Што открија настаните во Казахстан

Коментар на проф. д-р Мурат Јешилташ, директор за надворешно-политички истражувања на Фондацијата за политички, економски и општествени истражувања (СЕТА).

1762494
Што открија настаните во Казахстан

 

2022 година започна брзо од аспект на меѓународната политика. Беше јасно дека украинската криза, која трае извесно време меѓу Западот и Русија, ќе биде најважното прашање во 2022 година. Впрочем, на самитот за Украина меѓу американската и руската делегација во Женева, не дојде до решение за проблемот. Напротив, меѓусебните изјави покажуваат дека украинската криза ќе продолжи да се продлабочува. Во соопштението на НАТО беше наведено дека засега не е можно помирување, но дека е неопходно да се продолжат разговорите со Русија за Украина. Москва продолжува да нагласува дека Украина е црвената линија за неа. Се чини малку веројатно е дека ќе бидат исполнети условите што Путин им ги понуди на САД како „гаранција за безбедност“. Додека се фокусираше на украинската криза, критичниот развој се случи во Казахстан. Демонстрациите, кои започнаа против зголемувањето на цените на бензинот и природниот гас, брзо се претворија во криза во Казахстан, а претседателот на Казахстан Токаев повика на воена помош од Организацијата на Договорот за колективна безбедност. Организацијата брзо одговори на повикот на Казахстан и испрати заедничка воена сила во Казахстан.

По распадот на Советскиот Сојуз, Казахстан стана најблескавата земја меѓу Централноазиските републики. Ја зајакна својата економија, успеа да привлече странски инвестиции и ја консолидираше својата регионална позиција следејќи рамнотежна политика во својата надворешна политика. Земјата, која покажа брз развој под водство на Назарбајев, неодамна дојде до израз особено во енергетската конкуренција и се претвори во ефикасна земја во однос на конкуренцијата на моќ во регионот благодарение на нејзините богати природни ресурси. Но, демонстрациите покажаа дека Казахстан е кревок од политички аспект. Има многу објаснувања за тоа што се случи.

Едно од првите објаснувања е дека, и покрај растечката и продлабочената економија, Казахстан не го реши проблемот со распределбата на приходите што позитивно ќе влијае на општеството воопшто. Неможноста од рамномерно распределување на приходите добиени од богатите природни ресурси на општеството, извесно време предизвика вознемирувања во општеството. Очигледно е дека овие проблеми станаа поочигледни со глобалната пандемија. Затоа, главната причина за демонстрациите беше желбата на општеството да добие поголем дел од економијата.

Меѓутоа, проблемите во економската и еднаква распределба на приходите, не се доволни сами да ги објаснат демонстрациите. Поради својата стратешка важност, Казахстан е земја во сферата на влијанието на Русија. Од друга страна, енергетските односи меѓу Кина и Казахстан почнаа да излегуваат во прв план како прашање што ја вознемирува Русија. Од друга страна, блиските односи на Казахстан со западните земји и неговата активна улога во формирањето на Организацијата на турските држави (ТДТ) го привлекоа вниманието на московската администрација. Поради оваа причина, фактот дека Казахстан е една од земјите во центарот на чувствителното ривалство на моќта, се претвори во динамика што предизвика демонстрациите брзо да излезат од контрола. Брзото испраќање на Русија на нејзините стратешки воени единици, може да се оцени во рамките на оваа равенка за моќ.

Она што се случи во Казахстан беше првиот важен тест на Организацијата на турските држави, која беше формирана во 2021 година. Организацијата одржа брза средба, со образложение дека е на страната на Република Казахстан и беше наведено дека ќе се даде секаква поддршка. Организацијата на турските држави ТДТ сè уште нема механизам да игра поактивна улога во вакви кризи. Поради оваа причина, на Организацијата на турските држави и треба време да игра водечка улога во вакви кризи.

Случувањата во Казахстан се смирија, но фактот дека отсега ќе продолжи конкуренцијата на моќта во регионот е процес што треба внимателно да се следи за сите земји во регионот. Во овој момент голема улога игра и Организацијата на турските држави.

Коментар на проф. д-р Мурат Јешилташ, директор за надворешно-политички истражувања на Фондацијата за политички, економски и општествени истражувања (СЕТА).



Слични вести