د ورځنۍ اجنډا تحلیل

د ورځنۍ اجنډا تحلیل

2159374
د ورځنۍ اجنډا تحلیل

 

د اسرائیل او حزب الله شخړې یو ځل بیا منځنی ختیځ د بشپړې جګړې نقطې ته رارسولی دی. د ۲۰۲۳ کال له اکتوبر راهیسې، کله چې د فلسطین-اسرائیلو شخړې یو ځل بیا زور واخیست، د اسرائیلو او لبنان ترمنځ پوله د پوځي نښتو په  مرکز بدله شوې. حزب الله په غزه کې د اسرائیلو د جګړې په ځواب کې د اسرائیلو پر پوځي پوستو بریدونه زیات کړي. په ځواب کې، اسرائیل د لبنان په سویل کې د حزب الله زیربنا په نښه کولو لپاره د پام وړ توپچي او هوایی بریدونه پیل کړي. په پایله کې د اسرائیلو او لبنان دواړو غاړو څخه په سلګونو زره خلک د خپلو کورونو پریښودو ته اړ شوي.

 

د تورکیې د سیاسي اقتصادي او ټولنیزو مطالعاتو د بڼسټ ( سیتا ) د امنیتي څیړونو مشر لیکوال پروفیسور ډاکټر مراد یشیل تاش د موضوع په اړه ارزونې کړي چې ستاسې پام ورته رااړوم.

 

د ایران فکتور

د احتمالي شخړې لومړی او خورا مهم ستراتیژیک فکتور د اسرائیلو په وړاندې د حزب الله د جګړې لپاره د ایران چلند دی. له حزب الله سره د ایران چلند له حماس سره توپیر لري. د اسرائیلو او حزب الله تر منځ هر ډول تاوتریخوالی به د ایران او اسرائیلو پوځي تاوتریخوالی پراخې اغیزې ولري. ایران په وروستیو کلونو کې حزب الله ته د مالي ملاتړ، پرمختللو وسلو او روزنې په ورکولو سره خپل پوځي ظرفیت د پام وړ لوړ کړی دی. ایران حزب الله ته په منځني ختیځ کې د «مقاومت د محور» د یوې مهمې برخې په سترګه ګوري.

له حزب الله څخه د ایران ملاتړ هم په سیمه کې د امریکا او اسرائیلو د نفوذ د مخنیوي لپاره د سیمه ییز لوبغاړي په توګه د تهران دریځ پیاوړی کوي. ایران له هغه بهیر څخه تیریږي او په یوه احتمالي جګړه کې د حزب الله د کمزوري کیدو ویره ښايي تهران د اسرائیلو پر وړاندې د لا سخت چلند کولو لامل شي.

د حزب الله نظامي ظرفیت

د حزب الله نظامي ظرفیت یو بل فکتور دی چې اسرائیل يي باید په پام کې ونیسي. حزب الله د سوریې په کورنۍ جګړه کې له ګډون وروسته خپل پوځي ظرفیت د پام وړ لوړ کړی دی. دې ښکیلتیا حزب الله ته د جګړې په ډګر کې تجربه او پرمختللې وسلې برابرې کړې او په سیمه کې یې یو پیاوړی لوبغاړی ګرځولی دی.

حزب الله د سوریې د جګړې په جریان کې او وروسته خپل پوځي طاقت ته  د پام وړ وده ورکړې. پرمختللو وسلو ته د دې ډلې لاس رسی، چې اکثره یې د ایران لخوا ورکول کیږي، خپل برید او دفاعي وړتیاوې یې زیاتې کړي دي.

 حزب الله د لنډ واټن، منځني واټن او اوږد واټنه سیسټمونو په ګډون لسګونه زره راکټونه او توغندي لري. د حزب الله په وسلو کې د الوتکو ضد پرمختللی سیسټمونه او د لارښوونکي ټانک ضد توغندي  هم شامل دي. دې ډلې د انتقال وړ هوایی دفاع سیسټمونو (MANPADs) او پرمختللي راکټونه لکه کورنټ په ترلاسه کولو سره د اسرائیلو زغره والو موټرو او الوتکو سره د مقابلې وړتیا ډیر لوړه  کړې. تر ټولو مهم، حزب الله د بې پیلوټه الوتکو یو پیاوړی ظرفیت رامینځته کړی، د مختلفو بې پیلوټه الوتکو سره چې د کشف او برید ماموریتونو لپاره کارول کیږي. د ډرون وړتیا کې په سیمه ایز ډول تولید شوي او د ایران لخوا چمتو شوي ماډلونه شامل دي چې د څارنې او دقیق برید وړتیا لري.

د اکتوبر له اوومې راهیسې له حزب الله سره د ایران د پوځي مرستو د زیاتوالي په رڼا کې باید د حزب الله پوځي وړتیا هم وڅېړل شي. د رسنیو د راپورونو له مخې، د ایران د فاتح ۱۱۰ لنډ واټن بالیسټیک توغندي او د دوی سوري سیالان، M-600، د فلق راکټونو، د روسیې کورنیټ راکټونه او د نوي پرمختللي بورکان راکټ په مرسته د وسلو سره حزب الله ته لیږل شوي.

د جنګی تاکتیکونو په نظر کې نیولو سره، حزب الله د هایبرډ جنګی تاکتیکونه رامینځته کړی چې دودیز نظامي عملیات د چریکي جګړې او غیر منظم تاکتیکونو سره یوځای کوي. دا کړنلاره سازمان ته اجازه ورکوي چې د عنعنوي پوځونو لکه اسرائیلو ضعفونو څخه ګټه پورته کړي او اوږدمهاله شخړو ته دوام ورکړي.

سیمه ایز، نړیوال متحرکات

د حزب الله پر ضد د اسرائیلو جګړه سیمه ییزه شخړه لا پسې زیاتوي او پر اسرائیلو او متحدینو یې ډېر لګښتونه اچولی شي. له همدې امله، د اسرائیل او حزب الله د جګړې دوام په مختلفو لارو راڅرګندېدلای شي، چې هره یوه یې د پام وړ جیوپولیټیکې پایلې لرلی شي او هره یوه یې په سیمه کې د ګډوډۍ دوره پرانیزي.

لومړی، که چیرې شخړه په پراخه پیمانه په  جګړې بدله شي، لبنان احتمال لري چې ویجاړونکي پایلې او لوی اقتصادي او سیاسي بې ثباتي تجربه کړي. د ایران لاس وهنه کولی شي د پراخو سیمه ایزو شخړو لامل شي، په ځانګړې توګه د رئیسي وروسته دوره کې د ایران په سیاست کې د ناڅرګندتیا په پام کې نیولو سره. دمګړۍ نازک هیوادونه لکه سوریه او عراق کیدای شي له نورو ګډوډۍ سره مخ شي.

په مدیترانې کې ثبات هم له خطر سره مخامخ دی. د حزب الله مشر حسن نصرالله وویل: «دښمن پوهیږي چې هغه څه چې په مدیترانه کې یې انتظار کوي، هم خورا مهم دی». نصرالله د قبرس د ټاپو وزمې اهمیت د بهرنیو چارو د وزیر هاکان فیدان له نیوکې سره په اشارې سره وویل: «د یونان د قبرس حکومت ته باید خبرداری ورکړل شي چې د لبنان په نښه کولو لپاره د هوايي ډګرونو او هډو پرانیستل د جګړې یوه برخه ګرځیدلې ده.» په جزیره کې د اسرائیلو پوځي او استخباراتي فعالیتونه له همدې امله د حزب الله پر وړاندې د اسرائیلو جګړه به د سیمې د هېوادونو لپاره د اندېښنې لامل شي او اروپايي اتحادیه به هم د جګړې یوه برخه وي.

دوهم، د حزب الله د پوځي وړتیا له امله د حزب الله پر ضد جګړه کیدای شي.

دا به په سیمه کې سمندري امنیت کمزوری کړي. د دې په یادولو سره چې حوثیانو د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر راهیسې سمندري امنیت بې ثباته کړی ، حزب الله د مدیترانې د بې ثباته کولو ډیر ظرفیت لري. په ختیځ مدیترانې کې د انرژی جیوپولیټیک متحرکاتو ته په پام سره، په حزب الله باندې د اسرائیلو بشپړ برید به نوي کړکیچونه رامینځته کړي او د انرژي رسولو په ځانګړي توګه د انرژي بازارونو باندې منفي اغیزه وکړي.

د اسرائیل او حزب الله د جګړې بل لګښت د نړیوال نظام د اصولو پر بنسټ د جوړښت د بشپړ سقوط احتمال دی. په غزه کې د اسرائیلو د نسل وژنې جګړې له امله رامنځته شوي ویجاړۍ ته په پام سره، یوه نوې جګړه به دا تایید کړي چې د نړیوالې حکومتولۍ میکانیزم نور په بشپړه توګه کار نه کوي. دا کولی شي د نورو یرغلګرو هیوادونو لپاره یو مثال وټاکي او د ډیرو پراخو شخړو لپاره لاره هواره کړي. لکه څنګه چې تورکیې د ۲۰۲۳ کال له اکتوبر میاشتې راهیسې څو ځلې ویلي، که د غزې پر ضد د اسرائیلو جګړه بنده نه شي، په سیمه کې یوه لویه او پراخه جګړه ناگزیر ده.

په غزه کې د اسرائیلو لخوا د نسل وژنې او د هغه کړکیچ له امله چې په دې نه دی توانیدلی چې کابو کړي، دا په داسې عامل بدل شوی چې د ټولې سیمې ثبات له ګواښ سره مخ کړي. د لویدیځ لوبغاړو لخوا د دې خطر په پام کې نیولو سره، په ځانګړې توګه د بایډن ادارې، ممکن د پراخو شخړو د رامینځته کیدو لامل شي چې مخنیوی به یې خورا ستونزمن وي. د اسرائیلو د مخنیوي یوازینۍ لار دا ده چې بیرته د منطقي دولت مسؤلیت په غاړه واخلي او په غزه کې د خپلو اعمالو حساب ورکړي.



اړوند خبرونه