Η έννοια της έντασης Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν

Μια ανάλυση του διευθυντή Μελετών Ασφαλείας του SETA, Μουράτ Γιεσίλτας

1483587
Η έννοια της έντασης Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν

 

Στις 12 Ιουλίου οι αρμενικές δυνάμεις επιτέθηκαν στην πόλη Τοβούζ που βρίσκεται στη μεθόριο Αζερμπαϊτζάν-Αρμενίας. Στην επίθεση έπεσαν μάρτυρες επτά Άζεροι στρατιώτες. Στις συγκρούσεις μικρής κλίμακας που ακολούθησαν υπήρξαν απώλειες και από τις δυο πλευρές. Η Αρμενία κατηγορεί το Αζερμπαϊτζάν, οι Αζέροι αξιωματούχοι από την πλευρά τους λένε ότι η επίθεση είναι μια πρόκληση των Αρμενίων. Η σύγκρουση αυτή μετέφερε ξανά στην ατζέντα της παγκόσμιας πολιτικής την ένταση Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν που ήταν σε αδράνεια εδώ και πολύ καιρό.

Το 1992 οι αρμενικές δυνάμεις και πολιτοφύλακες στηριζόμενες από την Αρμενία εισέβαλαν στην περιοχή του Ορεινού Καραμπάχ και σε επτά πόλεις στη γύρω περιοχή που αποτελούν σχεδόν το 20% των εδαφών του Αζερμπαϊτζάν. Εκατομμύρια Αζέροι Τούρκοι διώχθηκαν από τις εστίες τους και ζουν ως εκτοπισμένοι μέσα στη χώρα. Δεκάδες χιλιάδες Αζέροι έχασαν τη ζωή τους. Το 1994 υπεγράφη κατάπαυση πυρός και από εκείνη την εποχή έχει χαρακτηριστεί ως «παγωμένη σύγκρουση». Ο σφοδρός πόλεμος όμως τον Απρίλιο του 2016 που διήρκησε τέσσερις μέρες άφησε πίσω του 200 νεκρούς. Στις αρχές του καλοκαιριού του 2018 οι αζερικές δυνάμεις ξεκίνησαν επιχείρηση για την ανακατάληψη των περίχωρων του Γκιούνιουτ, ενός μικρού χωριού που βρίσκεται σε στρατηγική θέση στην Αυτόνομη Δημοκρατία του Ναχιτσεβάν. Τα δυο αυτά περιστατικά ήταν οι μοναδικές αλλαγές στην περιοχή από το 1994.

Η επίθεση στο Τοβούζ αποτελεί μια νέα σελίδα στη διαφωνία μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν.

Η σύγκρουση αυτή, όπως παλιά έτσι και τώρα, δεν έχει τοπικό χαρακτήρα αλλά θα πρέπει να θεωρηθεί ως κομμάτι ενός γεωπολιτικού ανταγωνισμού που έχει επεκταθεί στο σύνολο της περιοχής, περιλαμβανομένης της Ρωσίας, του Ιράν και της Τουρκίας. Υπό αυτήν την άποψη, κρύβονται πολλές αιτίες πίσω από την επίθεση στην περιοχή Τοβούζ.

Η πρώτη από αυτές είναι ότι ο περιφερειακός ανταγωνισμός προσπαθεί να επεκταθεί στη γραμμή του Καυκάσου. Σε αυτό το σημείο θα ήταν ωφέλιμο να υπενθυμίσουμε ότι από αυτήν τη σύγκρουση μεταξύ των δυο χωρών τρέφεται η Ρωσία. Η σύγκρουση αυτή προσφέρει μια νέα ευκαιρία στη Ρωσία για να αυξήσει την εξουσία της στην περιοχή. Η Ρωσία αν και εδράζει την κύρια στρατηγική της πάνω στην Αρμενία, είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής όπλων τόσο της Αρμενίας όσο και του Αζερμπαϊτζάν. Η αστάθεια στην περιοχή είναι ένας σημαντικός λόγος επειδή δίνει στη Ρωσία μια νέα ευκαιρία για να πωλήσει όπλα και στις δυο χώρες. Το Ιράν είναι ένας άλλος περιφερειακός πρωταγωνιστής που επεμβαίνει στη σύγκρουση μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν. Η εγγύτητα του Ιράν με την Αρμενία, τον κύριο εχθρό του Αζερμπαϊτζάν, ανησυχεί το Μπακού. Το Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ορεινό Καραμπάχ στις αρχές του 1994 τάχθηκε στο πλευρό της Αρμενίας για να περιθωριοποιήσει το ρόλο του Αζερμπαϊτζάν στην περιοχή. Το εμπόριο μεταξύ Αρμενίας και Ιράν το 2019 έφτασε σε νέο ιστορικό ρεκόρ. Ο Πρόεδρος του Ιράν, Χασάν Ροχανί, κατά την περσινή επίσκεψη του στην Αρμενία είχε δηλώσει τα εξής: «Αποδίδουμε μεγάλη σημασία στην ανάπτυξη και την επέκταση των σχέσεων σε κάθε πεδίο με τη φιλική και γειτονική Αρμενία.»

Για ιστορικούς και πολιτιστικούς λόγους η Τουρκία είναι ο σημαντικότερος περιφερειακός πρωταγωνιστής και τάσσεται στο πλευρό του Αζερμπαϊτζάν. Το ενδεχόμενο η Ρωσία να έχει αποφασίσει να θερμάνει τον Καύκασο προκειμένου να αποσπάσει την προσοχή της Τουρκίας από περιοχές όπως η Συρία και η Λιβύη, καθιστά ακόμα πιο σημαντική θέση της Τουρκίας. Αν ληφθεί υπόψη η επιρροή της Μόσχας πάνω στο Γιερεβάν, μπορεί να ειπωθεί ότι κάτι τέτοιο είναι πιθανό.

Πέρα από τον εν λόγω περιφερειακό ανταγωνισμό, υπάρχουν και οικονομικοί λόγοι που κρύβονται πίσω από τη σύγκρουση. Το χωριό Αγκντάμ που δέχθηκε επίθεση βρίσκεται αρκετά κοντά στους μεγάλους πετρελαιαγωγούς και αγωγούς φυσικού αερίου που συνδέουν την περιοχή της Κασπίας που βρίσκεται στην καρδιά της Ευρασίας, με την Ευρώπη και τις διεθνείς ενεργειακές αγορές. Αν κοιτάξουμε στο χάρτη θα δούμε ότι υπάρχουν μόνο τρεις επιλογές για την μεταφορά της ενέργειες και του εμπορίου μεταξύ της Ευρώπης και της Ασίας. Ιράν, Ρωσία και Αζερμπαϊτζάν. Ο μικρός αυτός εμπορικός διάδρομος μήκους μόλις 100 χιλιομέτρων, είναι γνωστός ως Χάσμα της Γκαντζά (Ganja Gap), που έχει πάρει το όνομα της από την δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Αζερμπαϊτζάν και σημαντικό εμπορικό κέντρο του ιστορικού Δρόμου του Μεταξιού.

Η περιοχή όπου σημειώθηκαν οι περισσότερες από τις πρόσφατες συγκρούσεις βρίσκονται ακριβώς στο κέντρο του Χάσματος της Γκαντζά.

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν τρεις μεγάλοι πετρελαιαγωγοί και αγωγοί φυσικού αερίου που παρακάμπτουν σημαντικά τη Ρωσία και το Ιράν και διασχίζουν το Χάσμα της Γκαντζά. Ο αγωγός Μπακού-Τιφλίδα-Τζεϊχάν, ο αγωγός Μπακού-Σούπσα και ο Νότιος Διάδρομος Φυσικού Αερίου. Από το Χάσμα της Γκαντζά περνούν τα καλώδια οπτικών ινών που συνδέουν τη Δυτική Ευρώπη με την περιοχή της Κασπίας, καθώς επίσης ένας σημαντικός αυτοκινητόδρομος και μια σημαντική σιδηροδρομική διασύνδεση. Προφανώς, η επίθεση στην Τοβούζ βάζει απευθείας στο στόχαστρο αυτή την γεωοικονομική εξίσωση. Αν η Ρωσία θέλει να στριμώξει ταυτόχρονα την Ευρώπη αλλά και την Τουρκία λόγω της Λιβύης και της Συρίας, δεν θα υπήρχε καλύτερος στόχος από το Χάσμα της Γκάντζα. Υπάρχουν πολλοί λόγοι που η Αρμενία επιτρέπει να την χρησιμοποιήσουν. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να ενοχλήσει η Αρμενία το Αζερμπαϊτζάν όπως η εσωτερική πολιτική και η επιδείνωση της οικονομικής της κατάστασης. Η ένταση μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν αποτελεί προάγγελο μιας νέας περιφερειακής κρίσης. Γι’ αυτό το λόγο θα πρέπει να παρακολουθηθεί από κοντά και να είμαστε προετοιμασμένοι για το ενδεχόμενο εμβάθυνσης της σύγκρουσης.

 

Μια ανάλυση του διευθυντή Μελετών Ασφαλείας του SETA, Μουράτ Γιεσίλτας 


Λέξεις-κλειδιά: #Αζερμπαϊτζάν , #Αρμενία

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ