تاریخچه کشف شهر افسانه‌ای تروآ

شهر عتیق تروآ که در فهرست میراث فرهنگی یونسکو جای دارد با تاریخ 3500 ساله به تمدن‌های غرب آناتولی پرتو می‌افکند

1614585
تاریخچه کشف شهر افسانه‌ای تروآ

میتولوژی و افسانه‌ها حتی اگر واقعیت هم نداشته باشند و ما هم از حقیقی نبودن آن‌ها آگاه باشیم در نقطه‌ای توجه‌مان را جلب می‌کنند. گاهی اوقات این حکایات میتولوژیک و افسانه‌ها نمونه‌ای از شجاعت و قهرمانی بوده و گاهی نیز اتفاقاتی است که بر سر یک شورشی فانی علیه خدایان آمده است. یک داستان میتولوژیک و نبردی در ارتباط با این داستان در منابع تاریخی نقل می‌شود، داستان جنگ تروآ که در پی آن اولین مسابقه ملکه زیبایی تاریخ آغاز گردید. 

بنابه روایات، اولین مسابقه ملکه زیبایی تاریخ چهارهزار سال پیش از این برگزار شده‌است. محل وقوع این داستان میتولوژیک که موضوع بروز اختلاف‌نظر بین خدایان را تشکیل داده، رشته کوه‌های غاز امروزی است که محوطه وسیعی بین چاناک‌قلعه و بالیکسیر را در بر گرفته‌است. این کوه پراحتشام که به آیدا نیز معروف است؛ یکی از مناطق دارای بیشترین میزان اکسیژن در ترکیه است.

بموجب میتولوژی یونان، خدای دشمنی و کین که مسلم شد تخم نفاق و دوگانگی خواهد پاشید؛ به یک مراسم عروسی بین دیگر خدایان دعوت نگردید. خدای نفاق از این کار بسیار خشمگین و عصبانی شده و در محل برگزاری مراسم سیبی طلایی که روی آن جمله " تقدیم به زیباترین " نوشته شده‌بود، نهاد. پس از این حادثه بین آتنا، هرا و آفرودیت سه الهه بزرگ اختلاف افتاد. برای حل این اختلاف و تسجیل اینکه کدامیک از آن‌ها زیباترین هستند، به نزد زئوس خدای بزرگ رفتند ولی زئوس، پاریس را که در کوه غاز زندگی می‌کرد، مامور اینکار کرد. این سه الهه برای اینکه بعنوان زیباترین ملکه جهان برگزیده شوند، به زئوس وعده‌های جذابی دادند. هرا پادشاهی جهان، آتنا شکست‌ناپذیری در جنگ و آفرودیت نیز عشق هلن زیباترین زن جهان را به زئوس وعده دادند. شکست‌ناپذیری و پادشاهی در نظر پاریس بی‌اهمیت جلوه کرده ولی خواستار عشق هلن زیباترین زن جهان گردید. و بالاخره نیز آفرودیت را بعنوان برنده مسابقه اعلام کرد. پس از پایان مسابقه پاریس هلن را با یاری آفرودیت ربوده و نبرد ده ساله تروا آغاز گردید. زیرا هلن زیباترین زن جهان همسر منلائوس پادشاه اسپارتا بود. هومر شاعر نامی اعصار اولیه داستان این جنگ را که به حماسه ایلیاد معروف است، نقل می‌کند. به نظر هومر این مسابقه، اولین مسابقه ملکه زیبایی تاریخ است. و جنگ تروا که بعد از آن شروع شد، اولین نبرد بین شرق و غرب است. بر اساس این افسانه، زئوس خدای خدایان، جنگ تروا را که موجب مرگ و میرها و ویرانی‌های بزرگی گردید، از کوه غاز دنبال کرد یعنی از جایی که وقایع از آنجا شروع شد.

داستانی که برایتان تعریف کردیم، یک داستان میتولوژیک نقل شده در ایلیاد قدیمی‌‍ترین اثر حماسی جهان است. ولی آیا این تنها عبارت از یک داستان بود؟ آیا حقیقتا چنین جنگی وقوع یافت؟ و جایی بنام تروآ و مردمانی بنام تروائی‌ها وجود داشتند؟ مدت‌های مدیدی شهر تروآ بعلت اینکه در یک اثر حماسی از آن نام برده شده، بعنوان یک شهر خیالی و وقایع نقل شده نیز تخیلی تصور گردید. زیرا در ایلیاد ، قهرمانان شکست‌ناپذیر، خدایان، الهه‌ها، داستانها و حکایات جوانمردی ، درگیری‌های خونین، مرگ و پایان تراژیک وجود داشت. این اثر عناصر حماسی را در بر گرفته و به همین علت بعنوان یک اثر ادبی بر شمرده می‌شد. ولی فردی یا بعلت تحت تاثیر قرار گرفتن سحر افسانه‌ها و یا بنابه علل کاملا متفاوت به حقیقی بودن تروآ باور کرده و در صدد یافتن این شهر بر آمد. این فرد همانا هاینریش شلیمان تاجر آلمانی بود که چندین بار حماسه ایلیاد را خوانده و آن را بعنوان راهنمایی برای خود بر گزیده‌بود. شلیمان برای یافتن تروآ به آناتولی سفر کرد. او در تپه حسارلیک که قبلا از سوی یک دیپلمات انگلیسی بعنوان تپه فرهنگی شناسایی شده‌بود، به حفاریات آغاز کرد. هاینریش شلیمان یک باستان شناس نبود ولی بعلت اینکه با یافتن شهر به ثروت بزرگی دست خواهد‌یافت، بیشتر به چیزهایی متمرکز شد که توجه‌اش را جلب می‌کردند. تاجر آلمانی دیوارهایی را که کشف کرد، با تصور اینکه موجب کندی کارهایش می‌شود، ویران ساخت. بزرگی ابعاد ضرر و زیانی که این تاجر آلمانی به این محل تاریخی وارد کرد، بعدها معلوم شد. کوتاه مدتی بعد از شروع حفریات معلوم شد که شهر از هفت لایه که روی هم بنا شده متشکل است. در نتیجه کاووش‌های باستان‌شناسی در تپه حصارلیک، ده لایه شهر تروآ کشف گردید. باستان‌شناسان در سال 2019 لایه دیگری که تاریخچه شهر را به 600 سال پیش از این می‌برد، کشف کردند. با کشف آثار باستانی در تروآ معلوم شد که این شهر بیش از پنجاه بار در دوره‌های تاریخی مختلف مورد بازسازی قرار گرفته و بعلت این ویژگی بعنوان مرجعی برای کاووش‌های باستان‌شناسی در اروپا و آناتولی غربی تشکیل داد.

به گفته کارشناسان، هفتمین طبقه این شهر باستانی شهر مورد نظر هومر در حماسه ایلیاد است. بقایایی کشف شده ثابت می‌کنند که شهر تروا در معرض حملات شدید و آتش‌سوزی‌های مهیب قرار گرفته که این نیز خبر از وقوع یک جنگ واقعی در شهر می‌باشد. تروآ در هر دوره‌ای از تاریخ از آنچنان موقعیت استراتژیک مهم برخوردار بود که حتی اگر بخاطر هلن زیبا هم که نباشد، به انگیزه ثروت و موقعیت ویژه چندین بار مورد حمله قرار گرفته و صحنه نبردهای شدیدی گردید. شهر عتیق تروآ که امروزه در فهرست میراث فرهنگی یونسکو جای دارد، با تاریخچه، افسانه‌ها، داستان کشف و بافت پیچیده و غنی خود یکی از مراکز باستان‌شناسی معروف جهان بشمار می‌رود. حفاریات تروآ با تاریخ 3500 ساله به تمدن‌های غرب آناتولی پرتو می‌افکند. در حفاریاتی که بیش از 150 سال است ادامه دارد، بیش از 350 دانشمند از 20 کشور مختلف جهان شرکت کرده و هر روز بر تعداد آن افزوده می‌شود.

حال که سخن از ترواست، باید به شرح و توصیف گنجینه‌های بی‌مانند آن نیز پرداخت. اگرچه تاجر آلمانی شیلمان حقیقی بودن تروآ را ثابت کرد ولی به این اکتفا نکرده و  به دنبال یافتن گنجینه یک پادشاهی در این شهر افتاد. شاید از همان اول کار هدف‌اش این بود. یافتن گنجینه و پولدار شدن. شلیمان برای دسترسی به این هدف پول و وقت جدی خرج کرده و بالاخره نیز گنجینه‌ایی متشکل از گردنبندها، گوشواره‌ها، تاج‌ها، و سینه سنجاق‌های طلایی و مزین به سنگهای ذی‌قیمت کشف کرد. هاینریش شلیمان بجای تحویل دادن این گنجینه باارزش به دولت عثمانی بی خبر از همه آن را به خارج از کشور ربوده و در صدد فروش آن در یونان و سپس فرانسه بر آمد ولی در معامله با طرفین مقابل به اختلاف افتاد. تاجر آلمانی سپس با روس‌ها معامله کرده ولی مدتی بعد قضیه فراموش شده و موضوع فیصله یافت. سالیان متمادی کسی جای گنجینه را ندانسته و حتی در مورد وجودش شک و شبهه پدید آمده و باز بعنوان افسانه تلقی گردید. تا زمانی‌که در سال‌های 90 در انبارهای موزه هنرهای زیبای پوشکین در مسکو پدیدار گردید. این گنجینه گران‌قمیت که احتشام هنر و کاردستی آن‌دوران را نمایان ساخت، موجب بروز بحران بین آلمان و روسیه گردید. گنجینه ارزشمند در خاک‌های آناتولی کشف شده‌بود ولی آلمان و روسیه در مورد آن ادعای حق کردند. اگرچه امروزه اصل تعلق آثار باستانی به کشوری که در آن کشف شده،مرسوم است ولی اعاده تنها 24 قطعه از این گنجینه ارزشمند به ترکیه تحقق یافته و یکبار دیگر به لزوم اعاده گنیجنه‌های تروا به ترکیه تاکید می‌کنیم.

تروآ و داستان آن طی قرون متمادی اذهان را بخود مشغول کرده و شاید هم اسب چوبی آن بیش از دیگر داستان‌ها و وقایع مربوط به آن مورد توجه قرار گرفت. هومر شاعر معروف اینبار نه در کتاب ایلیاد بلکه در کتاب شعر ادیسه از اسب چوبی که داخل آن مملو از سربازان بوده و مسیر نبرد تروآ را تغییر داد، سخن گفته‌است. محققین در مورد اسب تروآ تئوری‌های متفاوتی مطرح می‌کنند. برخی محققین بر این نظرند که اسب تنها وسیله‌ای شبیه کشتی‌هایی بود که یونانیان در حین آمدن به تروآ سوار آن شدند. برخی‌ها نیز اسب را به ماشین‌های جنگی که در آرشیوهای هیتیت به الاغ درنده و یا هیولای تک شاخ معروفند، تشبیه کرده و ادعا می‌کنند که این اسب یک وسیله جنگی بود. چنان اثبات حقیقی بودن تروآ پس از گذشت هزاران سال شاید هم روزی حقیقت مربوط به اسب چوبی برای همگان معلوم می‌شود.  

تروآ یکی از شهرهای ثروتمند عهد عتیق است که چندین بار ویران شده، طعمه حریق گردیده و با زمین‌لرزه‌ها و نبردها با خاک یکسان شده‌است. این شهر با تاریخ 5500 ساله خود پیشگام تمدن‌های بشری در آناتولی و اروپا بوده‌است. اولین جنگ بین شرق و غرب، قدیمی‌ترین حماسه جهان عتیق و اولین مسابقه ملکه زیبایی جهان را نقل کردیم.     



خبرهای مرتبط