• Video galereya

Umumbashariy nuqtai nazar 39-qism

Ta'limning global qadriyatlari-1

Umumbashariy nuqtai nazar 39-qism

Anqara Yildirim Beyazit universitetidan Prof. Dok. Kudret Bulbul.       

     Inson ato bu sayyorada birga yashab kelmoqda. Turli hayot uslubiga ega jamiyatlar, tarix bo’yicha bu dunyoda yashab kelgani uchun mushtarak tomonlari mavjud. Global bir kasofatga uchraganda, qaysi din, irq, ellat va etnik asliga qaramasdan hamma ta’sirlanadi. Ayni zamonda yashashagan, yaqin yohud yiroqdagi diyorlardagi insonlarda, ma’lumot, madaniyat va hayot uslubi bilan o’zaro ta’sirchanlik mavjud. Bunlar, ajdodlarimizdan mi yoki daslabgi davrda bizlar ta’sirida qolganmiz mi? degan savolni tug’dirmoqda.

Bahsni ta’limga keltirmoqchiman. Nafaqat ona vatanimizda, yiroq diyorlardagi ziyoli insonlar hayotimizni o’zgartirish istiqboliga egalar. Yomon niyat bilan ta’lim olgan jonli bombalar misoli sizni hayyottan, yohuk sevganlaringizdan qo’porishi mumkin. Bizlar tanimagan, olimlarning ijodi hayotimizni yengillashtib, qayta hayotga keltirishi mumkin. Shuning uchun ta’lim global bir jarayon, barcha davlat nuqtai nazaridan muhim va ta’sirchandir. Ta’lim yaxshi yoki yomon har ikkisi ham o’z ta’sirini ko’rsatadi. Ta’lim jihatidan biz qanday ahvoldamiz?

Albatta yaxshi sohalar bor. Lekin men bugun salbiy tomonlarga diqqat tortishni istayman. G’arbga nazar solganda, dunyoning boshqa hududlariga qaraganda mamlakatimizda sodir etilgan jinoyatlar ko'p bo’lmagan, AQShda esa bu ikki barobarga ko'tarilgan va maktablar kun o’tgan sari xavfli bo’lib bormoqda. Yoshlarni va kichik bolalarni o’ldirganlar umuman sinfdoshlari. Kichik yoshlardan jinsiy aloqa, qimor o’yini, ichki, narkotik, tarqalib ketgan oilalar, ko’chalarda kattargan bolalalar, bayramlarda ham esga kelmagan keksalar…

Sharqda ham vaziyat o’zgacha emas. Jinoyat nispati g’arbdaki kabi bo’lmasa ham hayotga tayyorlanmagan, erkin fikrlashni bilmagan, haqiqiy hayotdan uzoq ta’lim tizimi…

Islom olamida Aliyya Izzatbegovich ham ta’lim muamosiga diqat qaratgandir. Bir mamlakatda sifatli ta’lim, qaysi din, mafkura, irq va rangda bo’lishiga qaramasdan, qanday inson profiliga ega bo’lish mavzusida mushtarak konsorsium bo’lishi kerak. Bo’lmasa barcha insonlar xavf ostida bo’ladi. Yashanadigan, huzurlu bir dunyo uchun ta’limning gobal tamoyyilari bo’lishi shart. Buni, ta’limning maqsadini so’roqqa tutish bilan boshlash mumkin. Haqsizliklar kam bo’lgan, o’zgachaliklarga hurmat qilingan, insonlar kamolotga ergan, yashanadigan bir dunyo istasak, ta’lim bu maqsadga erishish uchun bo’lishi kerak. Ta’lim faqat maktabda yoki zamonaviy emas, faqat bunga bir vositatidir. Istiqbolini o’ylagan, yuqorida aytilgan maqsarlarga erishish uchun global ta’lim tizimiga ega bo’lishimiz kerak. Bunlar nima bo’lishi mumkin?

 

1.Adolat ongi bergan ta’lim tizimi

Qaysi davrda yashaganimizdan qat’iy nazar (an’anaviy, zamonaviy, postmodern yohud kelajakda farqli zamonlarda) o’zingizni qanday tarif etishingizdan qat’iy nazar, ta’lim insonlarga adolatni o’rgatishi kerak. Haz. Umarning degani kabi (Adolat mulkning asosidir”. Nemis faylasuf Kantning aytgani kabi “Adolat bo’lmaganda, inson hayoti qiymatli qolmaydi”. Albatta adolat mavzusida oila fardlari sifatida hamfikr emasmiz. Lekin adolatning negizi kam bilinadi. Barcha dinlar, ideologiyalar o’ldirmasik, o’girlik qilmaslikni buyuradi. Bunlar bo’lmagandan nimalar sodir bo’lishini tasavvur eta olasizmi? Ta’lim jarayonida yetarsiz qolgan odob, tajriba keyinchalik tiklanishi mumkin. Biroq adolat yetarsizligi umrbod davom etadi. Adolat tuyg’usi, talabalarga, ta’lim davrida ma’lumot ustida emas, ko’proq ta’lim tizimi va o’qituvchilar bilan tajribalardan qozoniladi. Bu doirada  ma’lumot saviyasi emas, ong va ishonch saviyasi o’zlashtirilishi kerak. Adolatsizlikka olib kelishi bilingan hodisalardan, qat’iyan uzoq turish kerak.

2. Isnoniy husni zon, ijobiy nazariyaga olib kelgan bir ta’lim

Ta’lim, yaxshi, hayotda ijobiy qaragan insonlar yetishtirishi kerak. Hanuz hayotining bahorida bo’lishiga qaramasdan, hamma narsaga salbiy jihatdan qaragan, yechim topish o’rniga chiqmas yo’lga kirgan, umitsiz va boshqalariga ham ishonmagan yoshlar ko’rayapmiz. Hayot bu shaklda qanday o’tadi? Bunday nazariya bilan qanday go’zallik bo’lishi mumkin? Inson yaxshi tushunsa yaxshilikka olib keladi. Albatta “Yaxshi”ning, “chiroyli”ning nima, “yaxshi inson”ning kim bo’lgani ma’lum nispatda farqli madaniyat va insonlarga ko’ra o’zgaradi. Lekik salbiy tushunish uchun yetarli darajada sabablar bo’lgan dunyoda, yaxshi inson yetishtirishni maqsad qilish avvalambor eng muhim qadriyatdir. Hayotga ijobiy qarash, insonning aslida yaxshi bo’lganini, yaxshi muomala qilishining asosidir, inson o’ziga, atrofidagilarga va boshqa insonlar bilan moslashib yashashining asosiy shartidir. Hayotga ijobiy nazariya bilan qarash, yaxshilik o’ylash muhim bo’lgani kabi “adolat”, “yaxshi”likdan oldin keladi.

 


Tanlangan kalimalar: Umumbashariy nuqtai nazar

Aloqador xabarlar