetësim gjeopolitik është shumëllojshmëria e rreziqeve. Siç tregoi edhe epidemia e koronavirusit, rreziku ndaj shëndetit global është shumë më i madh se rreziku i shkaktuar nga terrorizmi. Terrorizmi është një fenomen global por nuk ka mobilizim tektonik për të shkaktuar një tjetër epidemi të mundshme globale. Kjo paqartësi ndërkohë që ngre çmimin e blerjes shkakton diskutimin të gjithë sistemin.

Një rrezik gjeopolitik që nuk ka kufij bëhet shkak për një shqetësim global. Ndërkohë që konfliktet dhe tensionet e vazhdueshme ushtarake bëjnë që shqetësimi gjeopolitik të jetë i vështirë për t’u menaxhuar, i shtyn shtetet të prodhojnë politika të pavarura. Prandaj gjendja më e mundshme shpirtërore që mund të përshkruajë botën post-korona del në plan të parë si shqetësimi gjeopolitik.

 


Lajme të ngjashme