Kun tahlili 08- qism

Turkiya Tashqi ishlar vaziri Chavusho’g’lu, Turkiya- AQSh aloqalari borasida to’xtalib aloqalarimiz juda kritik bir nuqtadadir.

Kun tahlili 08- qism

            PKK ko’lankasida Turk Amerikan  munosabatlari... 

            Turkiya va Suriya muxoliflari, Afrinni YPG terroristlaridan tozalashga qarata boshlatgan Zaytun novdasi deb nomlangan harbiy operatsiyaning  dastlabki oyini to’ldirar ekan, Turkiya- AQSh aloqalari, AQShning  terrorni himoya qilgan uslubi tufayli,  dahanaki jang  ko’rsatish sifatidadir. Turkiya ham Suriyaning tuproq yaxlitligi hamda o’z milliy xavfsizligini tahdid ostida bo’lganini ko’rar ekan, AQSh esa Suriyada terror tashkiloti PKK bilan bo’lgan iflos va noqonuniy  ittifoqini davom ettirishga qat’iylik ko’rsatmoqda. Ikki NATO o’lkasi o’rtasidagi taranglik oxirgi paytda, terrorni himoya qilish yuzasidan jiddiy bir inqiroz holiga kelsa  ham, darhaqiqat o’tmishga tayangan jiddiy muammolari  mavjud. Arab bahori paytida  olingan farqli pozitsiyalar, AQShning Misrda harbiy to’ntarishni himoya qilishi va bundan tashqari , 15- iyul harbiy to’ntarish tashabbusining ortida FETO tashkiloti bilan bo’lgan kelishuvi Turkiya – AQSh aloqalariga katta zarar bergan bir unsurdir,

Turkiya Tashqi ishlar vaziri Chavusho’g’lu, Turkiya- AQSh aloqalari borasida to’xtalib aloqalarimiz juda kritik bir nuqtadadir. Yo aloqalarni tiklaymiz yoki aloqalar butunlay buziladi.”  Deyishi,  Turkiya bilan AQSh o’rtasidagi aloqalarning  kelgan vaziyatni ko’zlar oldida namoyon qilmoqda.” AQSh tomoni Turkiyaning qat’iyligini anglamaslik urinsa ham, Tashqi ishlar vaziri Cahvusho’g’lu, Tillersonga  DEASh yig’ilishidagi ma’ruza borasida to’xtalib  Turkiyaning qayg’ularini anglaymiz“ bayonotida borasida,  biz so’zdan ko’p  amalda  ko’rmoqchimiz deb ma’lum qildi.

Turkiyaning  AQShga bo’lgan ishonchini boy bergan bundan tashqari, va’da qilinib  va bajo keltirilmagan so’zlarini bajo keltirishini  talab qilmoqda. AQSh Turkiyaga  bergan so’zlari bajo keltirilmagan   taqdirda, Turkiyaning radikal qaror olishini  ko’rib turibdi.

AQShning  ittifoq nazariyasiga mos qadamlar tashlab Turkiya bilan aloqalariga qarata ba’zi qadamlar tashlasa ham o’zaro  ishonchni qaytadan  tiklash  esa uzoq vaqt olishi mumkin deb qayd etilmoqda.  

Bosh vazir o’rinbosari va hukumat  kotibi  Bekir Bo’zdag’ Turkiyaning chegarasi bo’yicha tuzilishi rejalangan terror koridori va terrorni davlat holiga keltirish loyihasini  yo’q qilamiz deb bildirdi.  

AQSh, PKK/KJK/PYD YPG terror tashkiloti mavzusida Turkiyani  aldashdan voz kechishi kerak,  terror tashkilotining  nomi o’zgarishi bilan terror tashkilotlari  va terroristlarni yashirish esa  mumkin emas,  bu yo’l bilan haqiqat o’zgarmaydi  va hech kimni  aldata olmasligini bilishi kerak. PYD va YPG terror tashkiloti ekanini bahona uydirmasdan  qabul qilishi kerak, terror tashkiloti bilan hamkorligini va terror tashkilotlari bilan hamkorlik va terror tashlariga bergan ta’lim, qurol, o’q- dori , vosita va boshqa yordamlarini  yakunlashi kerak, terror tashkilotiga bergan qurollarning  yig’ishtirilishi  kerak”  deb bayonot berdi.

Barcha  ushbu o’zgarishlar bilan bir qatorda  AQSh davlat kotibi  Tillerson Turkiyaga  muhim bir ziyorat amalga oshirdi.

Prezidenti Erdo’g’an bilan uzoq bir muddat uchrashgan Tillerson, hamkasbi Chavusho’g’lu bilan

 Ham o’zaro uchrashuvlar  o’tkazdi. O’tkazilgan uchrashuvlarda tomonlar bir- birini strategik sherik sifatida ko’rganlarini  takror  tasdiq qilar ekan, Turkiya yana bir bor to’g’ridan o’z  talablarini AQShga yetkazdi. Munbich birinchi o’rinda bo’lib Suriyaning Shimoliga tegishli muzokaralarni yuritish uchun bir mexanizm tashkil etish uchun qaror oldi.

Faqat Turkiya AQSh bilan uchrashuvlarga davom etar ekan bir tomondan ham to’g’ridan PKK / YPG terror tashkilotini nishon olishga davom etishini ochiq bir shaklda ma’lum qildi.

Albatta AQSh bilan Turkiya o’rtasida sodir bo’lgan muammolar faqatgina PKK/YPG masalasi yuzasidan emas. Asosda, Turkiyani mintaqada asoschi bir o’lka sifatida ko’rmaslik taomilida yotmoqda. AQShda, Erdo’g’anning shaxsi ustida to’xtalmoqda. Yanglish ushunchaga tayangan Turkiya islomi va avtoritar holga keldi   ifodasi ustidan bir nazariya hokim deb  ko’ramiz. Uzoq muddat media tashkilotlari tomonidan avj oldirilgan  va Turkiyadagi hamkorklari tomonidan himoya qilingan propaganda, Turkiyaning milliy manfaatlari zarar korib va tortishuv  boshqa tomonlar olib borilmoqda.

AQSh  bilan  Turkiya” inson haqlari va insoni qadriyatlar” ustida  tortishar  ekan, Yaqin sharqda AQSh bugungi kunda birlashgan Arab amirliklari, Saudiya Arabiston va Misrda va Misrdagi inson haqlari “ va insoni qadriyatlar”  katta ahamiyat kasb etmoqda.

AQShning muammoli uslubining asl sababi, Turkiyaning o’ziga xos va mustaqil bir siyosat ta’qib etishidir.  

15- iyul FETO harbiy to’ntarish tashabbusi paytida, AQSh, “ harbiy to’ntarish  bo’lib bo’lmaganini  baholaymiz. Harbiy to’ntarishdan keyin Turk xalqining  yonida bo’lishdan ziyod harbiy to’ntaruvchilarning  vaziyati bilan  aloqali shikoyatlar  qilish va Injirlik harbiy bazasidagi muhim roli ikki o’lka o’rtasida bir burilish  nuqtani tashkil etmoqda. FETO terror tashkiloti liderlarining AQShda bo’lishi, CAIning va boshqa  AQSh tashkilotlari  FETOni himoya qilishi Turkiya bilan aloqalarini taranglashtirdi.

AQSh,  Turkiya tomonidan taqdim etilgan o’nlab dalil sifatidagi papkalarga qaramasdan,

FETO terror  tashkiloti liderini  Turkiyaga qaytarib bermasligi va huquqiy jarayon boshlatmasligi,

AQShning 15- iyuldagi FETOchi harbiy to’ntarishdan bezovta  emasligini  ko’rsatgan muhim ma’lumotlardir.

AQSh bilan Turkiya ayrilgan   bir nuqta esa Misrda harbiy to’ntarish natijasida to’ntarilgan Muhammad Mursi hukumatidir. Turkiya Misrning dastlabki demokratik yo’llar bilan saylangan  prezidentini himoya edi. AQShga ko’ra Turkiya Islomi bir hukumatni himoya qilmoqda .

AQSh,  Sisining  harbiy to’ntarish tashabbusini  mamnuniyat bilan kutib olar ekan, Turkiya Mursi hukumatini himoya qilishga davom etgan. Yaqin sharq uchun AQSh va Turkiya o’rtasida muhim  fikr judaligini  ko’rsatmoqda. Qolaversa, Turkiya Yaqin shardagi davlatlarning hukumatlarini xalqlar tomonidan saylanishi  istar ekan, AQSh o’z manfaatlari jihatida harakat qilib hukumatlar orzu qilmoqda.

AQShda  tarqalgan nazariyaga  ko’ra, Yaqin sharqda ozod saylovlar bilan keladigan hukumatlar AQSh tarafdori emas, AQShning manfaatlarini xavfga soladi. 

Dastur muallifi jon Ajun 

 


Tanlangan kalimalar: Afrin , PYD , AQSh , Turkiya

Aloqador xabarlar