ანატოლიის კულტურული საგანძურები 06-2021

ფულის ისტორია

1616409
ანატოლიის კულტურული საგანძურები 06-2021

ანატოლიის კულტურული საგანძურები 06-2021

ნესლიჰან დეღირმენჯიოღლუ

ფულის ისტორია  

ფული ზოგისთვის მიზანია, ზოგისთვის კი საშუალება, იქნებ ორივე… თქვენს მიერ დამყარებული ურთიერთობა ფულთან ერთად აჩვენებს თქვენს შეხედულებას მის მიმართ. თურქული ანდაზა ამბობს: „ფულს ბედნიერება არ მოაქვს“… გადმოცემის თანახმად, ნაპოლეონს ჰკითხეს, „რა არის სამი რამ ომისთვის?“ ასე უპასუხა: „ფული, ფული, ფული“. სამწუხაროდ, ბევრი რამის გაკეთება და მიღწევა დღეს ფულის გარეშე შეუძლებელია. თუ გიფიქრიათ ოდესმე, რა სისტემას იყენებდნენ ადამიანები ფულის აღმოჩენამდე? რამდენი ხანია რაც ჩვენს ცხოვრებაში არსებობს ფული? გახსოვთ რომელი ცივილიზაცია იყო პირველი, ვინც ფული იპოვნა? კარგით, გსმენიათ ოდესმე ეს სიტყვა? „კრეზისავით მდიდარი.“

ლიდიის სამეფო ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და ძლიერი ცივილიზაციაა ანატოლიის გეოგრაფიაში, თუმცა მისი არსებობა არც ისე დიდ ხანს გაგრძელდა. მაგრამ, ეს არის ცივილიზაცია, რომელმაც კვალი დატოვა კაცობრიობის ისტორიაში. ლიდიის სამეფო, რომელიც დამყარდა დასავლეთ ანატოლიის ყველაზე ნაყოფიერ მიწებზე, ასევე მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით. მარმარილოს საბადოები და ტყეებით დაფარული მთები ამ სამეფოს კომფორტულ ცხოვრებას სთავაზობდა. მდინარეების გედიზის და მენდერესის წყალობით ისინი იკვებებიან ყოველგვარი უბედურების გარეშე. მათი დედაქალაქია სარდისი, დღევანდელი მანისა. ლიდია ცნობილია როგორც „ოქროს ქალაქი“, რადგან იგი თავისი წყლის საშუალებით ატარებს ელექტრონებს, რომლებიც დამზადებულია ოქროსა და ვერცხლის ნაწილაკებისგან ... აქ ლიდია იღებს თავის რეალურ სიმდიდრეს ამ ბუნებრივი შენადნობიდან, რომელიც შედგება ოქროსა და ვერცხლის ელემენტებისგან.

სამეფოში ყველაზე ძვირფას მასალას, ელექტროუმს ადრე იყენებდნენ ჭაბურღილის სახით ან ავსებდნენ ფხვნილის ტომრებით. მოგვიანებით, ლიდიის მეფემ ალიატესმა გადაწყვიტა ვერცხლისა და ოქროს შერეული ელექტრონის მონეტების სახით დაბეჭდვა. სხვადასხვა სურათებს ან ლიდიანურ სახელებს იყენებდნენ ამ პირველ მონეტებზე, განსხვავებული მნიშვნელობების გასარჩევად, ისევე როგორც დღეს დაბჭდილ მონეტებს! ამ აღმოჩენებით, ლიდიის სამეფო გახდა ეფექტური ძალა რეგიონში. მისი გამოგონების შემდეგ, მონეტები სწრაფად გავრცელდა ანატოლიის და მცირე აზიის საზღვრებს გარეთ.

ამასთან, ელექტრუმი ყოველთვის არ შეიცავს ოქროს და ვერცხლის ერთნაირ პროცენტს. ამ ორი ძვირფასი ლითონის პროცენტული რაოდენობა იცვლებოდა. უფრო მეტიც, მდინარე სერთის სანაპიროზე დაარსებულ ოქროს საამქროებში ელექტრუმები გამოიყო და მიიღეს სუფთა ოქრო და სუფთა ვერცხლი. მაშინ ოქროს რაოდენობის შემცირება და ხელახლა დაბეჭდვა შეიძლებოდა ვერცხლის დამატებით. ამ მიზეზით, ცოტა ხნის შემდეგ, გაჩნდა კითხვა, იყო თუ არა მონეტები გაცვლის საიმედო საშუალება?

მეფე ალიატეს ვაჟი, კროისოსი, იგივე კრეზი, ტახტზე ავიდა და წამოიწყო ახალი პრაქტიკა ამ პრობლემის გადასაჭრელად. ელექტრუმიდან მოჭრილი მონეტები მიტოვებულ იქნა. ახლა, ოქროს და ვერცხლის მონეტები ცალკე იჭრებოდა გარკვეული წონის სტანდარტის შესაბამისად. ამან ახალი შემობრუნება მოახდინა როგორც ლიდიის სამეფოში, ასევე მონეტებში. ეს ძვირფასი მონეტები, ჩვეულებრივ, მცირე ზომის იყო და მხოლოდ ნახევარ გრამს იწონიდა! მონეტების წონაში, სიმსუბუქესა და სისუფთავეში გაკეთებული შეთანხმებებით, დაიბადა გადახდის საიმედო ფორმა და, რა თქმა უნდა, ფული! ანტიკური პერიოდის ცნობილი ისტორიკოსი ჰეროდოტე თავის წიგნში წერს: „ლიდიელებმა იპოვნეს ისტორიაში პირველი ოქროს და ვერცხლის მონეტები“. ლიდია თავის ისტორიაში ყველაზე წარმატებულ დღეებს განიცდიდა. ამრიგად, ისტორიაში თავის ადგილს იკავებს ფრაზა: „კრეზისავით მდიდარი.“

კარგით მაგრამ, ფულის აღმოჩენამდე როგორ იხდიდნენ ადამიანები გადასახადებს, როგორ ზომავდნენ თავიანთ სიმდიდრეს, რას იყენებდნენ ფულის ნაცვლად? ... ცნობილია, რომ ამ ბიზნესისთვის ყველაზე ხშირად იყენებენ ზღვის ნიჟარებს, ცხოველებს, ცხოველების ტყავებს, ხორბალს და ქერს. ამასთან, ადამიანები ძვირფასი ლითონების გამოყენებას იწყებენ იმის გამო, რომ ამ ნივთების მცირე რაოდენობით დაყოფა და მათი ტრანსპორტირება უფრო მარტივი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ამ საკითხის ექსპერტებს არ შეუძლიათ ზუსტი წარმოდგენა ფულის გამოგონების ძირითადი მიზეზისა, ისინი არ თვლიან, რომ ეს მხოლოდ ვაჭრობის ხელშესაწყობად იყო განკუთვნილი. ისინი ყურადღებას ამახვილებენ იმ აზრზე, რომ შესაძლოა მონეტები გამოიგონეს ისე, რომ სამხედრო და საჯარო მოსამსახურეების ხელფასები რეგულარულად და უფრო იოლად გადახდილიყო. როგორ ცნობილია იმ დროს ბევრი ქვეყანა სარგებლობდა დაქირავებული ჯარისკაცებით რა, მათი ერთგულების დამტკეა შეიძლებოდა ოქროსა და ვერცხლის გადახდით.

ექსპერტების თქმით, იმ პერიოდში მონეტები ერთგვარი კომუნიკაციის საშუალებაც იყო. იმ პერიოდში, როდესაც კომუნიკაციის საშუალებები არ იყო ხელმისაწვდომი, ხალხმა შეიტყო, თუ რომელი იმპერატორი იყო ხელისუფლებაში, რომელი მეფე მართავდა, ახლად აშენებული ხიდები, ტაძრები და თმის ვარცხნილობაც კი მონეტების საშუალებით ხდებოდა ცნობილი. დღეს, მონეტების წყალობით, უფრო მეტი ცოდნა მიიღება უძველესი ცივილიზაციების შესახებ, რომელთა შესახებ ბევრი ინფორმაცია არ არის ხელმისაწვდომი, მათ შორის დანგრეული დასახლებების, ძეგლებისა და ნაგებობების შესახებ.

და ბოლოს, ანატოლიის გეოგრაფია, თავისი ნაყოფიერი მიწებითა და გეოპოლიტიკური მდგომარეობით ათასობით წლის განმავლობაში, იყო მნიშვნელოვანი ცენტრი იმ ძირითადი ელემენტებისა, რომლებიც კაცობრიობას მართავდა კულტურის, ხელოვნების, მეცნიერების, რელიგიის და ვაჭრობის კუთხით. ამიტომ შემთხვევითი არ არის, რომ ფულიც პირველად ამ მიწებზე იბეჭდება და გამოიყენება. ამ გამოგონებამ ძალიან შეცვალა ადამიანის ცხოვრება. პირველი მონეტების მოჭრებიდან 1400 წელიწადში ჩინელებმა იპოვნეს ქაღალდის ფული. არც თუ ისე ბევრი, 50 წლის წინ გამოიგონეს საკრედიტო ბარათები, რაც ფულის ტარებას ჩვენთვის ზედმეტს ხდის. დღესდღეობით, ჩვენს ცხოვრებაში შემოვიდა კრიპტო ფულის კონცეფცია, რომელზეც მხოლოდ ელექტრონულ გარემოში შეგვიძლია ვისაუბროთ. ჩვენ, მას ვერასოდეს ავიღებდით ხელში, ამიტომ ვერც გავიგებთ ეს ვირტუალურია თუ რეალური. არ არის ცნობილი, თუ რა ფორმით გამოჩნდება მომავალში ფული, რომლის ისტორია 2600 წლით თარიღდება, მაგრამ დარწმუნებული ვართ, რომ იგი შეინარჩუნებს თავის ადგილსა და მნიშვნელობას ჩვენს ცხოვრებაში!



მსგავსი ინფორმაციები