روابط ترکیه و ایران از دیروز تا امروز

کشته شدن قاسم سلیمانی ژنرال معروف ایرانی، ابو مهدی مهندس از فرماندهان حشد شعبی و نزدیک به ده نفر دیگر در حمله هوایی آمریکا به تاریخ سوم ژانویه 2020 در بغداد نه تنها دو کشور بلکه کل منطقه را تحت تاثیر قرار می دهد

روابط ترکیه و ایران از دیروز تا امروز

کشته شدن قاسم سلیمانی ژنرال معروف ایرانی، ابو مهدی مهندس از فرماندهان حشد شعبی و نزدیک به ده نفر دیگر در حمله هوایی آمریکا به تاریخ سوم ژانویه 2020 در بغداد نه تنها دو کشور بلکه کل منطقه را تحت تاثیر قرار می دهد. فرمانده نیروی قدس و واحد عملیات برون مرزی سپاه پاسداران ایران، یکی از اصلی ترین عاملین تعیین کننده و اجرایی سیاست های ایران در سوریه و عراق بوده و در سالهای اخیر تبدیل به چهره مورد احترام همه اقشار جامعه شده بود. با این وجود، مطرح شدن وی در سیاست خارجه، همانطور که در نمونه استعفای محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران نیز مشاهده شد، گاه واکنش اعضای منتخب دولت را برانگیخت.

انتظار نمی رفت، تنشی که از ماه می به شکلی آرام ولی پیوسته ادامه یافت و از عرصه سیاسی-اقتصادی به عرصه نظامی سوق یافت، در روزهای آغازین سال جدید سبب حمله ای به این مقیاس شود. ترامپ قبلا نسبت به اقدامات تحریک آمیز ایران سکوت کرده، حتی در حادثه سرنگونی پهپاد نظارتی آمریکا در نزدیکی مرزهای ایران نیز پاسخ نظامی نداده بود. با این حال به نظر می رسد کشته شدن یک شهروند آمریکایی در پایگاه نظامی K1 در کرکوک در روزهای پایانی سال گذشته و سپس تظاهرات اعتراض آمیز در مقابل سفارت آمریکا در بغداد، ترامپ را در مورد واکنش تند و تیز قانع کرده است. در حقیقت تاکید ترامپ بر "بنغازی" و  رقم "52" پس از حادثه، نگرانی وی از احتمال تکرار حمله به سفارتخانه های آمریکا در لیبی و ایران را نشان داد.

این حمله برای دولت تهران که پیشنهادات میانجیگری هیأت های فرانسه، ژاپن، عراق، پاکستان و عمان را از ماه های تابستان تاکنون رد می کرد، بسیار تکان دهنده بوده است. حذف فرماندهی که یکی از بازدارنده ترین چهره های ایران بود، با یک عملیات ساده  و هدف قرار دادن پایگاه های نظامی خالی آمریکا به عنوان پاسخ به این حمله، سبب زیر سوال رفتن قدرت بازدارنگی ایران در برابر آمریکا در داخل کشور شد. این واقعیت که ترامپ نشان داد که بدون توجه به اظهارنظرهای قبلی، یک درگیری گسترده را به جان خریده، باعث شد تا ایران در پاسخ  های خود با احتیاط بیشتری رفتار کند. در این چارچوب، معلوم شد که نظریه های قبلی مقامات ایرانی که می گفتند "مداخله محدود ایالات متحده امکان پذیر نیست، زیرا ایران به چنین حمله ای در مقیاس کامل پاسخ خواهد داد" با واقعیت همسویی ندارد. بنابراین حتی در صورت ادامه تنش بین ایران و آمریکا و حتی اگر ترامپ 52 نقطه ای که ادعا کرده بود را مورد هدف قرار دهد، چنین به نظر می رسد که ایران پاسخی در همان مقیاس نداده و در مقابل، فعالیت های هسته ای زیر زمینی خود را در مسیر ساخت بمب سوق دهد.

زیرا در یک درگیری گسترده احتمالی، کل زیرساخت های نظامی-اقتصادی ایران از هم فروپاشیده و در مقابل آن آسیب هایی که  ایران به آمریکا وارد خواهد کرد بسیار جزئی و علیه حضور نظامی آمریکا در منطقه خواهد بود. طبیعتا هر چقدر که مدت درگیری طولانی تر شود، برای ایران نتایج مخرب تری در پی خواهد شد. بنابراین سخن آیت الله خامنه ای رهبر ایران در خطبه نماز جمعه که گفت "ملت ایران در آینده ای نه چندان دور به نقطه ای خواهد رسید که دشمن حتی جرات تهدید هم نخواهد داشت" احتمالا نشانگر عزم و اراده  ای در این جهت می باشد.

صرف نظر از سرعت پیشروی تنش آمریکا-ایران، مسلم است که نفوذ منطقه ای ایران رو به کاهش بوده و اثرات آن در آینده ای نزدیک در جغرافیایی از لبنان تا افغانستان احساس خواهد شد. از هم اکنون  برخی بازیگران منطقه ای اخیرا انتقادات خود علیه ایران را افزایش داده اند. با در نظر گرفتن این کاهش نفوذ به ویژه در سوریه و عراق، احتمال برخی تغییرات در موقعیت ترکیه در روند صلح آستانه و یا استفاده از ابتکار عمل بیشتر از سوی آنکارا و مسکو در سوریه و عراق وجود دارد. عمیق تر شدن بحران اقتصادی که سبب حضور حتی طرفداران رژیم در خیابان های سوریه شده است، تداوم تظاهرات علیه ایران در عراق، یادآوری حضور تعیین کننده آمریکا در منطقه با عملیات اخیر علیرغم ادعاهای مربوط به "خروج آمریکا از منطقه" و وجود علائمی دایر بر کاهش تنش بین آمریکا و ترکیه، نشانگر احتمال بروز برخی تغییرات در معادلات منطقه ای می باشد.

 


برچسب ها: آمریکا , ایران , ترکیه

خبرهای مرتبط