جایگاه استراتژیک ترکیه در تحولات جهانی

کشورهای دموکراتیک سعی می‌کنند تا یک نظام بین‌المللی لیبرال مبتنی بر دولت قانونی، حاکمیت دولت‌ها و احترام به حقوق بشر و تمامیت ارضی تاسیس کنند

2160586
جایگاه استراتژیک ترکیه در تحولات جهانی

در سال‌های اخیر شاهد تحولات جدی در سطح منطقه‌ای و جهانی شدیم. حال بایستی دید که پس از این دگرگونی‌ها، به عنوان یک ساختار پایدار چه خواهد شد و یا باید چه اتفاقی بیفتد؟ کدام سیستم می‌تواند نظم منطقه‌ای/جهانی را تامین کند؟ در اصل، ابتکار یک کمربند-یک جاده چین، مبارزه روسیه در خاورمیانه و اروپای شرقی، پروژه اتحادیه اروپا و نظم جهانی لیبرال به رهبری آمریکا، همگی اقداماتی برای پاسخ به این سوال هستند.

چین و روسیه وارث سنت‌های امپریالیستی وابسته به زمین و غیردموکراتیک هستند. اقدامات برای گسترش نه ایده‌ال‌ها، بلکه بر جغرافیا متکی هستند. از سوی دیگر، آمریکا پس از جنگ جهانی دوم، نظم جهانی لیبرال را با همکاری متحدان خود برقرار کرد. هدف این بود که از وقوع مجدد شرایط  منجر به دو جنگ جهانی جلوگیری شود. برای این منظور، کشورهای دموکراتیک سعی کرده‌اند تا یک نظام بین‌المللی لیبرال مبتنی بر دولت قانونی، حاکمیت دولت‌ها و احترام به حقوق بشر و تمامیت ارضی ایجاد کنند. همه اینها در سراسر جهان اجرا شده و در عین حال، شرکت در آن برای همه و به صورت داوطلبانه آزاد خواهد بود. برای تامین صلح، توسعه اقتصادی، تجارت و سرمایه‌گذاری نهادهای بین‌المللی مانند سازمان ملل، بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و سازمان تجارت جهانی تاسیس یافتند. نظم جهانی لیبرال با پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی این تصور را ایجاد کرد که بسیار قوی‌تر و محکم‌تر است. فقط، در نقطه‌ای که امروز به آن رسیده‌ایم، آینده این نظم نامشخص است. زیرا این نظم به خودی خود با چالش‌هایی مواجه است که قبلاً هرگز پیش نیامده است.

امروز، بحث از جهان به گونه‌ای که انگار یک کل است، دشوارتر می‌شود. تلاش‌ها برای ایجاد چهارچوب‌های جهانی با شکست مواجه می‌شوند. حمایت‌گرایی در حال افزایش بوده و آخرین دور مذاکرات تجارت جهانی هیچ نتیجه‌ای نداشت. قوانین کمی برای تنظیم استفاده از فضای مجازی وجود دارد. ما شاهد ظهور نظم‌ها و یا بی‌نظمی‌های منحصر به فرد منطقه‌ای هستیم. بهترین مثال برای این وضعیت، تحولات جاری در سوریه است. جمهوری ترکیه تفاوت خود در این زمینه را با عملیات‌های سپر فرات و شاخه زیتون نشان داد. ترکیه در درازمدت نسبت به اسد، روسیه، آمریکا و ایران، موقعیت بسیار بهتری در سوریه دارد. رژیم اسد یک دیکتاتوری قومی و مذهبی اقلیت و ایران یک مهاجم خارجی شیعه است، روسیه نیز که به دلیل حمایت از اسد و ایران بد نام شده است،  چیزی جز حضور هوایی در سوریه ندارد، آمریکا نیز با حمایت از شاخه سازمان تروریستی و تجزیه‌طلب در سوریه با مشکل مشروعیت مواجه شده است.

از سوی دیگر، ترکیه از گروه‌های مخالف قوی و میانه‌رو علیه اسد حمایت می‌کند. اعراب و ترک‌ها تاریخ و سنت‌های مذهبی مشترکی دارند. این وضعیت به همراه مبارزه مشترک علیه رژیم اسد به نفع ترکیه خواهد بود. امتیاز دیگر این است که ترکیه از نظر جغرافیایی در مقایسه با روسیه و ایران می‌تواند  آسان‌تر از این دو کشور یگان‌های نظامی را برای استفاده از نیرو به سوریه اعزام کند. امروز جمهوری ترکیه هر گونه تحمیل را رد کرده و از سیاست خارجی مستقل پیروی می‌کند. معمار این نگرش بدون شک رهبری قوی در رأس جمهوری ترکیه است، یعنی رجب طیب اردوغان.

هیچ انسانی به دیگری شبیه نیست. رهبران هم شبیه هم نیستند. به خصوص در دوره‌های دگرگونی جهانی، رهبران مسئولیت پذیری که می‌خواهند خدمت کنند، با هوش، سخاوت، صداقت و شجاعت خود از دیگران متمایز می‌شوند. از این نظر، رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه به عنوان یک رهبر کاریزماتیک، در منطقه و جهان مطرح است.

مفهوم کاریزما از لحاظ تاریخی از یک کلمه یونانی باستان به معنای "استعداد" گرفته شده است. کلمه کاریزما در یونان باستان به معنای "استعداد الهام الهی" یا "هدیه الهی" است. بعدها این کلمه برای توضیح توانایی‌های فرستاده خداوند برای انجام کارهایی که نیاز به مهارت خارق‌العاده‌ای مانند شفا و پیش‌بینی دارد به کار رفت. رهبران کاریزماتیک، رهبرانی هستند که راهنمایی کرده، الهام و اطمینان داده، حس احترام را برانگیخته، تفکر مثبت در مورد آینده را تشویق کرده،  به درک آنچه  در زندگی پیروان مهم است سهولت بخشیده، احساس ماموریت را منتقل کرده و رفتار انگیزشی از خود نشان می‌دهند.

رهبری فقط رهبری یک حزب نیست.  حتی نخست وزیر یا رئیس جمهور بودن هم نیست. رهبر، فردی است که به مردم نزدیک بوده، زبان مردم را فهمیده و می‌تواند مشکلات آنها را بر زبان آورده و رسیدگی کند. رجب طیب اردوغان که مظهر این خصوصیات است، امروز نه تنها ترکیه بلکه بصورت رهبر ارگانیک جهان ترک-اسلام در آمده است.

اکنون، منطقه و جهان ما همانطور که قبلا تاکید کردیم در حال تغییر و دگرگونی است. همگرایی پهپادهای ارزان قیمت، جنگ سایبری، چاپگرهای سه بعدی و سایر اختراعات، به جای تمرکز قدرت در دست یک عده معدود، توزیع بین بسیاری از بازیگران دولتی و غیردولتی را تامین می‌کند. در این مرحله می‌بینیم که دموکراسی  لیبرال حرف آخر در توسعه سیاسی بشریت نیست. نظامی که در نهایت در جهان پیروز خواهد شد، نظامی خواهد بود که در داخل کشور به شهروندان خود عزت و افتخار بسیار بیشتری ارائه کرده و  در خارج نیز به اتباع و متحدانش امید بیشتری می‌دهد.  مشاهده می‌کنیم که این سیستم توسط ترکیه و تحت رهبری رجب طیب اردوغان ساخته می‌شود.

نویسنده: دکتر جمیل دوغاچ ایپک کارشناس روابط بین‌المللی



خبرهای مرتبط