دیدارهای وزیر خارجه ترکیه در چین

یکی از جنبه‌های کلیدی روابط دوجانبه میان ترکیه و چین، جهت گیری‌های عمل‌گرایانه سیاست خارجی دو کشور است

2153113
دیدارهای وزیر خارجه ترکیه در چین

سفر اخیر هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه به چین نقطه عطف مهمی در تحول سیاست خارجی ترکیه در محیط استراتژیک در حال تغییر اوراسیا است. در حالیکه ترکیه در نظر دارد شراکت‌های استراتژیک خود را متعادل کرده و نفوذش را افزایش دهد، این دیدار به مباحثات مهم و تأثیرات بالقوه آن بر سیاست خارجی تاکید می‌کند.

فیدان در این سفر دیدارهای جامعی با همتایان چینی خود با محوریت بسیاری از موضوعات مهم انجام داد. یکی از جنبه‌های کلیدی روابط دوجانبه میان ترکیه و چین، جهت گیری‌های عمل‌گرایانه سیاست خارجی دو کشور است. ترکیه به طور مداوم به اصل چین واحد پایبند بوده و بر اهمیت تمامیت ارضی چین تاکید کرده است. به همین شکل، چین به روابط دیپلماتیک و اقتصادی خود با آنکارا از منظری بسیار عمل‌گرایانه نزدیک می‌شود. دیدار فیدان به شکل قوی بر این رویکرد عمل‌گرایانه در روابط ترکیه با چین تاکید کرد.

تعامل ترکیه با چین بخشی از یک چشم‌انداز استراتژیک گسترده‌تر است که اغلب از آن به عنوان ابتکار "دوباره آسیا" ترکیه یاد می‌شود. این تغییر سیاست توسط چند عامل کلیدی هدایت می‌شود. اول اینکه، تمایل ترکیه برای کسب یک موقعیت مجدد ژئواستراتژیک در سیاست جهانی را منعکس می‌کند. با سوق دینامیزم‌های قدرت جهانی به سمت آسیا، ترکیه قصد دارد خود را به عنوان یک بازیگر استراتژیک در این جغرافیای تازه شکل گرفته قرار دهد. تقویت روابط با چین گسترش طبیعی این جهت‌گیری مجدد بوده و به ترکیه اجازه می‌دهد از موقعیت جغرافیایی استراتژیک خود بهره‌مند شود. این جهت‌ گیری سیاسی جدید در عین حال به تکاپوی ترکیه برای خودمختاری در سیاست بین‌المللی و همچنین به تمایل جدیدی در روابط این کشور با متحدان غربی‌اش اشاره می‌کند. واضح است که ترکیه تجلی آسیا را عامل مهمی در تنظیم مجدد سیاست خارجی و استراتژی ژئوپلیتیک خود می‌داند.

دومین عامل محرک در پشت چشم‌انداز ترکیه نسبت به چین، سیاست تنوع اقتصادی است که پایه رویکرد سیاست خارجی آن بر مبنای دولت تجاری را تشکیل می‌دهد. ترکیه که با نوسانات اقتصادی و نیاز به رشد پایدار مواجه شده است، سعی می‌کند تا مشارکت‌های اقتصادی خود را متنوع کند. برقراری رابطه با چین، یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان، فرصت‌های مهمی برای همکاری در زمینه‌های تجارت، سرمایه‌گذاری و فناوری ارائه می‌کند.

سومین عامل محرک نیز هدف ترکیه برای افزایش نفوذ منطقه‌ای خود است. تعامل پویش‌گرای ترکیه با چین یک اقدام استراتژیک برای افزایش نفوذ این کشور در آسیای مرکزی و خاورمیانه است. ترکیه با همسویی با طرح کمربند و جاده چین، می‌تواند نقش مهمی در ارتباط منطقه‌ای و توسعه اقتصادی ایفا کرده و بدین ترتیب اعتبار ژئوپلیتیکی خود را تقویت کند. علاوه بر این، اقدام متعادل دیپلماتیک که یکی از سنگ‌های زیربنای سیاست خارجی اخیر ترکیه است، دیدگاه این کشور را نسبت به چین و منطقه آسیا و اقیانوسیه شکل می‌دهد. در جهانی که به طور فزاینده‌ای چند قطبی می‌شود، سیاست خارجی ترکیه تلاش می‌کند اتحادهای سنتی غربی را با مشارکت‌های جدید در آسیا متعادل کند. این رویکرد، ترکیه را قادر می‌سازد تا ضمن پیگیری منافع ملی و استراتژی‌های منطقه‌ای خود، روابط پیچیده بین‌المللی را نیز دنبال کند.

بسیاری از موضوعات راهبردی کلیدی در سفر سه روزه فیدان مطرح شد. مهم‌ترین آنها افزایش همکاری‌های تجاری و اقتصادی دوجانبه بین دو کشور است. در حالی که دو طرف بر اهمیت توسعه روابط اقتصادی تاکید کردند، مذاکرات، بر افزایش حجم تجارت، کاهش موانع تجاری و بررسی فرصت‌های سرمایه‌گذاری مشترک به‌ویژه در بخش‌های زیرساختی و فناوری متمرکز بود. فقط، در سال‌های اخیر پروژه‌های سرمایه‌گذاری مشترک کاهش یافته است. هدف اصلی ترکیه رسیدگی به این کندی، سرعت بخشیدن به پروژه‌های مذکور و شناسایی موانعی است که باعث تاخیر می شوند. آنکارا همچنین بر کاهش عدم تعادل تجاری که در حال حاضر به نفع چین است، با تشویق چین به واردات بیشتر محصولات ترکیه و افزایش سرمایه‌گذاری این کشور در ترکیه متمرکز شده است.

موضوع مهم دیگری که در این سفر مورد بحث قرار گرفت، مسائل امنیتی منطقه بود. با توجه به تنش‌های کنونی جهانی و درگیری‌های منطقه‌ای، همکاری امنیتی برای هر دو کشور حیاتی بود. در گفت‌گوها موضوعات مبارزه با تروریسم، تهدیدات امنیتی منطقه‌ای و راهبردهای توسعه همکاری‌های نظامی مورد بحث و بررسی قرار گرفت. به ویژه جنگ اسرائیل در غزه و درگیری روسیه و اوکراین از محورهای این نشست بود. در حالی که هم ترکیه و هم چین از راه حل دو دولتی برای مسئله فلسطین حمایت می‌کنند، نگرش ترکیه نسبت به اسرائیل در مقایسه با چین رادیکال‌تر است.

طرح کمربند و جاده برای هر دو کشور مزایای استراتژیک دارد. در حالی که چین طرح کمربند و جاده را وسیله‌ای برای افزایش اهرم ژئواقتصادی جهانی خود در رقابت با آمریکا می‌داند، ترکیه این پروژه را بعنوان فرصتی برای سود اقتصادی و راهی برای تنظیم مجدد موقعیت ژئوپلیتیک خود در رقابت جهانی مشاهده می‌کند. موقعیت استراتژیک ترکیه به عنوان پلی بین اروپا و آسیا، آن را به یک بازیگر کلیدی در طرح کمربند و جاده چین تبدیل کرده است. فیدان و مقامات چینی همچنین در مورد راه‌های یکپارچگی بیشتر ترکیه در طرح کمربند و جاده که هدف آن افزایش توسعه اقتصادی است، رایزنی کردند.

یکی دیگر از موضوعات مهم این دیدار، تمایل ترکیه برای عضویت در بریکس بود که نقش مهم فزاینده‌ای در سیاست جهانی ایفا می‌کند. با انتقال نظام بین‌المللی به سوی جهان چندقطبی، بریکس برای کشورهایی که به دنبال روابط متوازن فراتر از اتحادهای غربی هستند، جهان‌بینی جایگزین ارائه می‌کند. علاقه ترکیه به بریکس نشانگر تغییر مهمی در سیاست خارجی سنتی کشور است. فیدان در جریان این سفر اظهار داشت، بریکس می‌تواند برای افزایش انتظارات اقتصادی ترکیه، «جایگزین خوبی» برای اتحادیه اروپا ارائه دهد. فیدان خاطرنشان کرد، در حالی که ترکیه همچنان با اتحادیه اروپا در اتحادیه گمرکی باقی مانده است، در تکاپوی فرصت‌های جدید برای همکاری با شرکای مختلف در پلتفرم‌هایی مانند بریکس است. عضویت در بریکس به طور بالقوه ابعاد و مباحثات جدیدی را در سیاست خارجی ترکیه به همراه خواهد داشت.

اگرچه ترکیه در روابط خود با چین رویکردی عمل‌گرایانه از خود نشان می‌دهد، اما در مورد موضوع اویغور نیز اختلاف نظر وجود دارد. فیدان در جریان دیدار خود از مقامات چینی خواست تا از حقوق فرهنگی اقلیت مسلمان اویغور محافظت کرده و به آنها اجازه دهند با ارزش‌های خود زندگی کنند. ترکیه هنگام بررسی وضعیت استان سینجان، با در نظر گرفتن دینامیزم‌های سیاسی داخلی و نیاز به حفظ رویکرد متعادل در قبال چین، از زبان بسیار دقیقی استفاده می‌کند. این احتیاط نیزمی‌تواند توضیح دهد که چرا فیدان یک توییت احساسی در مورد بازدید خود از ارومچی و کاشغر در منطقه خودمختار اویغور سینجان در غرب چین را در حساب شبکه اجتماعی ایکس به اشتراک گذاشت.

خلاصه کلام، سفر فیدان به چین پیامدهای مهم ژئوپلیتیکی و سیاست خارجی دارد. تعامل ترکیه با چین، بازی تعادل استراتژیک در سیاست جهانی را منعکس می‌کند. به عنوان یکی از اعضای ناتو و یک کشور نامزد عضویت در اتحادیه اروپا، روابط نزدیک ترکیه با چین رویکرد چند جانبه سیاست خارجی آن را آشکار می‌کند. تقویت روابط اقتصادی با چین یک اقدام استراتژیک برای تنوع بخشیدن به شرکای تجاری ترکیه، کاهش وابستگی به بازارهای سنتی غربی و کاهش ریسک‌های اقتصادی است. علاوه بر این، ترکیه از پتانسیل افزایش نفوذ خود در آسیای مرکزی و خاورمیانه از طریق تعمیق روابط خود با چین برخوردار است. همکاری در چهارچوب طرح کمربند و جاده می‌تواند نقش ترکیه را به عنوان یک مرکز قدرت منطقه‌ای تقویت کند.

 

نویسنده: پروفسور دکتر مراد یئشیل‌تاش مدیر بنیاد تحقیقات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی



خبرهای مرتبط