محمد خاتمی در پیام اخیر خود چه می گوید؟

می توان گفت که اظهارات خاتمی صادقانه بوده و بیش از دغدغه جایگاه اصلاح طلبان در درون نظام به خاطر مصالح عمومی کشور اقدام به انتشار این پیام کرده است

1416772
محمد خاتمی در پیام اخیر خود چه می گوید؟

محمد خاتمی رئیس جمهور پیشین ایران با انتشار یک پیام ویدیویی به تحلیل مسائل و موضوعات مختلف روز کشورش پرداخت. 
ظهور خاتمی ممنوع التصویر پس از یک مدت طولانی و اظهار نظر در مورد مسائل روز از برخی جهات قابل تامل است. خاتمی سخنان خود را با ارائه نمونه‌هایی از تاریخ اسلام و زندگی امام حسن آغاز کرد و اظهار داشت دیکتاتوری دینی بر خلاف ادعای حکومت بر مبنای دین، آزادی را از زندگی انسانها سلب کرده و امام حسن نیز در طول  زندگی خود با این طرز تفکر مبارزه کرده بود.
 رهبر ایران علی خامنه‌ای نیز هفته گذشته با انتشار یک پیام توییتری به مناسبت تولد حسن ابن علی مدعی شده بود امام حسن شجاع‌ترین چهره تاریخ اسلام است. برخی از ناظرین با خاطرنشان کردن تشبیه توافق هسته‌ای در دوران ریاست جمهوری اوباما از سوی خامنه‌ای به صلح حسن ابن علی و معاویه با تعبیر "نرمش قهرمانانه"، مدعی شده بودند این موضوع می تواند پیش زمینه یک توافق جدید با آمریکا باشد. از آنجایی که در فرهنگ سیاسی ایران تشبیه و اقتباس از حوادث و جریانات تاریخ اسلام در تبیین موضوعات مرتبط با سیاست داخلی و خارجی امری شایع است ولی آغاز پیام خاتمی با تاکید بر استبداد دینی، به رغم طرح این موضوع در پیوند با حکمرانی امویان، قابل توجه بود.
خاتمی در ادامه سخنانش می گوید تاثیر عمیق شیوع ویروس کرونا در ایران و کل جهان، سبب شده تا انسان دوباره به"کم دانی و کم توانی" خویش پی برده، به علاوه به همراه مسائل مادی و معنوی که به بار آورده، روزنه جدیدی نیز به روی بشریت برای محاسبه نفس باز کرده است. رئیس جمهور اسبق ایران تاکید کرد دولت، موفقیتهایی از قِبل تلاشهای فداکارانه کادر درمانی کسب کرده و دولتمردان باید از این وضعیت در جهت تعمیر شکاف به وجود آمده بین ملت و نظام که اخیر بیشتر نیز شده بهره گیرند و مدعی شد در غیر اینصورت کشور ممکن است در دوره‌های آتی با مشکلات بزرگتری روبرو شود.
رهبر اصلاح طلب همچنین با اشاره به وجود مشکلات بسیار در کشور و در راس مشکلات اقتصادی و با یادآوری عدم مشارکت اکثریت مردم در انتخابات مجلس، از نمایندگان جدید مجلس خواست تا خود را نماینده و صدای طیفهای نا امید از انتخابات نیز بدانند که در غیر اینصورت ممکن است نا آرامیهای اجتماعی مجدداً بروز کند. 
وی در خلال سخنان خود همچنین تاکید کرد هیچگونه چشمداشت سیاسی و نگاهی به قدرت نداشته و ندارد.
رئیس جمهور سابق در بخش پایانی سخنانش با طلب عفو برای زندانیان سیاسی تاکید کرد هنوز برای جبران اشتباهات دیر نشده است.
خاتمی که بین سالهای 1997-2005 در مقام رئیس جمهور انجام وظیفه کرد هنوز هم به عنوان یکی از رهبران اصلی جناح اصلاح طلب در ایران مطرح است. خاتمی به دلیل حمایت از مسئولینی چون میر حسین موسوی و مهدی کروبی که از زمان انتخابات بحث بر انگیز سال 2009 در حبس خانگی به سر می برند، روزهای سختی را سپری میکند. چنانکه در ادامه فشارهای اعمال شده هنوز ممنوعیت رسانه‌ای وی لغو نشده است.
تلاش طیفهای اصلاح طلب در جهت ائتلاف با خاتمی  که با توجه به نتایج انتخابات اخیر مجلس تقریبا در حال پاک شدن از عرصه سیاسی کشور هستند، نتیجه مطلوب در پی نداشته، این طیفها به ویژه به موازات تشدید تنش در روابط با آمریکا، به بیرون از صحنه سیاست رانده شده‌اند. 
در چنین شرایطی انتشار پیام از سوی خاتمی حائز اهمیت است زیرا همانگونه که خود خاتمی نیز تاکید می کند، تعبیر از این اقدام به عنوان موضعگیری یک ریش سفید بیش از تفسیر به عنوان یک حمله سیاسی و یا اندوخته انتخاباتی معقول‌تر خواهد بود. 
خاتمی که سرنوشت سیاسی‌اش تا حد زیادی در همراهی با میر حسین موسوی شکل گرفته و در سال 1997 به دنبال مخالفت خامنه‌ای با کاندیداتوری موسوی، نامزد انتخابات ریاست جمهوری شده و بیش از وجه سیاسی خود به عنوان فردی مصالحه‌گرا و فرهیخته شناخته می شود، به اندازه‌ای از تجربه رسیده است که می تواند تشخیص دهد خود و یا رهبران در حبس خانگی جنبش سبز در آینده نزدیک از هیچ شانس سیاسی برخوردار نخواهند بود. بنابراین می توان گفت که اظهارات وی صادقانه بوده و بیش از دغدغه جایگاه اصلاح طلبان در درون نظام به خاطر مصالح عمومی کشور اقدام به انتشار این پیام کرده است.
ایران که در دومین سال اعمال تحریمهای سنگین توسط ایالات متحده از لحاظ اقتصادی روزهای سختی را سپری می کند و به دلیل کاهش قیمت نفت و پاندمی کرونا با شرایط اجتماعی و معیشتی بدی روبروست، علی الخصوص از اوایل ماه ژانویه جاری روند دشوار دیگری که با کشته شدن قاسم سلیمانی آغاز و با ساقط کردن هواپیمای اوکراینی ادامه یافت را تجربه می کند. اخیراً نیز هدف قرار گرفتن ناوچه کنارک در محدوده آب‌های جاسک در دریای عمان با شلیک موشک از ناو جماران متعلق به نیروی دریایی ایران در یازدهم ماه می که منجر به کشته و زخمی شدن دهها تن از نظامیان این کشور شد مباحثات جدیدی را در پی داشته است. 
عدم پاسخگویی به حملات هوایی اسرائیل به موجودیت نظامی ایران در منطقه که از لحاظ کمی و کیفی به شکل روزافزون در حال شدتگیری است و تکرار اشتباهات نظامی از این دست، سبب بروز بحثهای داغ در بین جوانان می شود. حاکمیت ایران همزمان با  افزایش فشار اقتصادی بر مردم و نیز ناکامیهایی نظیر مورد ذکر شده در بخش قدرت سخت به عنوان بخشی که خود را قدرتمند میپندارد، از یک سو با سرعت بخشی به فعالیتهای هسته‌ای و از سوی دیگر با تهدید و ایجاد مزاحمت علیه ناوگان آمریکا در خلیج، موجبات نگرانی بسیاری از رهبران فکری مآل اندیش را فراهم می آورد.  
 
انعکاس کمرنگ سخنان خاتمی در میان طیفهای اصلاح طلب و رسانه‌های فارسی زبان خارج از کشور که عمدتاً از سوی حامیان جنبش سبز مدیریت می شود و نیز واکنشهای کاربران ایرانی به این بیانات را می توان به سرآغاز از دست رفتن تدریجی تاثیرگذاری شخصیتهای منطقی تعبیر کرد. در این میان آینده مباحثات اقتصادی و سیاسی که انتظار می رود با کاهش تبعات شیوع کووید 19 داغتر شود بجایی و یا نابجایی هشدارهای خاتمی را معین خواهد کرد.


 نویسنده: دکتر حقی اویغور نائب رئیس مرکز مطالعات ایرانی آنکارا               
                   

 



خبرهای مرتبط