د ورځنۍ اجنډا تحلیل

د ورځنۍ اجنډا تحلیل

1822703
د ورځنۍ اجنډا تحلیل

د نوې سړې جګړې د ستر قدرت په مبارزه کې د منځني ختیځ د هېوادونو له خوا د اټکلونو  له مخې، د روسیې او اوکراین جګړې واشنګټن بوخت ساتلی او له همدې امله د منځني ختیځ د هېوادونو بېړنیو امنیتي ستونزو ته د امریکا له خوا پوره پام نه کېږي.

د ترکیې د سیاسي اقتصادي‌ او ټولنیزو څیړنیز مرکز مشر لیکوال پروفیسور. ډاکټر مراد یشیل تاش د  موضوع په اړه ارزونې کړي‌ چې ستاسې پام ورته رااړوم.

 

اسراییل او د خلیج ځینې هېوادونه اندېښمن دي چې د بایډن اداره به په ویانا کې له ایران سره په روانو غیر مستقیمو خبرو کې د روسیې او اوکراین د جګړې د اوږدیدو له امله تهران ته جدي امتیازات ورکړي.

داسې فکر کیږي چې که ایران د ۲۰۱۵ کال د اټمي موافقې تابع وي، واشنګټن به دواړه د ایران د توغندیو د وړتیاوو د محدودولو له غوښتنې څخه لاس واخلي او په سیمه کې د تهران د سیمه ییزو ملیشو نفوذ او حضور له پامه وغورځوي. په حقیقت کې په واشنګټن کې د اټمي موافقې د تجدید په لړ کښې د امریکې د ترهګرو له فهرست څخه د ایران د سپاه پاسداران د ځواکونو د ایستلو احتمال ته د یوې امنیتي ستونزې په سترګه کتل کیږي چې د یادو هیوادونو لپاره د منلو وړ نه ده.

 

خلیجي هیوادونه په ځانګړې توګه په وروستیو کلونو کې د امریکا له چلند څخه مایوسه شوي دي. د اسیا په لور د واشنګتن تګلارې په سیمه کې د پام وړ کمښت څرګندوي. په ورته ډول، داسې ښکاري چې د بایډن ادارې په یمن کې د ایران په ملاتړ حوثیانو لخوا د سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو  په وړاندې په راکټي بریدونو کې مداخله نه ده کړې. له همدې امله خلیجي هېوادونو د امریکا پرته له ډېرو هېوادونو سره او البته له سترو قدرتونو لکه چین او روسیې سره د پوځي تجهیزاتو د برابرولو او د نویو سوداګریزو اړیکو د رامنځته کولو لپاره د خپلو اړیکو د متنوع کولو هڅه کړې ده.

 

که څه هم امریکا د سیمې د هېوادونو له دې تنوع پالیسي راضي نه ده، خو تر اوسه یې د دغه وضعیت د راګرځولو لپاره جدي چلند نه دی کړی. په هرصورت، په ناڅاپي توګه په راتلونکي کې، د واشنګټن اداره ممکن د خلیج، اسراییل او شمالي افریقا هیوادونو ترمنځ د اړیکو په بهیر کې ښکیل شي. واشنګټن ښايي د منځني ختیځ په سیمه کې دا کلستر د خپل لوی ځواک سیالي کې د یو ستر کوز په توګه استفاده وکړي. په دې بهیر کې کیدای شي د مسلې پر بنسټ سیمه ییزې همکارۍ لپاره یو نوی زمینه برابره شي.

 

اوس مهال متحده عربي امارات، مصر، سعودي عربستان، اردن، مراکش، بحرین، عراق او اسراییل د منځني ختیځ په سیمه کې د بېلابېلو غونډو په جوړولو سره د همکارۍ د نویو فرصتونو په لټه کې دي. دا به د ترکیې په ګټه وي چې په دې څو اړخیزو نوښتونو کې په داسې شرایطو کې ښکیل شي چې د خپلو اهدافو سره مطابقت ولري. که چیرې انقره د بیلابیلو مسلو په اړه د همکارۍ په دې نوښتونو کې برخه واخلي، په سیمه کې د ایران یا د هغې د ملیشو مخ په زیاتیدونکي نفوذ به په غیر مستقیم ډول متوازن وي کله چې په راتلونکي کې خبرې اترې پای ته ورسیږي. سربیره پردې، ترکیه د خلیج په سیمه کې د سوداګریزې بریا په منطق سره عمل کوي. له همدې امله، د دغو نوښتونو ژورتیا په دې معنی ده چې انقره د سیمې له هیوادونو سره د انرژۍ او سیاحت په برخو کې نوې ملګرتیاوې جوړوي. په دې توګه، که امریکا یوه ورځ د ختیځې مدیترانې او منځني ختیځ سیمې ته د نوې سړې جګړې له امله د واشنګټن د متحدینو له طرحو سره بیرته راستانه شي، د ترکیې د همکارۍ له لارې به په دې ډګر کې له انډول څخه د وتلو احتمال له منځه ولاړ شي. د سیمې له هېوادونو سره په بېلابېلو مسایلو خبرې وکړې.

 

په راتلونکو ورځو کې، ترکیه ممکن په منځني ختیځ کې د نورمال کولو په لور نوي ګامونه پورته کړي، او دا کولی شي ترکیه د اوکراین د کړکیچ په جریان کې د پام وړ ګټه ترلاسه کړي.



اړوند خبرونه