حمله ارمنستان به آذربایجان خبر دهنده تحولات آتی است

اخیرا جمهوری ارمنستان در ادامه رفتارهای اشغالگرایانه خود منطقه تووز جمهوری آذربایجان را هدف حمله قرار داده است.

1464796
حمله ارمنستان به آذربایجان خبر دهنده تحولات آتی است

در 12 ژوئیه ، منطقه تووز آذربایجان واقع در مرز ارمنستان، توسط نیروهای ارمنی هدف حملات ناگهانی قرار گرفت. متعاقب این حمله، هفت سرباز آذربایجانی به شهادت رسیدند. ضد حمله آذربایجان تلفات زیادی را برارامنه تحمیل کرد و در تهایت در درگیری های بعدی صورت گرفته در مقیاس کوچک ، هر دو طرف متحمل زیانهایی شدند. در حالی که ارمنستان آذربایجان را متهم میکرد ، مقامات آذربایجان گفتند که این حمله "یک اقدام تحریک آفرین توسط ارامنه" بوده است. این درگیری باعث بروز تنش جدیدی در مرزهای ارمنستان و آذربایجان گردید و در دستور کار سیاست بین المللی قرار گرفت.

به ارزیابی دکتر مراد یئشیل تاش پژوهشگر موسسه ستا در این خصوص توجه فرمایید:

 

در سال 1992 ، نیروهای ارمنی و شبه نظامیان تحت حمایت ارمنستان تقریبا 20 درصد از اراضی جمهوری آذربایجان ، از جمله منطقه قره باغ و هفت منطقه اطراف آن را اشغال کردند. به دنبال این اشغالگری که توسط قطعنامه های سازمان ملل متحد محکوم شده، میلیون ها ترک آذربایجانی به گونه ای مظلومانه و رقت انگیز از خانه های خود بیرون رانده شدند و اکنون به صورت آواره در داخل آذربایجان زندگی می کنند. همچنین در نتیجه حملات و جنایات ارامنه ده ها هزار آذربایجانی نیز جان خود را از دست دادند.

 

اما توافق آتش بسی در سال 1994 به امضاء رسید و از آن زمان این درگیری ها در حالتی "منجمد" متوقف شده است. با این حال در پی  چهار روز جنگ شدید در آوریل 2016 ، حدود 200 نفر از ارامنه کشته شدند. همچنین در اوایل تابستان سال 2018 ، نیروهای آذربایجانی عملیاتی را برای بازپس گیری اراضی اطراف قونوت ، روستایی كوچك اما استراتژیك در منطقه کوهستانی جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجان، آغاز کردند. این دو رویداد از سال 1994 تنها تغییرات مهم در منطقه بوده اند.

حمله ارامنه به تووز به این معنی است که پرده جدیدی در درگیریهای میان ارمنستان و آذربایجان گشوده شده است. این درگیری نیز اکنون همانند گذشته از یک درگیری محلی فراتر رفته و می بایست در قالب رقابتهای ژئوپلیتیکی میان روسیه، ایران و ترکیه تلقی و ارزیابی شود. دلایل بسیاری برای حمله ارامنه به منطقه تووز وجود دارد.

 

دلیل اول این است که برخی از بازیگران در تلاشند تا رقابتها را به خط قفقاز گسترش دهند. در این مرحله ، یادآوری این نکته مفید است که روسیه از درگیری بین دو کشور تغذیه می کند. این درگیری، فرصتی جدید برای تقویت قدرت منطقه ای روسیه به مسکو می دهد. اگرچه روسیه استراتژی اصلی خود را در قبال حمایت از ارمنستان طراحی کرده است، اما این کشور بزرگترین تأمین کننده تسلیحات هم برای ارمنستان و هم برای جمهوری آذربایجان محسوب می شود. بی تردید تشدید بی ثباتی در منطقه می تواند دلیل خوبی برای فروش اسلحه روسیه به هر دو کشور باشد.

 

ایران یکی دیگر از بازیگران منطقه ای است که در درگیری ارمنستان و آذربایجان نقش افرینی می کند. نزدیکی ایران به ارمنستان ، دشمن اصلی آذربایجان ، دولت باکو را نیز نگران کرده است. در جریان جنگ قره باغ از اوایل دهه 1990، ایران در کنار ارمنستان قرار گرفت تا نقش آذربایجان را در منطقه به حاشیه براند. تذکر این نکته لازم است که تجارت ارمنستان و ایران در سال 2019 به یک رکورد بی سابقه رسیده است. رئیس جمهور ایران ، حسن روحانی ، در سفر سال گذشته خود به ارمنستان گفت: "ما به توسعه و گسترش روابط با دوست و همسایه  خود ارمنستان، در همه زمینه ها اهمیت زیادی قائلیم."

 

البته به دلایل تاریخی و فرهنگی ترکیه مهمترین بازیگر منطقه است و در کنار و جوار آذربایجان قرار دارد. این احتمال که روسیه با هدف تضعیف تمرکز ترکیه بر سوریه و لیبی ، تصمیم گرفته است تا تنش در قفقاز جنوبی را افزایش دهد بر اهمیت جایگاه ترکیه افزوده است.  وقتی به قدرت تأثیرگذاری مسکو بر دولت ایروان نظری بیفکنیم ، می توان گفت که تحقق این سناریو امری امکان پذیر است.

 

علاوه بر رقابتهای منطقه ای مورد نظر ، دلایل اقتصادی نیز در پشت این تنشها وجود دارد. روستای مورد حمله قرار گرفته آغدام در قلب منطقه اوراسیا و در مجاورت  خطوط لوله اصلی نفت و گازی که انرژی فسیلی حوزه  خزر را به بازارهای انرژی اروپا و بین المللی متصل می کند قرار دارد. با نگاهی به نقشه ، تنها سه راه برای انتقال انرژی و تجارت بین اروپا و آسیا وجود دارد: ایران ، روسیه و یا جمهوری آذربایجان. این کریدور تجاری کوچک که تنها 100 کیلومتر عرض دارد، در منطقه ای به نام «گنجه بوشلوغو» در محدوده استان و شهر زیبای گنجه ، دومین شهر بزرگ آذربایجان و مرکز تجارت قدیمی جاده ابریشم در منطقه جای گرفته است. منطقه ای که بیشتر درگیری های اخیر در آنجا رخ می دهد ، درست در مرکز منطقه «گنجه بوشلوغو» قرار دارد.

 

در حال حاضر سه خط لوله مهم انتقال نفت و گاز وجود دارد که روسیه و ایران را دور زده و از «گنجه بوشلوغو» عبور می کنند: خط لوله باکو - تفلیس-جیهان ، خط لوله باکو - سوپسا و کریدور گاز جنوبی. از سوی دیگر کابل های فیبر نوری که اروپای غربی را به منطقه خزر متصل می کند نیز همانند بزرگراه و راه آهن مهم از «گنجه بوشلوغو» عبور می کنند. بدیهی است که حمله تووز مستقیماً این معادله ژئو اقتصادی را هدف قرار می دهد. اگر روسیه به طور همزمان بخواهد ترکیه ( به خاطر لیبی و سوریه) و نیز اروپا را تحت فشار قرار دهد هیچ هدفی بهتر از «گنجه بوشلوغو» برای این کشور وجود نداشت. به همین منظور روسیه دلایل زیادی برای استفاده از ارمنستان دارد. همچنین از نظر داخلی، دلایل زیادی برای ارمنستانی که شاهد وخامت اوضاع اقتصادی و پوسیدگی اقتصادی و فروپاشی است نیز موجود می باشد. ایروان نمی تواند پیشرفتهای اقتصادی و درامدهای کلان نفتی آذربایجان را مشاهده کند.

 

تنش ارمنستان و آذربایجان خبردهنده ظهور یک بحران جدید منطقه ای است. از این نظر ، لازم است تا ترکیه با دقت در حوادث منطقه، در قبال احتمال تعمیق درگیریها آماده شود.

 



خبرهای مرتبط