Türkiyənin pilotsuz uçuş aparatları

SETA – Siyasət, İqtisadiyyat və Cəmiyyət Araşdırmaları Fondunun (Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı) direktoru professor Murat Yeşiltaşın mövzuyla bağlı yazını təqdim edirik.

1705179
Türkiyənin pilotsuz uçuş aparatları

Türkiyənin pilotsuz uçan aparatlar istehsalçısı “Baykar Makina” tərəfindən inkişaf etdirilən “Akıncı” hücumçu pilotsuz uçan aparatının (Taarruzi İnsansız Hava Aracı - TİHA) Silahlı Qüvvələrin inventarına girməsi ilə Türkiyə silahlı pilotsuz uçuş aparatları ilə öz gücünü sübut etdi.

Hər şeydən əvvəl, müdafiə sənayesinin şərtləri nəzərə alınmaqla "Akıncı"nın Ar-Ge testi-istehsal-təhvilvermə proseslərinin nisbətən tez başa çatması əhəmiyyətli bir uğurdur. Üstəlik son iki ildə texnologiya sektoruna da təsir edən pandemiyanın iş şəraitini çətinləşdirməsinə baxmayaraq. Digər platformaları da (Anka, Aksungur, Karayel kimi) nəzərə alsaq, Türkiyənin gedərək PUA gücünə çevrilməsinin arxasında bir çox faktorlar var. Bu faktorları bir -bir sıralamaq faydalıdır.

Birincisi, müdafiə sənayesi sahəsində və siyasətində yaşanan böyük dəyişiklikdir. Bu nöqtədə Müdafiə Sənayesi 2004 İcraiyyə Komitəsinin iclasında qəbul edilən qərarlar həyati əhəmiyyət kəsb edir. Prezident Ərdoğanın o zaman iki əsas məqsədi var idi: xarici asılılığı azaltmaq və daxili və milli qabiliyyətləri inkişaf etdirmək üçün müdafiə sənayesini gücləndirmək. Əslində bu istiqamətdə strateji bir addım atıldı və ümumi dəyəri 11 milyard dollar olan və əksəriyyəti xarici satınalmalara əsaslanan layihələr ləğv edildi.

Beləliklə, daxili-milli imkanlara doğru çox ciddi bir addım atıldı. Əlbəttə ki, bu qərar 1984-cü il müdafiə sənayesi hərəkətinin ayrılmaz bir hissəsi idi. Bununla birlikdə, Türkiyənin müdafiə sənayesinin muxtariyyəti üçün, əhatə dairəsi baxımından ehtiyac duyulan strateji məhsulların yerli və milli mənsubiyyət aralığında irəliləməsi vacib idi. Burada vurğulanmalı olan başqa bir məqam, Prezident Ərdoğanın xarici asılılığı azaltmaq və daxili və milli imkanları inkişaf etdirmək məqsədinin əhatəli bir strategiya ilə möhkəmləndirilməsidir. Əslində bu istiqamətdə strateji bir çərçivə hazırlanmışdır. Məqsəd; Türkiyənin güc statusu inkişaf edəcək, ölkənin üzləşdiyi və qarşı-qarşıya qalacağı təhlükəsizlik təhdidlərinə cavab verə biləcək, çəkindirici strateji səviyyəyə qaldıracaq və iqtisadi xərcləri azaldan bir hərbi müdafiə sənayesi kompleksi qurmaq idi. Bu istiqamətdə son 20 ildə böyük irəliləyiş əldə edilmişdir.

İkinci faktor, son on ildə Türkiyənin təhlükəsizlik mühitində yaşanan sarsıdıcı hadisələrdir. Bu nöqtədə Suriya böhranı ilə ortaya çıxan təhlükəsizlik risklərini vurğulamaq lazımdır. Suriya böhranı Türkiyəyə qarşı başda terror olmaqla asimmetrik təhdidlərin şaxələndirilməsinə səbəb oldu. Silahlı qruplarda yaşanan müxtəliflik, sərhədlərarası qabaqlayıcı hərbi əməliyyatlarda PUA ehtiyacını artırdı. Xüsusilə, kəşfiyyat əldə etmək, hava üstünlüyü və ağıllı sursatla hədəfi məhv etmək kimi qabiliyyətlər silahlı qüvvələrin hərbi əməliyyatlarda effektivliyini artırdı və əməliyyat uğurunu zirvəyə qaldırdı. Suriya, Liviya və Dağlıq Qarabağ münaqişələri fərqli xarakterə malik olsa da, Türkiyənin PUA-ları hamısında yüksək səmərəlilik nümayiş etdirmişdir. PUA-ların terrorun minimuma endirilməsindəki strateji üstünlükləri silahlı qüvvələrin İraqın şimal hissəsində daha çox yer almasına və ərazi hakimiyyəti qazanmasına imkan yaratdı. 2016-2021-ci illər arasında fərqli münaqişə mühitlərində əməliyyatların intensivliyi Türkiyənin PUA-larının əsl döyüş təcrübəsini zirvəyə çıxardı.

Bu kontekstdə daha vacib olan isə, münaqişə mühitindən əldə edilən taktiki və əməliyyat təcrübələrinin rəyi ilə texnologiya inkişafının və yeni əlavələrin sürətli uyğunlaşmasıdır. Bu prosesin sağlam işləməsi son dərəcə vacibdir. Münaqişələrdən alınan dərslər daha yüksək platformaların inkişafında ehtiyacların müəyyən edilməsinə imkan verir və bununla da ən yüksək səmərəlilik əldə edilir. 2020-ci ilin fevral ayında ortaq komandanlıq olmadan eyni vaxtda istifadə edilən "TB-2"-lər İdlibdə Əsədə bağlı milislərin ağır itkilər verməsinə səbəb oldu. Nəticədə bu təcrübə Liviya və Dağlıq Qarabağ münaqişələrində başqa taktikaların hazırlanmasının əsasını təşkil etdi.

Türkiyənin PUA əsaslı bir gücə çevrilməsi yalnız qeyd olunan faktorlar ilə məhdud deyildir. Qlobal miqyasda böyük güclərin rəqibi ola biləcək gücə çevrilməsinin arxasında Türkiyənin PUA -larının qiymət üstünlüyü, hökumətin siyasi çevikliyi və öz silahlı qüvvələrinin PUA ilə əldə etdiyi uğurların də tədarükçülər üçün inandırıcı olduğunu söyləmək lazımdır.



Әlaqәli Xәbәrlәr