Парадокстар – шешілмейтін мәселелер

Неге десеңіз?-25

2152612
Парадокстар – шешілмейтін мәселелер

Біздің эрамызға дейінгі VI-VII ғасырда өмір сүрген деп есептелетін Крит Эпименидтеріне жатқызылған «Барлық криттіктер өтірікші» деген сөз парадокс ұғымын түсіндіруде сөзсіз қолданылатын қалыпты сөз. Осы сөйлемдегі парадокс туралы айтпас бұрын, осы жерде «өтірікші» сөзіне тоқталайық. Парадокстың сипатын дәлелдеу  үшін өтірікшінің айтқанының бәрі өтірік екенін қабылдауымыз керек. Өйткені философиядағы парадокс анықтамасы «интуитивті түрде қабылданған бастамашылардың жолға шығуын» қамтиды.

***

Парадокстар – шешілмейтін мәселелер. Бұл «Крит парадоксы» немесе «өтірікші парадокс» ретінде Эпименидтің сөйлемінде де  бұл жағдай күшіне ие.

Егер Эпименид шындықты айтады деп есептесек, өтірік айтпайтын Крит бар деген қорытындыға келеміз. Логика принциптері бойынша әмбебап ұсынысты жалған деп санау үшін бір ғана мысал жеткілікті. Екінші жағдайда, Эпименид өтірікші болса, бұл сөйлем де өтірік. Сондықтан криттіктердің барлығы өтірікші деп айта алмаймыз.

 

***

Парадокста ұсыныс та, оған қайшы келетін пікір де ақиқат. Парадоксты қызықты ететін ерекшелік, егер ұсыныстың мазмұны бойынша жасалған пайымдау ақиқат деп қабылданса, сол ұсыныстың жалған екені анық болады. Парадокстар, логика ережелерін қате пайдаланудың немесе қолдануың нәтижесі жарыққа шығады.

***

Классикалық логиканың негізін салушы Аристотельдің пікірінше, логикада үш негізгі қағида бар.

Аристотель логикасы болмыс туралы іліммен және ақиқат теориясымен тығыз байланысты. Логикалық формалар бойынан ол болмыс формаларын оқуға болады деп есептеді. Яғни, біздің ойлау қисынымызда дүние қисыны жатыр деген рационализм идеясын жақтады.

Аристотель ашқан логика заңдары: Дәлдік заңы; Қайшылықсыздық заңы; Өз-өзін терістемеу заңы қатарлылар.



Ұқсас жаңалықтар