აქტუალური თემის ანალიზი 21-2022

მოხდება თუ არა თურქეთის ნორმალიზება ასადის რეჟიმთან?

1935779
აქტუალური თემის ანალიზი 21-2022

მოხდება თუ არა თურქეთის ნორმალიზება ასადის რეჟიმთან?

აქტუალური თემის ანალიზი 21-2022

მოხდება თუ არა თურქეთის ნორმალიზება ასადის რეჟიმთან?

შევდივართ იმ პერიოდში, როდესაც ანკარასა და დამასკოს შორის პირდაპირი მოლაპარაკებები პირველად ხორციელდება 2011 წლის შემდეგ, რაც სირიის სამოქალაქო ომი დაიწყო. ლიდერების პირველი განცხადებებისა და შედარებით დადებითი მესიჯების შემდეგ, მოსკოვში თავდაცვის მინისტრები და სადაზვერვო უწყებების ხელმძღვანელები შეხვდნენ. ახლა კი საგარეო საქმეთა მინისტრების შეხვედრაა მოსალოდნელი. მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთი შუამავლის როლშია, პროცესში ჩართვას ცდილობენ ისეთი ქვეყნები, როგორიცაა ირანი და არაბთა გაერთიანებული საემიროები.

ახლა ამ თემაზე გთავაზობთ პოლიტიკური, ეკონომიკური და საზოგადოებრივი კვლევის ცენტრის  SETA-ს საგარეო პოლიტიკის მკვლევარის, ჯან აჯუნის სტატიას, რომელშიც იგი წერს...

2011 წელს არაბული გაზაფხულის გავლენით სირიაში დაწყებული დემონსტრაციები ეტაპობრივად სამოქალაქო ომში გადაიზარდა, ასადის რეჟიმთან დაკავშირებული სამხედრო ძალების შეიარაღებული ჩარევით. მაშინ როცა ქვეყნები, როგორიცაა ირანი და რუსეთი მხარს უჭერდნენ რეჟიმს, მსოფლიოს აბსოლუტური უმრავლესობა, მათ შორის თურქეთი, მხარს უჭერდა სირიის ოპოზიციას. თავისუფალი სირიის არმიის დაარსებით, რეჟიმის წინააღმდეგ სამხედრო წინააღმდეგობა დაიწყო. თუმცა, რადგან შიდა კონფლიქტები მარიონეტულ ომში გადაიზარდა, რუსეთმა და ირანმა სერიოზული მხარდაჭერა გაუწიეს ასადის რეჟიმს ადგილზე. ტერორისტულმა ორგანიზაცია დაეშ-მა, რომელიც ერაყში ქაოსის გავლენის ქვეშ იმყოფება, სირიაშიც დაიწყო გავრცელება და უპირველეს ყოვლისა დისიდენტების სამიზნე იყო. მეორეს მხრივ, აშშ და დასავლეთის ქვეყნები დაეში-ს წინააღმდეგ ბრძოლას აყენებენ წინა პლანზე და სირიის ოპოზიციის მხარდაჭერას წყვეტენ. მარტო დარჩენილმა თურქეთმა ასტანას პროცესი რუსეთთან და ირანთან სამმხრივი მექანიზმის დაწყებით ჩამოაყალიბა. ასტანას პროცესმა აჩვენა, რომ ომში გამარჯვებული არ იქნება და პოლიტიკური გადაწყვეტის საჭიროება სავალდებულო გახადა. სირიაში მიმდინარე სამოქალაქო ომის შედეგად მრავალი ადგილი დაინგრა და შეიძლება ითქვას, რომ განადგურდა, სადაც ასობით ათასი ადამიანი დაიღუპა, მილიონობით ადამიანი იძულებით მიგრაციაში წავიდა. მეორეს მხრივ, აშშ, დაეში-ს წინააღმდეგ ბრძოლის გამოყენებით, ცდილობდა ტერორისტული სახელმწიფოს შექმნას, ევფრატის აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიების კონტროლის, სეპარატისტული ტერორისტული ორგანიზაცია PKK-ს სირიის ფრთა, PYD/YPG-სთვის გადაცემას.

თურქეთმა თავისი სამხედრო ოპერაციებით ხელი შეუშალა ამ ე.წ. სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას და ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე გავრცელებას რა, საფრთხე ჯერ კიდევ არ არის სრულად აღმოფხვრილი. აი ამან, ზემოაღნიშნული პოლიტიკური გადაწყვეტის, ტერორიზმისა და ლტოლვილების წინააღმდეგ ბრძოლის ფარგლებში ახალი პროცესის დაწყების აუცილებლობა დააყენა დღის წესრიგში. პრეზიდენტმა ერდოღანმა პუტინის შეთავაზებას შანსი მისცა, ასადის რეჟიმთან შეხვედრის თაობაზე. ამის შემდეგ მოსკოვში თავდაცვის მინისტრები და დაზვერვის სამსახურის ხელმძღვანელები შეხვდნენ. ახლა, სავარაუდოდ, საგარეო საქმეთა სამინისტროები გამართავენ უახლოეს მომავალში მსგავს შეხვედრას. არის მცდელობა, რომ ამ პროცესში ირანი და არაბთა გაერთიანებული საემიროებიც ჩაერთონ.

თუმცა, უნდა გავითვალისწინოთ, რომ მხარეებს შორის სერიოზული ბარიერები არსებობს. თურქეთის მთავარი მოთხოვნაა ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობის გაძლიერება, PKK-ს წინააღმდეგ ერთობლივი ოპერაციების ორგანიზება, გაეროს მხარდაჭერით საერთაშორისო დაფინანსების შექმნა, დანგრეული ქალაქების, განსაკუთრებით ალეპოს რეკონსტრუქცია და ლტოლვილების დაბრუნებაა. რა თქმა უნდა, ამ ყველაფრის რეალიზებისთვის, პოლიტიკური გადაწყვეტის პროცესის გაგრძელება, ახალი კონსტიტუციის შექმნა და ადმინისტრაციის ჩამოყალიბება, რომელშიც ოპოზიციაც იქნება ინტეგრირებული. მაგრამ რეჟიმის ნიშნები გვიჩვენებს, რომ ამ მოთხოვნების მიმართ ტენდენცია არ არის. ისევე, როგორც შესაბამისი ნების არარსებობა, არის სერიოზული კითხვის ნიშანი, არის თუ არა ზემოთ აღნიშნული საკითხები შესაძლებელი. რა თქმა უნდა, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ რეჟიმს აქვს სერიოზული სირთულეები, განსაკუთრებით ეკონომიკა სრულ ჩიხშია და ხალხი მოკლებულია სასურსათო და ენერგეტიკულ უსაფრთხოებას. გარდა ამისა, ისიც უნდა იქნას გათვალისწინებული, რომ უკრაინასთან რუსეთის ომის კონტექსტში ჩამოყალიბებული ახალი გეოპოლიტიკური ბალანსები აძლიერებს თურქეთის ხელს. ამ კონტექსტმა, რეჟიმი შესაძლოა აიძულოს სხვადასხვა დათმობაზე წავიდეს. თუმცა, პროცესის მიმართულება თურქეთში არჩევნების შემდეგ უფრო ნათელი გახდება.



მსგავსი ინფორმაციები