اولویت‌های بایدن و نقش آن در آینده ایران

بسیاری کنجکاوانه بدنبال دانستن این پرسش هستند که پس از نهایی شدن نتایج بحث برانگیز انتخابات ریاست جمهوری در ایالات متحده آمریکا به نفع جو بایدن، نامزد دمکراتها، سیاست خارجی جدید واشنگتن چگونه شکل خواهد گرفت؟

1527719
اولویت‌های بایدن و نقش آن در آینده ایران

بسیاری کنجکاوانه بدنبال دانستن این پرسش هستند که پس از نهایی شدن نتایج بحث برانگیز انتخابات ریاست جمهوری در ایالات متحده آمریکا به نفع جو بایدن، نامزد دمکراتها، سیاست خارجی جدید واشنگتن چگونه شکل خواهد گرفت؟

 همانطور که در خلال مبارزات انتخاباتی نیز مشخص بود، رئیس جمهور جدید آمریکا، اگرچه برای مدتی مشغول برنامه های سیاسی داخلی خواهد بود، اما انتظار نمی رود این کشور که همچنان عنوان بزرگترین قدرت جهان را در اختیار دارد، رویکردی توام با انزوا در پیش بگیرد. بنابراین جای تعجب نخواهد بود که دولت بایدن در مسائل بین المللی که به دلیل همه‌گیری بیماری کووید-۱19در پس زمینه قرار گرفته است، نقش فعال تری داشته باشد. در این مرحله ، چندین موضوع اساسی باید مورد توجه قرار گیرد. اول از همه اینکه، رفتارهای دونالد ترامپ بیشتر محصول تلاش وی برای پاسخگویی به چالشهایی بود که در مقیاس جهانی شکل گرفت. به بیانی صریح تر، انگیزه اصلی ترامپ پاسخگویی به تهدیدات داخلی و خارجی ناشی از کاهش تدریجی سلطه جهانی ایالات متحده آمریکا بود و در واقع در پشت نگرش تهاجمی او نیز هدفی جز به حداکثر رساندن منافع ملی کشور آمریکا قابل تصور نبود. به همین منظور ،ترامپ با اتخاذ شعار "نخست آمریکا"، از بروز تضاد با متحدان سنتی خود ، به ویژه کشورهای اتحادیه اروپا، واهمه ای به خود راه نداد و از گفتمانی استفاده کرد که چین را دولتی شیطان جلوه می داد و آن را بزرگترین تهدید برای آمریکا معرفی می کرد. به همین دلیل ، انتخابات ایالات متحده توسط بسیاری از ناظران به عنوان تعارضی بین جهانی سازی و مخالفان آن تلقی شد.

بسیاری از کارشناسان معتقدند که رابطه بین بایدن و هریس، احتمالا در راستای بازسازی روابط با متفقین سنتی شکل خواهد گرفت. گفتمان‌‌های آمریکا در مورد کارکرد و آینده ناتو، حداقل در جلوی پرده تغییر یافته و مفاهیمی چون دموکراسی، حقوق بشر و تجارت آزاد که با ترامپ بصورت غیرقابل استفاده درآمدند، متمادیا بگوش خواهد رسید. فقط این وضعیت از آنجائیکه ریشه مسئله یعنی عقب‌ افتادن آمریکا و پیشرفت آسیا و در راس چین و هندوستان را تغییر نخواهد داد، بدون کاهش سرعت تلاطمات جهانی و منطقه‌ای ادامه خواهد یافت. دموکراتها می توانند گفتمان‌ها و ابزار را بصورت پیچیده‌ای درآورند. دموکراتها چنان دیگر نخبگان آمریکایی که بدلیل گران بودن استفاده از نیروی نظامی، راه حلهای موقت تولید می‌کردند، استفاده از تحریمات اقتصادی را که در دوره اوباما و ترامپ علیه ایران به اجرا گذاشته می‌شد، انتخاب خواهند کرد.

در رابطه با سیاست منطقه ای حکومت بایدن گفته میشود که نباید دررابطه با موضوع اسرائیل انتظار تغییرات مهمی داشت، او با کشورهایی چون عربستان سعودی و مصر فاصله‌اش را حفظ خواد کرد و در رابطه با ایران، در پی توافقی بر پایه توافقنامه سال 2015 با این کشور، خواهد بود. گفته می‌شود در حالی که مهمترین مشکل برای مصر در دوره جدید، ادامه نقض حقوق بشر پس کودتای نظامی سال 2013 و عدم اجرای روند دموکراتیک میباشد، در حق محمد بن سلمان یکی از تاثیرگذارترین چهره‌های عربستان سعودی، در راستای پرونده قتل جمال خاشقچی روزنامه نگار سعودی که با محافل دموکرات دارای دوستی نزدیکی بود در بسیاری از دادگاههای ایالات متحده امریکا پرونده تشکیل خواهد شد.

در اینجا از نظر تحلیلگران مختلف، کشوری که بیشترین سود از تغییر حکومت در کاخ سفید را خواهد داشت، ایران خواهد بود. شکی نیست، کشوری که به دلیل استراتژی "بیشترین فشار" از سوی ترامپ هم از نظر اقتصادی و هم از نظر نظامی – سیاسی بخصوص پس از کشته شدن قاسم سلیمانی، بسیار فرسوده شده بود، حداقل برای مدتی کوتاه، احساس آرامش خواهد کرد. به طوری که این وضعیت در قیمت ارز نیز موثر بوده است. با اعلام پیروزی بایدن، طی چند ساعت، نرخ دلار از 32 هزار تومان به 25 هزار تومان کاهش پیدا کرد.

در هر حال حداقل در دوره اول ریاست جمهور بایدن، بنا به دلایل بسیار، بهبود روابط با ایران در سطح عالی امکان ناپذیر است. بایدن که در ابتدا باید گامهایی فوری برای رفع تقسیم بندیهای سیاسی داخلی در کشور و همچنین تخریبات پاندمی جهانی بردارد، در رابطه با سیاست خارجی نیز مطمئنا بازسازی ساختاری را در اولویتهای خود قرار خواهد داد.

در عین حال از آنجایی که ایران وارد روند انتخابات ریاست جمهوری خواهد شد، بایدن برای انجام مذاکرات معنی دار رویکردی در راستای انتظار برای انتخاب دولت جدید را دنبال خواهد کرد. موضع آتی آیت الله خامنه‌ای رهبر دینی ایران که در مورد برخی مسائل دولت ترامپ را به دموکرات ها ترجیح میدهد نیز در سیاست داخلی نقش تعیین کننده‌ای ایفا خواهد کرد. خامنه‌ای که برای جلوگیری از بازتاب جو ایجاد شده در پی امضای برجام، در سیاست داخلی کشور کوشیده است، با قرار دادن کنترل مجلس و دستگاه قضایی به دست محافظه کاران و همچنان از اصرار خود به داشتن یک رئیس جمهوری جوان و حزب اللهی دست نخواهد برداشت. از سویی دیگر اصلاح طلبان در تلاش انتخاب چهره‌هایی نظیر ظریف برای کاندیداتوری انتخابات هستند که ارتباط خوبی با دموکرات ها دارند. در نتیجه در شرایطی که دموکراتها نیز به اندازه جمهوری خواهان در زمینه فناوری موشکی و نفوذ منطقه‌ای ایران حساسند، موضوعاتی نظیر حقوق بشر را مد نظر قرار خواهند داد. با نگاهی به اظهارات برخی از دیپلماتهای دوره اوباما، خواهیم دید که اگرچه بازگشت به توافق هسته ای عامل مهمی است ولی در رویکردهای آنها در قبال ایران چندان گرایشی به این امر دیده نمیشود. احتمال خیلی کمی وجود دارد که دولت بایدن، در مورد ایران که آن را از نظر اجتماعی اقتصادی در جایگاه ضعیفی میبیند، بدون تغییر در برخی از جزئیات فنی توافق سال 2015 از جمله محدودیت زمانی به نفع خود، به توافق بازگردد. از سوی دیگر هر چقدر هم که در زمینه برجام توافق حاصل شود، با عدم قبول ایران به حاضر شدن سر میز مذاکره در زمینه تسلیحاتی و سیاست های منطقه ای هر لحظه ممکن است دولت جدید آمریکا یکبار دیگر تحریم علیه ایران را آغاز کند. 

 

نویسنده: دکتر حقی اویغور نایب رئیس مرکز تحقیقات ایرام (IRAM

 



خبرهای مرتبط