تصمیم تهران برای مسکونی کردن جزایر خلیج: دلایل و پیامدها

این تصمیم بیش از انگیزه‌های اجتماعی - سیاسی از ضرورتهای نظامی - استراتژیک ناشی می شود

1412157
تصمیم تهران برای مسکونی کردن جزایر خلیج: دلایل و پیامدها

 
روز بیست و نهم ماه آوریل که در ایران به عنوان "روز ملی خلیج " نامگذاری شده در رسانه‌های این کشور اخبار و تفاسیر بسیاری در خصوص جایگاه و اهمیت خلیج درج و پخش  شد. امسال نیز طبق معمول برنامه‌ها و مقالات حماسی بسیاری مبنی بر اینکه نام این خلیج تا ابد باقی خواهد ماند پخش و منتشر شد. در این میان یکی از خبرهای منتشر شده در مورد خلیج، بیش از دیگر خبرها جلب توجه کرد: 
علیرضا تنگسیری فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام کرد به دستور رهبر کشورش علی خامنه‌ای بنا دارند جزایر خلیج  را با ایجاد زیر ساختهای مسکونی برای سکونت مردم آماده کنند. این تصمیم استراتژیک به جای اینکه از طریق دولت منتخب مردمی اعلام شود از سوی مقامات نظامی ابلاغ شد و این نیز نشان می دهد که این تصمیم بیش از انگیزه‌های اجتماعی - سیاسی از ضرورتهای نظامی - استراتژیک ناشی می شود. خلیج  برای ایران علی الخصوص در تاریخ معاصر از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. به دلیل اینکه قوای استعمارگر غربی همچون پرتغال، هلند و انگلستان از طریق این خلیج وارد کشور شده اند، در حافظه جمعی مردمان این جغرافیا خاطرات تلخی بر جای مانده است. در قرن بیستم و به دنبال کشف ذخایر نفتی،اهمیت خلیج  به عنوان کانال ارتباطی ایران با دریاهای آزاد  بیشتر شده، به دلیل موقعیت راهبردی، هم در دوره شاهی و هم در دوران حکومت فعلی در خور توجه ویژه‌ای بوده است. در سال 1971 اقدام نظام سلطنتی برای تصرف برخی جزایر با مغتنم شمردن فرصت ترک منطقه از سوی قوای انگلیسی، از جانب گروههای ملی‌گرا اقدامی ناموفق تلقی شده، مخالفان رژیم و بعدها نیز انقلابیون با ادعای واگذاری/فروش بحرین در مقابل حاکمیت بر جزایر، به رژیم سلطنتی واکنش نشان داده بودند.
به رغم وجود جزایر کوچک و بزرگ در خلیج، به نظر می رسد که تصمیم اخیر ایران تنها در خصوص برخی جزایر سوق الجیشی از جمله تنب کوچک وبزرگ و ابوموسی که امارات متحده عربی نیز ادعای مالکیت بر آنها را دارد، اتخاذ شده است. استقرار سیستم پدافند هوایی و موشکهای کروز در جزایر فارور بزرگ و سیری توسط ایران طی سالهای اخیر دلیلی بر این ادعا شمرده می شود. 
موقعیت جغرافیای این جزایر به رغم مزیتیهای مهمی که برای ایران در خلیج به همراه دارد به دلیل فاصله جزایر از سرزمین اصلی و دشواریهای ناشی از اعزام نیروهای زمینی و استقرار در این جزایر، در صورت بروز یک درگیری احتمالی در راس مناطقی قرار می گیرند که دفاع از آن بسیار سخت است. چنانکه در خلال مانورهای دریای مشترک آمریکا، امارات متحده عربی و عربستان سعودی طی ماههای گذشته، سناریوی تصرف این جزایر و ترفندهای جنگی متعددی اجرا شد.
آنچه مسلم است درگیری احتمالی بین آمریکا و ایران بیش از یک جنگ کلاسیک گسترده زمینی، جنگی ترکیبی با استفاده از موشکها، تسلیحات هوشمند و شیوه‌های نبرد نامتقارن خواهد بود. به علاوه در صورت بروز این جنگ، پایان دادن به تحرکات ایران در خلیج و خصوصاً ناکارآمد ساختن ناوگان دریایی این کشور، اهداف اصلی آمریکا و متحدانش خواهد بود. در صورت تحقق این امر، نگرانیهای کشورهای ضد ایرانی حوزه خلیج مانند امارات متحده عربی و عربستان سعودی رفع شده، امارات به جزایری که ادعای مالکیت بر آنها را  دارد دست خواهد یافت و نیز پایانی خواهد بود بر تهدیدات مکرر ایران مبنی بر بستن تنگه هرمز که بخش عمده جابجایی نفت جهان از طریق آن صورت می گیرد.
در چنین شرایطی اشغال این جزایر به دنبال بمباران هوایی سنگین از سوی نیروی هوایی آمریکا و متحدانش کار چندان سختی نخواهد بود. اگرچه از دست دادن این جزایر شکست کامل ایران را در پی نخواهد داشت ولی با در نظر گرفتن اهمیت تجاری و امنیتی خلیج برای ایران و جایگاه آن در تفکرات ملی گرایانه ایرانی، ادامه حیات حکومت تهران به این شکل برای مدت طولانی ممکن نخواهد بود. بی شک احتمال بروز این جنگ به دلیل اینکه علاوه بر ایران برای دیگر کشورهای درگیر و در راس کشورهای حوزه خلیج نیز تخریب و ویرانی به همراه خواهد داشت، هنوز  چندان زیاد نیست. 
بی تردید تصمیم تهران برای مسکونی کردن این جزایر در کوتاه مدت محقق نخواهد شد. زیرا آماده کردن زیرساخت و روساختها لازم برای قابل سکونت کردن جزایر، با در نظر گرفتن شرایط سخت اقتصادی به دلیل تحریمات موجود و تبعات شیوع کروناویروس کاری است زمان بر که به احتمال زیاد در طول چندین سال میسر خواهد شد. با این حال در صورت عملی شدن این تصمیم، استفاده آمریکا از بمب افکنهای سنگین برای بمباران این جزایر که در برخی از آنها پناهگاه و انبارهای مهمات نیز وجود دارد سختتر، گذشته از آن مقاومت در برابر نیروهای اشغالگر نیز آسانتر خواهد شد. 
بنابراین اتخاذ این تصمیم 50 سال پس از تسخیر و تملک جزایر مورد مناقشه را می توان از یک سو به هشداری جدی به امارات متحده عربی، از سوی دیگر نیز به عنوان نشانه توجه حاکمان ایران حتی به بدترین سناریوهای ممکن تعبیر کرد.

     
 نویسنده: دکتر حقی اویغور نائب رئیس مرکز مطالعات ایرانی آنکارا        

 



خبرهای مرتبط