Νέα παγκόσμια τάξη

Μια ανάλυση του διευθυντής Ερευνών Ασφαλείας στη SETA, αναπληρωτή καθηγητή Μουράτ Γεσίλτας

1401921
Νέα παγκόσμια τάξη

 

 

Μπορούμε να πούμε ότι η επιδημία του κορωνοϊού είναι η πιο σημαντική εξέλιξη του 21ου αιώνα. Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε σχόλια σύμφωνα με τα οποία η επιδημία θα συνοδευτεί από μια μεταμόρφωση παγκοσμίου κλίμακας. Οι πιο αξιοπρόσεκτες προβλέψεις υποστηρίζουν ότι η υφιστάμενη παγκόσμια τάξη θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια πίεση μεταμόρφωσης και πως θα προκύψει μια νέα παγκόσμια τάξη. Βεβαίως και είναι αναμφίβολο ότι παγκοσμίως θα εισέλθουμε σε μια νέα διαδικασία. Αλλά δεν είναι και πολύ δυνατό να πούμε ότι μετά την επιδημία του κορωνοϊού η παγκόσμια τάξη βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ριζική αλλαγή και πως αυτό είναι αναπόφευκτο. Αυτή η προσέγγιση είναι ουσιαστικά κομμάτι μιας ψυχολογικής κατάστασης η οποία προκαλείται και από τον κορωνοϊό. Γιατί λοιπόν ο κορωνοϊός δεν αλλάζει διαρθρωτικά το παιχνίδι σε παγκόσμια κλίμακα; Για να απαντήσουμε σε αυτό πρέπει να κοιτάξουμε το φαινόμενο της παγκόσμιας τάξης και πώς αυτό διαμορφώνεται.

 

Μια ανάλυση του διευθυντής Ερευνών Ασφαλείας στη SETA, αναπληρωτή καθηγητή Μουράτ Γεσίλτας

 

Όταν κοιτάξουμε την παγκόσμια πολιτική των τελευταίων πέντε αιώνων από την οπτική της παγκόσμιας τάξης, διαπιστώνουμε ότι αναδεικνύονται τρεις βασικοί παράγοντες: κατανομή εξουσίας, πολιτική οικονομία και διεθνείς νόρμες/κανόνες. Η κατανομή εξουσίας καθορίζει την βασική έκβαση του ανταγωνισμού μεταξύ (μεγάλων) δυνάμεων, ενώ η πολιτική οικονομία τους κανόνες λειτουργίας του συστήματος και οι διεθνείς νόρμες καθορίζουν άμεσα τις διεθνείς διαδικασίες κοινωνικοποίησης. Για παράδειγμα σε ένα σύστημα όπου η κατανομή εξουσίας είναι μοιρασμένη μεταξύ τριών και πάνω κρατών, η παγκόσμια τάξη είναι πολυπολική, σε περιπτώσεις που την μοιράζονται δύο, είναι διπολική και όταν υπάρχει ένας παίκτης μπορούμε να μιλάμε για μονοπολική τάξη. Η βασική δυναμική που εξασφαλίζει την μετάβαση από τον έναν τύπο πολικότητας στον άλλον, παρατηρείται ότι είναι ο πόλεμος.

 

Ο εκάστοτε μεγάλος πόλεμος δημιουργεί μια νέα ισορροπία στην κατανομή δυνάμεων και μετά από κάθε πόλεμο η παγκόσμια τάξη επανιδρύεται στις βάσεις ενός νέου παραδείγματος. Το οικονομικό σύστημα και οι νόρμες που απαρτίζουν την ουσία αυτού του παραδείγματος, καθορίζουν τις θέσεις, τους ρόλους και τις κινήσεις και των άλλων εντός του συστήματος σε παγκόσμια κλίμακα. Ως κράτη, είτε προσαρμόζεστε στο σύστημα, είτε αντιστεκόσαστε, ή προσπαθείτε να συγκαταλεχθείτε στο σύστημα για να επωφεληθείτε από τα αγαθά του. Για να αντικατασταθεί η παγκόσμια τάξη από μία νέα τάξη μετά τον κορωνοϊό, η επιδημία πρέπει να δημιουργήσει μια αλλαγή στην σημερινή κατανομή δύναμης και παράλληλα η οικονομική δομή και οι παίκτες που θα ελέγξουν την δομή να πραγματοποιήσουν τις διαρθρωτικές ρυθμίσεις που θα οδηγήσουν σε αλλαγή στους μηχανισμούς λειτουργίας του συστήματος και να μπορέσουν στον άξονα των νέων νορμών να δημιουργήσουν νέα παγκόσμια καθεστώτα.  

 

Η σημερινή παγκόσμια τάξη φαίνεται πως από άποψη κατανομής δυνάμεων βασίζεται στην αμερικανική ανωτερότητα αλλά δεν είναι μονοπολική. Τα τελευταία χρόνια δεν υπήρξε αξιοσημείωτη ανατροπή στην κατανομή δυνάμεων. Για παράδειγμα κανένας παίκτης στην κατηγορία των μέσων μεγάλων δεν κατόρθωσε μια σπουδαία αλλαγή στα καθεστώτα αυτά ισχύος για να επιτύχει το καθεστώς της υπερδύναμης. Ούτε οι μεγάλες δυνάμεις προχώρησαν σε μεγάλη αύξηση στην υλική τους δύναμη για να καταστούν υπερδυνάμεις. Και το ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι δεν υπάρχει αλλαγή στο καθεστώς ισχύος της Αμερικής που θεωρείται υπερδύναμη και δεν είναι δυνατόν να πούμε ότι έχουν γίνει υπερδυνάμεις χώρες όπως η Κίνα. Βέβαια δεν μπορούμε να πούμε ότι οι μικρές και μεγάλες αλλαγές στο καθεστώς ισχύος όλων των παγκόσμιων παικτών, είναι στατικής φύσεως. Ωστόσο δεν έγιναν μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές όπως αυτήν στο παγκόσμιο σύστημα και στα περιφερειακά υποσυστήματα.

 

Τα δεδομένα που έχουμε αυτή τη στιγμή σε σχέση με τις παραμέτρους ισχύος, δεν θα λέγαμε ότι είναι αρκετά για να πούμε ότι θα συμβεί μια μεγάλη αλλαγή στην κατανομή της παγκόσμιας και της περιφερειακής ισχύος στην μετα-κορωναϊκή εποχή. Αν είναι ασθενές το ενδεχόμενο να προκύψει μια νέα κατάσταση λόγω κορωνοϊού στην διεθνή κατανομή ισχύος, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο πρώτος και πιο σημαντικός πυλώνας μιας νέας παγκόσμιας τάξης θα παραμείνει ίδιος. Στην περίπτωση αυτή το δεύτερο και τρίτο επίπεδο στα οποία πρέπει να εστιάσουμε είναι η οικονομία και οι διεθνείς νόρμες. Βασικά είναι δυνατό να υπάρξει μια ανάλογη προσέγγιση και σε ότι αφορά την οικονομία. Άλλωστε η οικονομία είναι ίσως η πιο σημαντική των παραμέτρων υπολογισμού της ισχύος.

 

Τα τρέχοντα οικονομικά δεδομένα λένε ότι η παγκόσμια κατανομή ισχύος δεν βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ριζική αλλαγή. Αν υλοποιηθεί το αρνητικό (όχι το χειρότερο) σενάριο, η ζημιά που θα αντιμετωπίσει η παγκόσμια οικονομία μετά τον κορωνοϊό, λέγεται πως θα αντιστοιχεί μόνο στο 5% της συνολικής παγκόσμιας οικονομίας. Επομένως αν δεν προκύψουν μη αναμενόμενες εξελίξεις από την άποψη οικονομίας, δεν θα υπάρξει σπουδαία απομάκρυνση από την σημερινή παγκόσμια οικονομική τάξη. Από την άλλη μεριά φαίνεται εξίσου δύσκολο να ισχυριστεί κάποιος ότι με τον κορωνοϊό θα τερματιστούν οι διεθνείς νόρμες (οικονομικές, πολιτικές κοκ).

 

Αν δεν είναι πιθανή μια αλλαγή στην κατανομή εξουσίας, υπάρχει πιθανότητα να προκύψει μια νέα παγκόσμια τάξη που θα αντικαταστήσει τη σημερινή; Δύσκολο. Αλλά υπάρχουν πολλοί λόγοι για να υποστηρίξουμε ότι θα συμβεί μια αλλαγή σε διεθνή κλίμακα. Μπορούμε μάλιστα να πούμε ότι αυτή η αλλαγή θα φανεί από την καθημερινή ζωή μέχρι τη διαδικασία της κοινωνικότητας και από τις κρατικές λειτουργίες μέχρι την αλλαγή σε φαινόμενα όπως η ελευθερία, η δημοκρατία και ο πατριωτισμός.


Λέξεις-κλειδιά: #κορωνοϊός

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ