Umumbashariy nuqtai nazar 46-qism

Yevropada Musulmon ziyolilar kongressi!

Umumbashariy nuqtai nazar 46-qism

Anqara Yildirim Beyazit universiteti siyosat bilimlari fakulteti dekani Prof. Dok. Kudret Bulbul.

 

O'tgan dasturimizda “Yevropadagi Islom” haqida suhbat etgan edik, mana bu hafta yana suhbatimizni davom ettiramiz.

 

Yevropada Islomiy nuqtai nazaridan, g’arbda ayrim yozuvchi va davlatlar masalaga o’z jihatidan qaragani va xavfsizlik masalasiga aylantirganiga to’xtalib o’tgan edik. Unlar vujduga keltirgan Islom kengashi kabi tashkilotlar orqali o’zlariga ko’ra muammolarni kun tartibiga keltirmoqda. Aslida bu va bunga o’xshash masalalar va nazariyalar ko’pincha Musulmonlar tomonidan o’zlashtirilgan yohud Musulmonlar tomonidan muammo kabi ko’rilmasligi mumkin. Gap shundaki musulmonlarnin go’ziga ko’ra dolzarb mavzularini tilga olishi kutiladi. Men bunlar ahamiyatli deb hisoblagan musulmon ziyolilar kongressi haqida suhbat etaman.

 

Yillik Kongresslar..

Globalizatsiya jarayoni va imperializmdan jabr ko’rganlar (Suriyada bo’lgani kabi) ko’chmanchilar aylanmoqda. Bu jarayonda avvaldan rangli bir unsur  deb tushunilgan farqli hayot tarzlari endi o’zlashgan vaziyatda. Bu o’zlashgan vaziyat, ma’lum nispatda noaniqlik, qo’rquv va narozchilikka sabab bo’lmoqda. Shunday muhitda, emigrantlarning o’zini to’g’ti ochiq ifoda eta olishi, ham yomon ahvolga tushmaslik ham qayg’uylarini kamaytirish uchun foydali bo’ladi. Bu doirada Yevropada yashagan Musulmon ziyolilar, tashklotlanib, har yil kongress o’tkazishlari mumkin. Usbu kongresslar Parij, London, Berlin, Brussel kabi davlatlarda yilda bir marta o’tkazilishi mumkin. Kongresslarda musulmonlar o’zlarini yaxshi ifoda etishi yoki farqli mavzularda bo’lgani kabi Yevropa va insonlik masalalarini muhokama qilishlari mumkin. Bu jihatdan terror, irqchilik, islomofobi, ifoda erkiniki, ta’lim-tarbiya, oila, yoshlik, birga yashash, narkotik, maktabda sodir etilgan jinoyatlar, bolalarni zo’rg’a oilalaridan olish kabi mavzular kun tartibiga kelmoqda. Kongressda musulmon ziyolilar bilan aloqali muhim isimlar, kongress o’tkazilgan shahar, hokimiyat rahbarlari bilan ta’luqli tashkilotlari va davlat  arboblarining ishtirok etishining ahamiyati katta bo’ladi. Shunday qilib kongresslar faqat musulmonlar orasida o’tkazilmagan bo'ladi. Masalalar mushtartak bo’lsa bunga birga yechim topish to’g’ri bo’ladi.

 

Nima uchun Musulmon ziyolilar?

Albatta bu kongresslerga musulmon olimlar, nodavlat tashkilot vakillari, ish, madaniyat, siyosat dunyosidan ham ishtirok etganlar bo’lishi mumkin. Unlardan qatnashganlar bo’lsa ijobiy samara beradi. Bu bilan birga bir jamiyatga ziyolilar u jamiyatdan farqli guruhlar bilan ko’rishib turib dialogda bo’lagidan tomonlar yohun shunday bo’lishi kutiladi. Kongresslarda kun tartbiga kelgan mavzularning diniy, ijyimoi, psixologik, davlat organlari, siyosiy, iqtisodiy, madaniy va boshqa tomonlari mavjud. Shuning uchun kongressning ziyolikar  uchrashuvi va yig’ilishlarda diniy rahbarlar, nodavlat  tashkilot vakillari, madaniyat, siyosat arboblariga o’rin berish to’g'ri bo’ladi.

 

Kongress nima hissa qo’shadi?

Musulmon ziyolilar, ta’luqi davlat vakillarining va ta’luqli tomonlar ishtirogida o’tkazilgan bir kongress ko’p tomondan ijobiy natijalari bo’lishi mumkin. 

Musulmon jamiyatlar jihatidan: Yevropada yashagan musulmon ziyolilar afsuski birga harakat qilmaydi. Ko’proq mahalliy, o’lkaga ko’ra, diniy tashkilotlar kabi maydonlarda o’zlarini ifoda etmoqdalar. Yevropadagi masalalar mushtarak bo’lishiga qaramasdan, yechim yo’llari esa mahalliy yohud o’lkaga ko’ra izlanmoqda. Kongress musulmonlarga avvalambor o’z masalalarini ko’ng ko’lamli muhokama qilishga imkoniyat yaratadi. Musulmonlar bir joyga o’zlashish jihatidna o’lka ideologiyasi, etnik, mazhab, sekular, jamoatga mansub bo’lib yashamoqda. Ayrimlari kelgan davlatlari uchun ma’noli yechim yo’lari, an’ana va urf-odatlarini bo’lgani kabi Yevropaga, (AQShga, Avstriyaga) yashatishga intilmoqda. Bunday bir kongress, mushtarak bir nazariya yaratish uchun yaxshi bo’ladi. Boshqa tomondan bu kabi bir kongress yohud maydon, Musulmonlar nomidan so’z haqiga ega bo’lgan isimlarni o’nga chiqishiga hissa qo’shadi. Kongress, boshqalarining emas, Musulmon ziyolilarning o’zlari uchun nima muammo bo’lgan va yechim sifatida nimani maslahat qilganini belgilash imkoni bergani uchun o’zlaridan boshqa yo'llar ham ko'rsatadi.

 

Ta’luqli davlatlar jihatidan: O’lkasida ko’pchilik musulmon bo’lgan davlatlardan ayrimlari tushunish, yechim topish maqsadida, ayrimlari esa bostirish va asimilatsiya qilish uchun Musulmonlar masalasini kun tartibiga  keltimaydi. Bunday bir kongress birga yashash fursati va masalalarga yechim topishni istagan davlatlarga yordam berishi mumkin. Bilib yohut bilmay musulmonlar nomidan masalani belgilash va unlar istamagn shaklda yechish, to’g’risi zo’rg’a qabullantirishni oldini oladi.

 

Yashagan jaiyat nuqtai nazaridan:  Tarixida farqli madaniyatlar bilan yashash tajribasi ega bo’lmagani uchun, G’arbda davlatdan tashqari aktyorlar, nodavlat tashkilotlar, ziyolilar, fardlar Musulmon jamiyatlar bilan aloqali maroqlanib qayg’ulanmoqda. Musulmon ziyolilar kongresslar orqali o’zlarini, nazariyalarini, dolzarb mavzularga oydinlik kirishi bu maroq va qayg’ularga javob bo’ladi. Qaygularga musulmon ziyolilar ochiq oydin javob bermasa, bunlarga boshqalari bir shaklda va noto’g’ri javob berishi mumkin. Bu kabi kongresslar, faqat Yevropa jihatidan emas, Musulmonlar ko’chib kelgan yohud yashagan jamiyatlarida Musulmonlar ozchilik bo’lgan barcha  geografiyalarda ma’nodor bir tajribaga ega bo’lishi mumkin. AQShda esa, to’g’ridan bu ma’noda  bo’lmasa ham, ayrim kongresslar bunga  o’xshash natijalar  tug’dirib hissa  qo’shmoqda.

 


Tanlangan kalimalar: Umumbashariy nuqtai nazar

Aloqador xabarlar