თურქეთის კულტურული საგანძური 38/2016

გაგაცნობთ ასტრონომიული ფაკულტეტის სახით ცნობილ კაჯაბეის მედრესეს

609102
თურქეთის კულტურული საგანძური 38/2016

       თურქეთის კულტურული საგანძურის დღევანდელ ნომერში გაგაცნობთ ასტრონომიული ფაკულტეტის სახით ცნობილ კაჯაბეის მედრესეს, რომლის გაშენება მომხდარა ანადოლუს სელჯუკური სახელმწიფოს დროს, მე-13-ე საუკუნეში.

სულთან ქაიხოსროს ქირშეჰირში გუბერნატორი და სახელმწიფო მოხელე კაჯაბეი, ამავე სახელწოდების მედრესეს გაშენებინებას მოახდენს 1271 წელში. მონღოლების შემოსევით, ხსენებულ პერიოდში დასუსტებულ სელჯუკთა სახელმწიფოში, ეს არის მეცნიერების განვითარების მნიშვნელოვანი გამოხატულება.

მედრესე დღეს მეჩეთის სახით გამოიყენება.

მასში მომხდარა როგორც ასტრონომიული განათლების მიცემა, ისე  იმ პერიოდში გაშენებულ მეჩეთში, დღევანდელი მინარეთის გამოყენება მოუხდენიათ სადამკვირვებლო კოშკის სახით. 21 მეტრი სიმაღლის სადამკვირვებლო, იგივე ტელესკოპის ცენტრი, მდებარეობდა მედრესეს სამხრეთ დასავლეთ კუთხეში. კაჯაბეის მედრესესთან მიახლოებისას, მნახველის ყურადღებას იქცევს ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე სელჯუკების დროინდელი   მონუმენტური კარი, რომლის ორივე მხარეს გამოხატულია მზის და მთვარის გამოსახულება. ეს იმას მიანიშნებს, რომ ჯერ კიდევ დედამიწის სიმრგვალის შესახებ იდეის წამომყენებელი გალილეო გალილეის დაბადებამდე 200 წლის წინ, ბევრად უფრო განვითარებულს წარმოადგენდა ისლამურ სამყაროში მეცნიერება. გალილეო გალილეის, დედამიწის სიმრგვალის და მზის გარშემო   ტრიალის შესახებ გამოთქმული იდეის შემდეგ, დასჯიან. ჯერ კიდევ 250 წლის წინ, ანადოლიაში, მზის სისტემის გამოთვლა ხდებოდა მანძილის  სწორი გამოთვლით. ეს არის მეცნიერული ფაქტი, რომლის შესახებ არც არასდროს არ მომხდარა კამათი.

მონუმენტური კარიდან შესვლისას მნახველის ყურადღებას იპყრობს ნახევარ გუმბათი, რომლის ჭერი არ გადაუხურავია. მის ქვეშ არის პატარა აუზი, ეს არის დაკვირვებისთვის გამოყენებული, ერთგვარი ტელესკოპი. 12 საფეხურით დაბლა ხდება ჩასვლა და ყოველ საფეხურზე შევიწროებული აუზის წყალზე ანარეკლი ღამე და ცა არის მეცნიერთა მომსახურებაში. აუზის გარშემო შეკრებილი ასტრონომები, თავიანთ სტუდენტებს აცნობდნენ მზის სისტემას და გალაქტიკების შესახებ ცოდნას.  სელჯუკთა მედრესების მსგავსად, ამ მედრესეშიც, განათება  ხდება ორი აივნიდან მზის საშუალებით, არის 8 მოწაფის ოთახიც. აუზის გავლით, სამხრეთის აივანთან მიახლოებისას ორ კუთხეში, მზის სისტემის სვეტებს დაინახავთ. ერთმანეთის მიყოლებით გაშენებული წრეებიდან, ყველაზე დიდი არის მზის სიმბოლო,  დანარჩენი პლანეტები კი, დღეისთვის ცნობილი სიდიდით არის წარმოდგენილი იმავე სვეტებზე.  ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი და სხვადასხვა ზომის ეს სფეროები, უწინ სრული სახით ბრუნავდნენ. დღეს კი შენობის დაზარალების გამო, მას დაკარგული აქვს ეს თავისებურება და ფუნქცია. გალილეო გალილეამდე, 250 წლის წინ, წყლის ტელესკოპის ცოდნა და გამოყენება სპეციალურ მნიშვნელობას აძლევს კაჯაბეის მედრესეს. ეს არის დიდი თურქი ასტრონომის ულუღბეის დასავლეთ თურქისტანში გაშენებული მედრესეს ადექვატი.

კაჯაბეის მედრესეს ერთ სხვა თავისებურებად ითვლება ჩრდილო აღმოსავლეთის და დასავლეთის კუთხეებში წარმოდგენილი სამი სვეტით, რაკეტის აალების  და გატყორცნის სიმბოლური გამოსახულება. საყურადღებოა ჯერ კიდევ შუა საუკუნეში, როცა ჯერ არც იცოდნენ რა არის რაკეტა და კოსმოსში გატყორცნა, მისი გააზრება,   რაკეტის აალების ცოდნა, რომელიც სენსაციურს წარმოადგენს. თუ სხვა მედრესებში სწავლება არაბულად და სპარსულად ხდებოდა, ამ მედრესეში, მისი დამფუძნებლის გამოჩენილი ზრუნვით დაწესებული იყო თურქული ენა.  მას დაუმსახურებია კონიაში მცხოვრები მევლანას ქება-დიდება. კაჯაბეიმ იმ ეპოქაში, თავის მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა როგორც ადმინისტრატორმა, მეცნიერების სფეროშიც.  მან მშვიდობის გზით მოაგვარა მონღოლების ქირშეჰირის ოკუპაცია. იგი დაიღუპა 1301 წელს, ბიზანტიელებთან ომის დროს. დაკრძალულია, ქირშეჰირში გაშენებულ კაჯაბეის მედრესეს აღმოსავლეთი ნაწილის ორ სართულიან თურბეში.

თავის ეპოქის წინამორბედი თავისებურებებით გამორჩეული, ქირშეჰირის, კაჯაბეის მედრესეს ადგილზე ნახვა და დათვალიერება მართლაც ღირს.

 



მსგავსი ინფორმაციები