فرصت‌ها و تهدیدهای تغییرات ژئوپولیتیکی در قفقاز جنوبی

آیا کشورها، از جمله ایران حق ندارند در صورت لزوم مرز خود را با کشورهای همسایه مسدود کنند؟

1884651
فرصت‌ها و تهدیدهای تغییرات ژئوپولیتیکی در قفقاز جنوبی

دکتر افشار سلیمانی، کارشناس روابط بینالملل و سفیر پیشین ایران در باکو با انتشار مقالهای تحت عنوان «زنگهزور، نقطه تعامل یا تقابل»، «فرصتها و تهدیدهای تغییرات ژئوپولیتیکی در قفقاز جنوبی برای جمهوری آذربایجان، ایران و ارمنستان» را تشریح کرد.

به گزارش روزنامه «جهان صنعت»، سلیمانی نوشت که برخی نگران «تبدیل پیوستگی ژئوپولیتیکی ترکیه به چسبندگی ژئواکونومیکی این کشور از طریق ارمنستان با آذربایجان و دریای خزر و آسیای مرکزی» که در پی بازگشایی کردیور زنگهزور تحقق خواهد یافت، هستند.

او در ادامه پرسیده است: آیا هر کشوری حق برخورداری از موقعیت ژئوپلیتیکی خود را ندارد؟ آیا حق حاکمیت ملی و تمامیت ارضی هر کشوری نیست که در رابطه با محیط داخلی خود تصمیم بگیرد؟ آیا کشورها، از جمله ایران حق ندارند در صورت لزوم مرز خود را با کشورهای همسایه مسدود کنند؟

 

- توافق آذربایجان و ارمنستان در مورد کریدور زنگهزور

سلیمانی درباره توافق باکو و ایروان برای تبادل چند دالان ارتباطی بین طرفین نیز توضیح داد: جمهوری آذربایجان کریدوری را بدون نظارت خود در اختیار ارمنستان قرار داده است تا با ارامنه ساکن بخشی از قرهباغ (خانکندی، آغدره، خوجاوند و خوجالی) ارتباط داشته باشد.

وی افزود: از دیدگاه باکو، ارمنستان هم باید اقدام مشابهی جهت ارتباط آذربایجان با نخجوان از طریق منطقه زنگهزور انجام دهد. نخجوان در ترکیب آذربایجان، و جزئی از تمامیت ارضی این کشور است. درحالیکه مناطق ارمنینشین قرهباغ، متعلق به ارمنستان نیست و جزیی از آذربایجان هستند.

او ادامه داد: سیاست اعلامی ارمنستان نیز بیانگر عدم تمایل این کشور نسبت به از دست دادن نظارت خود بر این منطقه است. اگرچه آذربایجان به ارمنستان فشار وارد میکند، اما به نظر میرسد هدف باکو، تجزیه ارمنستان نیست و اساسا چنین چیزی بر اساس قواعد بینالمللی امکانپذیر نیست.

سفیر سابق ایران در باکو همچنین اظهار داشت: ارمنستان نیز بدون ابراز نگرانی از احتمال حذف مرزش با ایران صرفا بر حق حاکمیت ملی بر اراضی خود و از دست ندادن امکان نظارت بر مسیر ارتباطی آذربایجان-نخجوان از طریق خاک خودش تاکید کرده است‌.

دکتر سلیمانی در ادامه خاطرنشان کرد: البته برخی معتقدند که این کریدور زنگهزور موجب قطع ارتباط زمینی ایران و ارمنستان نخواهد شد. یا دستکم به لحاظ فنی این امکان وجود دارد که این کریدور به گونهای احداث شود که مرز ایران و ارمنستان حذف نشود.

 

- سیاست روسیه نسبت به کریدور زنگهزور

او درباره رویکرد روسها نیز گفت: روسیه نسبت به کریدور زنگهزور موضع منفی یا مثبت اتخاذ نکرده است. این سکوت را میتوان نوعی رضایت تلویحی نسبت به این پروژه ارزیابی کرد. اظهارات ایگور کوروتچنکو، کارشناس نظامی و سردبیر مجله «دفاع ملی» روسیه را میتوان بسترسازی مسکو برای پذیرش کریدور زنگهزور دانست.

به گفته سلیمانی، این نویسنده روس نوشته است: همه چیز به این دلیل رخ داد که آذربایجان به وضوح به تعهدات خود عمل میکند و با تصمیمات دیپلماتیک و نظامی خود، ایروان را وادار به انجام تعهدات خود کرده است. موضوع کریدور زنگزور به بلوغ رسیده و ادامه حل مشکل این کریدور مواصلاتی ضروری است.

- نگرانی و واکنش ایرانیها

او در این زمینه نیز نوشت: نگرانی از اتصال ترکیه به آسیای مرکزی و تقویت حضور ناتو و تحقق پروژه «توران»، چندان محلی از اعراب ندارد. طی 70 سالی که از عضویت ترکیه در ناتو میگذرد، ایران عملا با این پیمان همسایه بوده، ولی به دلیل روابط دوستانه آنکارا-تهران، هرگز از این ناحیه زیان خاصی متوجه این کشور نشده است. آذربایجان هم تاکنون هیچ درخواستی مبنی بر الحاق به ناتو نکرده است و در آینده نزدیک نیز احتمال آن وجود ندارد.

 

سلیمانی در پایان اظهار داشت: تهدید آذربایجان در رابطه با کریدور زنگزور به نفع ایران نیست. کسانی که در شبکههای مجازی آشکارا آذربایجان را تهدید به اقدام نظامی میکنند، دانسته یا ندانسته در مسیر آدرس غلط دادن حرکت و برای رژیم صهیونیستی و آمریکا فرصتسازی میکنند. کنشها و واکنشها نسبت به کریدور زنگزور باید در چارچوب قواعد حقوق بینالملل و به دور از تنش و در راستای منافع کشورها و امنیت منطقه صورت پذیرد.

گفتنی است پس از آزادسازی کامل لاچین توسط ارتش آذربایجان و خروج ارامنه ساکن از روستاهای سوس و زابوخ، روند تحولات صلح قره‌‌باغ سرعت بیشتری به خود گرفته است. در همین راستا، بهزودی سران جمهوری آذربایجان و ارمنستان در چارچوب کنفرانس بروکسل، موضوعاتی مانند کریدور زنگهزور و خطوط مواصلاتی و تعیین محدودههای مرزی و غیره را بررسی خواهند کرد.

 

حمايت آمريكا، روسيه و ناتو از ايجاد كريدور زنگهزور

دکتر شعیب بهمن، رئیس موسسه مطالعاتی «جهان معاصر» ایران و پژوهشگر مسائل اوراسیا و قفقاز اظهار داشت: آمريكا، روسيه و ناتو از ايجاد كريدور زنگهزور حمايت میكنند.

او امروز در مصاحبه با روزنامه «اعتماد» همچنین گفت: نمیتوان سفر نانسی پلوسی (رئیس مجلس نمایندگان آمریکا) به ارمنستان را جدا از تحولات دو سال گذشته ارزيابی کرد؛ يعنی از زمانیكه جنگ دوم قرهباغ در سال 2020 رخ داد.

بهمن افزود: هدف اصلی جنگ 2020 قرهباغ، ايجاد كريدور موسوم به زنگزور برای اتصال خاک آذربايجان به بخش جداافتاده از سرزمينش در نخجوان است و طرفهای غربي هم از اين هدف حمايت میكنند.

این کارشناس ایرانی ادامه داد: سفر پلوسی به ایروان، حمايت از مواضع ارمنستان محسوب نمیشود، بلكه آمريكايیها هم خواهان کشیدهشدن كريدور زنگهزور هستند. برای آنها مساله اصلی اين است كه چه كسی بر اين كريدور نظارت داشته باشد.

رئیس موسسه مطالعاتی «جهان معاصر» درباره سیاست روسیه نیز گفت: روسها به كشيدهشدن اين كريدور نگاه منفی ندارند و معتقدند كه ايجاد اين كريدور میتواند دسترسی زمينی روسيه به ارمنستان و تركيه و حتی ايران را تسهيل كند.

وی در مورد رویکرد ناتو در قبال کریدور زنگهزور نیز اظهار داشت: طرفهای غربي از اين كريدور به عنوان مسيری ياد میكنند كه میتواند ناتو را به دريای خزر و قفقاز جنوبی متصل و حضور آنها را در اين مناطق تسهيل كند.

شعیب بهمن در پایان پیرامون استراتژی تهران در حوزه قفقاز هم تصریح کرد: سياست ايران در جنگ دوم قرهباغ حكايت از يک شكست راهبردی در منطقه قفقاز داشت و ايران به هيچوجه نتوانست منافع و امنيت ملی خودش را در جريان اين جنگ تامين كند.

 

تنوعبخشی به منابع تامین گاز و انرژی؛ مهمترین خواست اروپا

فریدون برکشلی، رئیس ایرانی دفتر مرکز مطالعات بینالمللی انرژی وین گفت: اتحادیه اروپا هم از این پروژه (کریدور زنگهزور) استقبال میکند. در حقیقت یکی از مهمترین خواستهای اروپا، تنوعبخشی به منابع تامین گاز و انرژی است

برکشلی امروز در مصاحبه با خبرگزاری «ایلنا» همچنین اظهار داشت: در اتحادیه اروپا، تنها یونان از این تحولات و تقویت نقش ترکیه نگران است و بقیه کشورهای اروپا قطعا از شکلگیری این کریدور استقبال میکنند.

او افزود: ترکیه بزرگترین منتفع دالان زنگزور تلقی میشود. این کشور بدون داشتن منابع نفت و گاز، انتقال انرژی از منطقه دریای خزر را در اختیار میگیرد و با این برگ برنده، در سطح منطقه و جهان بازیها خواهد کرد.

وی درباره در مورد راهکارهای پیشرو برای ایران نیز تصریح کرد: تقریبا در هیچیک از معادلات شرایط به سود ایران نیست. ایران کارت مهمی برای بازی در اختیار ندارد. اقدامات تلافیجویانه هم خطرناک و پرریسک است.

برکشلی ادامه داد: ایران بخش قابل ملاحظهای از برتری استراتژیک خود را از دست خواهد داد. متاسفانه ایران در سالهای اخیر و پس از فروپاشی اتحاد شوروی در منطقه آسیای میانه و قفقاز حضور استراتژیک کمرنگی داشته است.

رئیس دفتر مرکز مطالعات بینالمللی انرژی وین در پایان گفت: جمهوری آذربایجان با تمام قوا میکوشد بهعنوان یک کشور اروپایی شناخته شود. ترکیه هم میکوشد تا وارد پیمان شانگهای شود و همراه چین، هند و روسیه بهعنوان یک قدرت مسلط مورد توجه و حمایت قرار گیرد. ترکیه و آذربایجان هر دو بنا دارند از زوایای منافع خود با غرب و شرق هماهنگی ایجاد کنند و عزم ورود به یک رویارویی نظامی را ندارند.

 

منبع: خبرگزاری آناتولی



خبرهای مرتبط