Криттиктердин баары жалганчы

Анткени - 25.2024

2153973
Криттиктердин баары жалганчы

Урматтуу окурмандар, программабыздын бүгүнкү чыгарылышында жалпы аныктамасы боюнча «карама  - каршы» деген мааниге келген парадокс түшүнүгү тууралуу сөз кылабыз. Тарыхтагы белгилүү парадокстардын бирине кайрылуу менен  бардык криттиктер жалганчы, анткени деп сөзүбүздү баштайбыз.

Биздин заманга чейинки 6 – 7 -  кылымда жашагандыгы болжолдолгон криттик Эпименидге  таандык «Бардык криттиктер жалганчы» деген сөзү парадокс түшүнүгүн көрсөтөт. Бул сүйлөмдө парадокстан сөз кылгандан мурда  бул жердеги «жалганчы» деген сөзгө токтололу. Сунуштун парадокс мүнөзүн көрсөтүүсү үчүн бир жалганчы айткан бардык нерсенин жалган экендигин кабыл алуубуз керек. Анткени парадокстун философиядагы  аныктамасында "интуитивдик жактан кабыл алынган жол башчылардан улам жолго чыгуу»  орун алууда.

Парадокстар чечилбеген маселелер. «Криттик парадоксу» же «жалганчы парадоксу» деп да аталган Эпимениддин сүйлөмү үчүн да  айтыла алат.

Эпимениддин туура айткандыгын ойлой турган болсок жалган айтпаган бир криттик болгон деген жыйынтыкка барабыз. Логиканын принциптерине ылайык, универсалдуу сунуштардын алдында бир гана мисал ал сунушту жаңылыш деп айтуу үчүн жетерлик. Экинчи абалда Эпименид жалганчы болсо анда бул сүйлөмү да жалган. Ошондуктан бардык криттиктер жалганчы деп айта албайбыз.

Парадокста бир сунуштун өзүнүн да карама  - каршы сунушу болот. Парадокстун кызыктуу тарабы бир сунуштун  мазмуну боюнча чыгарылган өкүм туура деп кабыл алына турган болсо,  ошол эле сунуштун

туура эмес экендигинин ортого чыгышы.  Парадокстар логика эрежелерин жаңылыш колдонуунун натыйжасында жаралат.

 Классикалык логиканын негиздөөчүсү Аристотелдин айтымында, логикада үч негизги принцип бар. Булар - иденттүүлүк, карама - каршылыксыздык жана үчүнчү абалдын мүмкүн эместик принциптери. Калем, бул калем деген сунуш инденттүүлүктү көрсөтөт. Калем, калем болбогон нерсе эмес деген сүйлөм карама  - каршылыксыздыкка  мисал боло алат. Бир зат же калем  жа калем эмес деген сунуш үчүнчү абалдын мүмкүн эмес экендигин билдирет. Парадокстар бул үч принципти бузгандыктан  логикага терс кабыл алынат.

Программаны даярдагандар Жейда Кыйгы, Алпер Беше жана Мурат Өрем.



Тектеш кабарлар