Белгилүү тарыхчы Саадеттин Гөмечтин кыргыз таанууга кошкон салымы

Кыргыз таануу-10

1936803
Белгилүү тарыхчы Саадеттин Гөмечтин кыргыз таанууга кошкон салымы

Ардактуу угармандар! «Кыргыз таануу» программасынын бүгүнкү чыгарылышында белгилүү тарыхчы Саадеттин Йагмур Гөмечтин кыргыз таанууга кошкон салымы тууралуу кеп салабыз.

Профессор, доктор Саадеттин Йагмур (Жамгыр) Гөмеч (Көмөч) 1964-жылы Түркиянын Синоп облусунда жарык дүйнөгө келген. Ал 1985-жылы Стамбул университетинин Жалпы түрк тарыхы кафедрасын аяктаган. 1987-жылы Хажеттепе университетинде магистрдик эмгегин ийгиликтүү жактаган. 1992-жылы Анкара университетинде “Түрк руникалык жазмаларына түрк тарыхы жана маданияты өңүтүнөн баа берүү” аттуу доктордук диссертациясын жактаган. Гөмеч 1992- жылдан бери Анкара университетинде үзүрлүү эмгектенип келе жатат.

Гөмеч 1990-жылдары Монголияда жана Казахстанда иштеп келгендиктен Борбордук Азия чөлкөмүн жакшы билет десек жаңылышпайбыз. Ал Кыргызстанда өткөрүлгөн бир канча эл аралык илимий конференцияларга катышкан.

Саадеттин Йагмур Гөмечтин байыркы кыргыздар, кыргыз этногенези, Енисей кыргыздары, Караханиддер, Кокон кандыгынын тарыхындагы кыргыздардын ролу, Умай эне, “Манас” эпосу сыяктуу темаларда изилдөөлөрү жарыяланган.

Саадеттин Гөмечтин “Кыргыз тарыхы” аттуу эмгеги Түркияда кыргыздардын тарыхы боюнча жазылган эң популярдуу китептердин бири болуп саналат. Аты аталган эмгек “Берикан” басмаканасы тарабынан төрт жолу басылган. Анкара шааарында жайгашкан “Акчаг” басмаканасы да аты аталган китепти кайрадан жарыялаган. Гөмечтин “Кыргыз тарыхы” китеби 2020-жылы перс тилине которулуп, Анкара шаарында басылып чыккан.

Саадеттин Гөмеч “Кыргыз тарыхы” китебинен сырткары кыргыз тарыхы боюнча түрк тилинде ондогон макала жарыялаган. Эл аралык илимий конференцияларда кыргыз тарыхынын маселелери боюнча докладдарды окуган.

Гөмеч ар дайым кыргыз тарыхын кеңири перспективден жазганга аракет кылган. Бул кыргыз тарыхынын жалпы түрк жана дүйнө тарыхындагы ордун жакшылап түшүнүү үчүн өтө маанилүү болуп саналат. Саадеттин Гөмеч эмгектеринде кыргыздардын эң байыркы түрк калкы экендигин, кыргыздар менен хакастардын бир калк болгондугун баса белгилеп келет.

Ушул жерде кошумчалай кетчү жагдай, Гөмечтин кыргыз тарыхы боюнча эмгектеринде “Алайга” “Алтай” дегени сыяктуу кетирген кээ бир майда каталары бар.

Гөмеч Махмуд Барсканинин “Диван-и лугати түрк” эмгегиндеги жер аттары жана адам аттары, тамак-аш, айыл-чарба терминдери, тууган-туушкандык терминдер жана Жусуп Баласагындын “Кут алчу билим” эмгегиндеги макал-лакаптар жана адам аттары темаларында да илимий макалаларды жарыялаган.

Тамара Өлчекчи тарабынан даярдалган “Биринчи жана Экинчи дүйнө согуш аралыгында кыргыздардын социалдык-маданий абалы” аттуу доктордук (PhD) эмгекке жана Зуура Алтымышева тарабынан даярдалган “Чагатайлар доорунда Кыргызстан”, Асым Шишикоглу тарабынан даярдалган «Манас» эпосунун алкагында түрк эпосторундагы түрк аскерлеринин түзүлүшүнүн издери” аттуу магистрдик диссертацияларга Саадеттин Гөмеч илимий жетекчи болгон.

Программаны даярдагандар; Абдрасул Исаков жана Гүлдана Мурзакулова

Колдонулган адабияттар:

Gömeç, Y. Saadettin, “Boğaç Han Hikayesinin Kırgız-Hakaslardaki Bir Yansıması”, Türk Dünyası Araştırmaları, 32(93), Şubat 2010, s. 217-228.

Gömeç, Y. Saadettin, “Kırgız Etnik Oluşumu ve Tarihlerinin İlk Devirleri”, Kökler. Yay Çeken Kavimlerin Şafağı, c. II, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2021, s. 373-385.

Gömeç, Y. Saadettin, “Kırgız Türklerinin Hokand Hanlığındaki Rolleri”, Düşünce ve Tarih, 8(95), Ağustos 2022, s. 13-19.

Gömeç, Y. Saadettin, “Kırgız Türklerinin Tarihine Kısa Bir Bakış”, Kafalı Armağanı, Akçağ Yay., Ankara 2002, s. 84-114.

Gömeç, Y. Saadettin, “Kırgızistan Türk Cumhuriyeti”, Türk Dünyası El Kitabı I, 3. baskı, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay., Ankara 2001, s. 765- 786.

Gömeç, Y. Saadettin, “Kök Türk Yazıtları ve Manas Destanındaki Bazı Benzerlikler”, Kırgız Tarihinin Güncel Meseleleri: Dünü, Bugünü ve Geleceği. Tarihçi, Şarkiyatçı Prof. Dr. Anvarbek Mokeev Armağanı, Bişkek 2019, s. 373-380.

Gömeç, Y. Saadettin, “Kök Türk Yazıtlarındaki Kırgız ve Türgiş Seferleri”, Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3(2), Güz 2018, s. 1-14.

Gömeç, Y. Saadettin, “Kök Türkler ve Uygurlar Çağında Kırgızlar”, I. Uluslararası Geçmişten Günümüze  Kırgız-Türk İlişkileri Sempozyumu Bildirileri, Bursa 2017, s. 77-87.

Gömeç, Y. Saadettin, “Tarihte ve Günümüzde Kırgızistan”, Yeni Forum, c. XIV, Sayı: 289, Haziran, Ankara 1993, s. 36- 39.

Gömeç, Y. Saadettin, Kırgız Türkleri Tarihi, Berikan Yay., Ankara 2014.

Gömeç, Y. Saadettin, Kırgız Türkleri Tarihi, Çev. Maksud Şahbazi, Berikan Yay., Ankara 2020.

Gömeç, Y. Saadettin, Tarihte ve Günümüzde Kırgız Türkleri, Akçağ Yay., Ankara 2002.

SÖZCÜK SAYISI: 574

 



Тектеш кабарлар