Umumbashariy nuqtai nazar 25-qism

Holi hozirda  esa  65- 70 million  qochqindan bahs etilmoqda. Bu aholiga ko’ra qochqinlar dunyoning 20- yirik o’lkasini tashkil etmoqda.  Uy- joyini tark etmoq majburiyatida qolgan 400 million insondan   bahs etilmoqda.

Umumbashariy nuqtai nazar 25-qism

 

         

          20 İyun “ Jahon muhojirlar kuni” sifatida qabul qilinmoqda. İnson urug’i sifatida dunyoni birgalikda bahamlashar ekan faqat umuman muammolarini ko’rmasdan kelganimiz,  ko’rsak ham  ko’pchilik faqat haqida gaplashib  yer yuzining chorasizlariga, qochqinlarga bag’ishlangan bir kun hisoblanadi.

Anqara Yildirim Bayazit Universiteti siyosat  fanlari fakulteti Dekani Prof. Dr. Kudret Bulbulning mavzuga doir fikr va mulohazalarini e’tiboringizga havola qilamiz.

          Holi hozirda  esa  65- 70 million  qochqindan bahs etilmoqda. Bu aholiga ko’ra qochqinlar dunyoning 20- yirik o’lkasini tashkil etmoqda.  Uy- joyini tark etmoq majburiyatida qolgan 400 million insondan   bahs etilmoqda.

Sonlarining ko’pligi oshkor. Sonlar hatto vijdonli insonlar  uchun sezgir emasligimizni ko’zga  tashlaydigan  darajada og’ir. Buning bilan birgalikda umuman raqamlarning haqiqatligi,  sodir bo’lgan dard- g’am, ko’z yoshlari, o’limlar, zulmlar, surgun. Qochqin bo’lgan  har chaqaloq, bola, ayol, keksaning boshidan o’tganlar

alohida bir fojia hisoblanadi, ular  o’n  millionlab bilan ifoda etilmoqda.

Raqamlarga qaraganda  ko’pchilikning  eslashi  va  har bir ko’ch, har bir ayrilish belki ham minglab yil u tuproqlarda yashaganlar uchun bir hayqirishdir.  Hech kimsa bir sabab yo’q ekan ajdodining, onasining, otasining, o’zining yashagan tuproqlarni tark etib, asrlar bo’yi tajribasini bir tomonga qo’yib, noaniqliklar bilan to’la diyorlarga bormoq istamaslar ki ?

Har ko’ch, sodir bo’lgan geografiyada o’tmishiga doir har narsa  va kelajakiga doir barcha umidlari tugab va  olingan qiyin bir qarordir.

Eng ko’p  qochqin  Suriya, Afg’oniston, janubiy Sudan va Samoli sifatida  o’rin olmoqda.

Yana achinarlisi esa, 2010da dunyoda eng qochqin qabul qilgan o’lkalardan biri bo’lgan Suriya ekan bugunki kunda eng  ko’p qochqin  bergan o’lka vaziyatiga keldi. Istiqomat qilgan o’lkalarda hech qochqin bo’lmaymiz deb o’ylaganlar, birgina dardi qochqinlarni  o’z o’lkalariga kelishlarining oldini olish uchun urinishlari  qanchalik ibratli bir vaziyatdir.  Dunyo tarixiy bunga o’xshash voqealar bilan to’ldir. Dunyo tarixida qochqin vaziyatga tushmagan, ko’chish  majburiyatida qolmagan jamiyat yo’q  kabi.

Eng ko’p  qochqin bergan o’lkalar taqriban bir shaklda G’arbning aralashuvi bilan duch kelgan o’lkalardir.

Global strategiyalarining to’qnashuv sohasi bo’lgan o’lkalardir. Global kuchlar to’qnashar ekan ezilganlar esa  yana qochqinlar bo’lmoqda.

Shubhasiz qochqin muammosining yagona sababi, to’qnashgan strategiyalar emas. O’lkalarning ichki muammolari, yomon boshqaruvchilar, siyosiy muammolar, iqtisodiy haqiqatlar, ochlik, qurg‘oqchilik kabi ko’plab sabablardan bahs etishimiz mumkin. Global haroratdan yuzga chiqqan iqlim ham  qochqinlik  sabablaridan hisoblanadi. Yirik ko’ch to’lqinlariga yechim topish uchun  katta sa’y- harakatlar kerak. Faqat ba’zi kichik fidokorliklar hatto yechim uchun yetarli bo’la oladi. Afrikada bir qishloqda ochilgan bir suv qudug’ining tannarxi juda oz, u qishloqning jami ko’chning oldini olishi deb ifoda etilmoqda. Bunga o’xshash sa’y- harakatlar belki muammoning  jami ravishda  yechmas, hech bo’lmasa  niyatimizni  ko’rsatish jihatidan  juda muhimdir. 

Ibrohim otashini o’chirish uchun suv tashlagan qumursqa kabi,  ba’zan esa bu kichik fidokorliklar, biz uchun bo’lmasa ham, foydalanganlar uchun hayoti ahamiyat kasb etadi.

Qirg’oqqa sochilgan dengiz yulduzidan bir qismini qo’lidan kelganicha dengizga  olib borib tashlagan  odamning javobi: “ barchasini qutqarish uchun  qilgan harakatim  sizga ma’nosiz  kelishi mumkin . Faqat dengizga  tashlangan  har bir dengiz yulduzi esa menim sa’y- harakatim  bilan yangidan yashaydi” dedi.  Insoni fazilatli qilgan maqomi, boyligi emas, boshqalari uchun qilgan fidokorligidir. 

 Qochqinlar bilan aloqali faqatgina iztirobni aniqlab turish, hech bir narsa qilmasdan  turib davom etadi.  analizlar bilan qanoatlanamizmi? Iztirobga sabab bo’lganlarni    

javobgar deb ko’rmaysizmi?  Albatta ki yo’q. Yashagan o’lkalarda, hech umidi qolmagan, insonlar o’tmishini va kelajakka doir umidlarini yo’q etgan yomon boshqaruvlarni  shubhasiz bor kuchimiz bilan tanqid qilamiz. Insonlarning yoki o’lkalarning chorasizliklarining ustiga  qora bulut  kabi cho’kkan, g’ayriinsoniy  va global strategiyalar insho etgan imperialist maqsadlarini  ham albatta oshkor qilishimiz kerak. Barcha bular bilan  birgalikda, xalqaro siyosat, manfaat indeksi bilan  emas, asos indeksli, qadriyatni asos olgan o’lkalarni ham albatta har fursatda taqdirlaymiz.

Suriyalik qochqinlar mavzusida, dunyoning eng boy o’lkalari bo’lishiga  qaramasdan  birgina Turkiyaning Livanning va Iordaniyaning tashigan yuk dunyoning orqadan qolganidan bir necha barobar ziyoddir. Birgina Turkiyaning bir shaharning, Kilisning   mezbonlik qilgan qochqin soni ko’plab G’arblik o’lkasidan  ko’p. Inqirozning boshidan buyon Turkiyada tug’ilgan 300 mingdan ziyod chaqaloqdan bahs etilmoqda. Ustiga ustak bu o’lkalar hech bir shaklda Suriya inqirozida muammoning bir parchasi emaslar.

Boshqa tomondan global aktyorlar, Suriya masalasida muammoning yana ko’proq bir parchasidir.

Suriya bilan aloqalari umuman o’z manfaatlari jihatidan  esa  yana ko’proq  harbiy xarajat qilish, qurol sotish va yechimsizlikni yana ham chuqurlashtirish shaklida o’zini ko’rsatmoqda.

Xalqaro jamiyat, zararini qoplash uchun bu global aktyorlarni,  kulfat  bahamlashish mavzusida majbur qilishi  kerak. Insoniy, axloqiy, vidoniy ,global, diniy, idologik....  qaysi nom bilan bo’lsa bo’lsin, har turli tamal uslub buni kerak qiladi. Bu ham muammoning parchasi bo’lgan global  kuchlarga emas, yana ko’proq nodavlat notijorat tashkilotlarning zimmasiga tushadi.

Qochqinlarning jabr  va ziyonining muhim sabablaridan biri global strategiyalar ekan,  yechim izlanishda nohukumat notijorat tashkilotlar juda ham mahalliy va mintaqaviy saviyada qolmoqda. Global ong uchun nohukumat notijorat tashkilotlar yana global hamkorlikni maqsad qilib olishi kerak, hisobotlar bilan, xalqaro hamjamiyat yana ko’proq ma’lumotlantirish kerak. Darhaqiqat bu vazifaga faqatgina nohukumat notijorat  jamiyat tashkilotlarini  emas, har birimizning  zimmasiga tushgan bir vazifadir. Unutmaslik kerak, yechimiga hissa qo’shmagan  har turli insoni muammo fojia bizni asossiz va fazilatsiz qilmas. Yechilmagan har fojia insoniyatni yana yana ko’proq badal to’lash majburiyatida qoldiradi.

Anqara Yildirim Bayazit Universiteti siyosat  fanlar  fakulteti Dekani Prof. Dr. Kudret Bulbulning mavzuga doir fikr va mulohazalarini e’tiboringizga havola qildik.

 

 

   

 


Tanlangan kalimalar: Kuni , Qochqin , Dunyo

Aloqador xabarlar