Το ζήτημα είναι η άποψη για τους Οθωμανούς;

του Κουντρέτ Μπουλμπούλ

Το ζήτημα είναι η άποψη για τους Οθωμανούς;

 

Υπάρχουν ορισμένα ζητήματα που για να τα λύσετε δεν αρκεί να έχετε δίκαιο. Η κληρονομιά που έχει αφήσει το Οθωμανικό Κράτος είναι ένα τέτοιο ζήτημα. Το ποια πρέπει να είναι η άποψη μας σχετικά με την Οθωμανική Αυτοκρατορία είναι ένα συνεχές αντικείμενο συζήτησης. Τελευταία ο Λιβανέζος Πρόεδρος Μισέλ Αούν, στην 100η επέτειο της ίδρυσης του Λιβάνου δήλωσε πως απόκτησαν την ανεξαρτησία τους με την στήριξη της Γαλλίας και ισχυρίστηκε πως το Οθωμανικό Κράτος διέπραξε κρατική τρομοκρατία. Συναντάμε παρόμοιους ισχυρισμούς κατά διαστήματα και στη δυτική βιβλιογραφία και στα σχολικά βιβλία ορισμένων Αραβικών χωρών.

Πρόκειται για ένα κράτους που εξουσίασε για 600 χρόνια και χωρίς αμφιβολία οι εφαρμογές του μπορούν να επικριθούν από πολλές απόψεις. Αλλά η κατηγορία εισβολής και άσκησης πίεσης κατά διαφορετικών ταυτοτήτων και πολιτισμών, η οποία μπορεί να εκφραστεί άνετα για τις ιμπεριαλιστικές χώρες θα ήταν μια σαφή συκοφαντία για το Οθωμανικό Κράτος. Συγκεκριμένοι κύκλοι στην Τουρκία αντίθετα επικρίνουν το Οθωμανικό Κράτος επειδή δεν έχει ασκήσει πολιτική αφομοίωσης κατά των διαφορετικοτήτων. Σύμφωνα με αυτούς αν είχε υιοθετήσει μια τέτοια πολιτική τότε στη γεωγραφική περιοχή η οποία εξουσιάστηκε από τους Οθωμανούς σήμερα θα υπήρχαν περισσότεροι Τούρκοι και Μουσουλμάνοι. Αν ληφθεί υπόψη πως οι κοινότητες οι οποίες έχουν εξουσιαστεί από την Αγγλία και τη Γαλλία σήμερα μοιάζουν περισσότερα στις συγκεκριμένες χώρες ο ισχυρισμός αυτός δεν είναι τελείως αβάσιμος. Αλλά πρέπει να σημειώσουμε αμέσως πως το γεγονός ότι το Οθωμανικό Κράτος δεν υιοθέτησε μια τέτοια πολιτική είναι ένα από τα στοιχεία που τον ξεχωρίζουν από τις ιμπεριαλιστικές χώρες.

PaxOttomana

Οι γεωγραφικές περιοχές στις οποίες εξουσίασε το Οθωμανικό Κράτος για μακρά χρόνια σήμερα έχουν μετατραπεί σε λίμνη αίματος. Το Οθωμανικό Κράτος κατάφερε να κυβερνήσει τα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική επί αιώνες ολόκληρες ειρηνικά , με έναν πλουραλισμό που δεν μπόρεσε να επιτευχτεί ακόμα και σήμερα, με σεβασμό προς τις διαφορετικές θρησκείες και πολιτισμούς. Μια απτή εκδήλωση αυτής της κατάστασης είναι το γεγονός ότι όλες οι διαφορετικές κοινότητες  ενώ ήταν υπό την οθωμανική κυριαρχία μπόρεσαν να ζήσουν με την δική τους γλώσσα, κουλτούρα και θρησκεία στα οθωμανικά εδάφη και διατήρησαν την ιδιαιτερότητα τους με τον ίδιο τρόπο και μετά την απόσυρση των Οθωμανών. Η οθωμανική ανοχή ονομάζεται ως Pax Ottomana (Οθωμανική Ειρήνη). Η αξία του πλουραλισμού που είχαν διασφαλίσει οι Οθωμανοί εκτιμάται καλύτερα όταν συγκρίνεται με την μεταχείριση που υπέστησαν οι Αμερικανοί ιθαγενείς μετά την «ανακάλυψη» της Αμερικής, με τον εξαφανισμό της θρησκείας, της γλώσσας και της κουλτούρας τους και με το γεγονός ότι ενώ η Βρετανία παρέμεινε στην ινδική υποήπειρο μόνο για περίπου 150 χρόνια οι επίσημες γλώσσες των χωρών που ιδρύθηκαν στη συγκεκριμένη περιοχή είναι η βρετανική. Αν όπως ισχυρίζονται το Οθωμανικό Κράτος είχε συμπεριφερθεί όπως πολλές δυτικές ιμπεριαλιστικές χώρες και είχε ακολουθήσει μια καταπιεστική πολιτική θα ήταν αρκετά δύσκολο το όνομα του Λιβανέζου Προέδρου να είναι Μισέλ Άουν και να παραμείνει Χριστιανός. Τα λόγια που λέει συγκρίνοντας τις ιμπεριαλιστικές χώρες και την οθωμανική εφαρμογή ο συγγραφέας πολλών πολύτιμων έργων Αμίν Μααλούφ, ο οποίος είναι εξίσου Λιβανέζος και Χριστιανός, αποτελούν απάντηση στον Πρόεδρο της χώρας του: « Καμία θρησκεία δεν είναι εξαγνισμένη από την μισαλλοδοξία. Αλλά αν βγάζαμε τον απολογισμό αυτών των δυο αντίπαλων θρησκειών το Ισλάμ δεν θα φαινόταν καθόλου άσχημο. Αν οι πρόγονοι μου αντί να είναι Χριστιανοί σε μια χώρα που κατακτήθηκε από τα μουσουλμανικά στρατεύματα ήταν Μουσουλμάνοι σε μια χώρα που κατακτήθηκε από τους Χριστιανούς δεν νομίζω πως θα μπορούσαν να συνεχίσουν να ζουν στα χωριά και στις πόλεις εκείνων διατηρώντας την πίστη τους για δέκα τέσσερεις αιώνες. Αλήθεια τι απέγιναν οι Μουσουλμάνοι στην Ισπανία; Οι Μουσουλμάνοι στη Σικελία; Αφανίστηκαν, σφαγιάστηκαν έως ότου να μην μείνει ούτε ένας, εξαναγκάστηκαν σε εξορία ή εκχριστιανίστηκαν βίαια».   

Οι δηλώσεις του Ισραηλινού καθηγητή ιστορίας και διάσημου συγγραφέα των τελευταίων καιρών Γιουβάλ Νόα Χαράρι στη συνέντευξη που παραχώρησε στην εφημερίδα Hürriyet παρουσιάζουν σαφέστατα την  Pax Ottomana, την οθωμανική ειρήνη και ανοχή:

«Στην Ευρώπη που Μεσαίωνα δεν υπήρχε σημάδι από ανοχή. Το 1600 στο Παρίσι ήταν όλοι Καθολικοί. Όταν έρχονταν στην πόλη ένας Προτεστάντης τον σκότωναν. Στο Λονδίνο ήταν όλοι Προτεστάντες. Όταν έρχονταν στην πόλη ένας Καθολικός τον σκότωναν. Εκείνα τα χρόνια οι Εβραίοι στην Ευρώπη εξορίζονταν. Κανείς δεν ήθελε τους Μουσουλμάνους. Αλλά την ίδια εποχή στην Ιστάνμπουλ ζούσαν δίπλα δίπλα ευτυχισμένοι οι Μουσουλμάνοι από διαφορετικά δόγματα, Καθολικοί, Αρμένιοι, Ορθόδοξοι, Ρωμιοί, Βούλγαροι».

Η εργαλειοποίηση της ιστορίας ή η συνέχιση του κατακερματισμού της Οθωμανικής γης.   

Μπορούν να δοθούν πολλές απαντήσεις όπως οι παραπάνω και άλλες στους ισχυρισμούς σχετικά με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αλλά το θέμα δεν είναι αυτό. Το θέμα είναι η στρατηγική «διαίρε και βασίλευε» του ιμπεριαλισμού.  Το θέμα είναι αν το Ισλάμ το οποίο επί αιώνες αποτέλεσε την σημαντικότερη αξία στην παρεμπόδιση του κατακερματισμού και την διασφάλιση της ειρήνης θα γίνει με τον ίδιο τρόπο δεκτή ή όχι ως μια αξία αναφορά και σήμερα. Υπάρχουν προσπάθειες ώστε οι χώρες οι οποίες βρίσκονται στην οθωμανική γεωγραφία (τα Βαλκάνια, την Μέση Ανατολή και την Αφρική)να συνεχίσουν να κατακερματίζονται και μετά την διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή διαιρείται ακόμη περισσότερα με νέες εθνικές, θρησκευτικές, πολιτιστικές ταυτότητες που εμφανίζονται/δημιουργούνται σε μικρό επίπεδο. Αυτός είναι ο λόγος των συρράξεων, των επιχειρήσεων για καθορισμό νέων συνόρων. Στο πλαίσιο αυτό προσπαθούν να εργαλειοποιήσουν την ιστορία βάση των ιμπεριαλιστικών μέσων. Στην προκειμένη περίπτωση δεν έχει νόημα να πείτε ας αφήσουμε την ιστορία στους ιστορικούς, μην την εργαλειοποιούμε. Είναι δυνατό οι ιμπεριαλιστικοί στόχοι οι οποίοι εργαλειοποιούν τα πάντα να σταματήσουν τα εργαλειοποιούν την ιστορία;

 Τι πρέπει να γίνει

Για το λόγο αυτό η αξιολόγηση της κληρονομιάς που έχει αφήσει η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν είναι μια αξιολόγηση που έχει μείνει στο παρελθόν ή μια αξιολόγηση που αφορά το παρελθόν. Είναι υιοθέτηση   μιας στάσης σχετικά με το παρόν και το μέλλον. Εξαιτίας του ιού εκδυτικισμού με το οποίο προσβλήθηκαν ένα μεγάλο μέρος των διανοούμενων και πολιτικών προσωπικοτήτων της Οθωμανικής και Δημοκρατικής Περιόδου δεν μπορούμε να πούμε πως έδωσαν μια καλή δοκιμασία στο θέμα αυτό. Οι διανοούμενοι και οι πολιτικοί οι οποίοι με τον εκδυτικισμό απομακρύνθηκαν από τη δική τους κοινωνία, τις παραδόσεις και τις αξίες, μετατράπηκαν σε κομπάρσους των ιδεών που παράχθηκαν στη Δύση και διέλυσαν το Οθωμανικό Κράτος. Δεν είναι πολύ διαφορετική και η άποψη των διανοούμενων και των πολιτικών, οι οποίοι έχουν περάσει από το φίλτρο του εκδυτικισμού,  των υπόλοιπων χωρών της Οθωμανικής Γεωγραφίας σχετικά με το Οθωμανικό Κράτος και την δικιά τους κοινωνία.

Όμως η σημερινή κατάσταση των Βαλκανίων, της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής δεν είναι πολύ διαφορετική από αυτή που ήταν στο παρελθόν. Αντίθετα οι χώρες αυτές είναι περισσότερα αντιμέτωπες με τον κίνδυνο κατακερματισμού. Το μόνο που μπορούν να κάνουν οι διανοούμενοι και οι πολιτικοί οι οποίοι είναι μακριά από την δική τους κοινωνία, την ιστορία και την παράδοση είναι να παρασύρουν τις χώρες τους σε μια πιο κατακερματισμένη κοινωνία. Για το λόγο αυτό πρέπει να κοιτάξουμε στο παρελθόν και το μέλλον έχοντας την επίγνωση των ιμπεριαλιστικών σκοπών και συμφιλιωμένοι με την ιστορία, την κοινωνία και την περιοχή. Οι ακαδημαϊκοί, οι διανοούμενοι, οι διαμορφωτές κοινής γνώμης, οι πολιτικοί, άνθρωποι λογικοί από κάθε περιοχή πρέπει να αντιταχθούν στην εργαλειοποίηση της ιστορίας με μια κοινή στάση και την περαιτέρω κατακερματισμό της περιοχής. Δεν πρέπει να κοιτάμε μόνο από ένα παράθυρο παραβλέποντας τους πολιτικούς σκοπούς. Πρέπει να ανοίξουμε τις πόρτες μας στις ιδέες που συσπειρώνουν και οι οποίες προέρχονται πιο πολύ από την δική μας ιστορία, την παράδοση και τον πολιτισμό, όχι σε εκείνες που έρχονται εκτός από την περιοχή και διαμελίζουν. Σε αντίθετη περίπτωση οι χώρες και οι λαοί των χωρών της περιοχής, θα κατακερματιστούν περισσότερα, θα δημιουργηθούν αντιπαραθέσεις μεταξύ τους, θα γίνουν πιο παθητικοί, δυσλειτουργικοί και θα γίνουν πιο εύκολα παιχνίδι του ιμπεριαλισμού.

 

  Ο καθηγητής Κουντρέτ Μπουλμπούλ είναι κοσμήτορας της σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Yıldırım Beyazıt στην Άνκαρα.

 


Λέξεις-κλειδιά: Ανάλυση

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ