Kun tahlili 36- qism

Turkiya va Rossiya o’rtasida 2015- yilida sodir bo’lgan samolyot inqirozidan keyin o’zaro aloqalar takror tuzaldi. Takror tuzalgan aloqalar esa  tez bir shaklda rivojlanib diplomatik, harbiy va iqtisodiy sohalarda muhim bir rivojlanish kuzatildi.

Kun tahlili  36- qism

Turkiya va Rossiya o’rtasida 2015- yilida sodir bo’lgan samolyot inqirozidan keyin o’zaro aloqalar takror tuzaldi. Takror tuzalgan aloqalar esa  tez bir shaklda rivojlanib diplomatik, harbiy va iqtisodiy sohalarda muhim bir rivojlanish kuzatildi. Turkiya va Rossiya aloqalari tez bir shaklda rivojlanishida ikki o’lka liderlarining o’rtasidagi shaxsiy aloqa, mushtarak manfaat indeksli hamkorlik va Amerikaning oxirgi paytlardagi tushunchasidan bezovtalikka bo’lgan  sabablardan biridir. İkki o’lka o’rtasidagi  hamkorlikning rivojlanishiga  boshqa sohada ham farqli nazariyalarda  kelishmovchiliklar  davom etmoqda.

          SETA(Siyosat, iqtisodiyot va jamiyat tadqiqotlar jamg’armasi) Tadqiqotchi- Yozuvchi Jan Ajunning mavzuga doir fikr va  mulohazalarini e’tiboringizga havola qilamiz.

Rossiya prezidenti Putin, Turkiya va Rossiya o’rtasidagi hamkorlik aloqalari borgan sari rivojlanganini ma’lum qilib, “ Turkiya bilan aloqalarimizni  mustakamlashmoqda” deyishi aslida Turkiya va Rossiya o’rtasidagi hamkorlikni yana ham rivojlantirishni  esa xulosa qilmoqda.

Ikki o’lka o’rtasida ayniqsa energiya va iqtisodiy sohalardagi aloqalarni rivojlantirish  katta ahamiyat kasb etmoqda. Sobiq Moliya vaziri Zadornov,”   Turkiya bilan muhim iqtisodiy aloqamiz  mavjud.

 Turkiya Rossiyaning eng yirik 10 savdo sherigi qatorida” jihatidagi ifodasi bu jihatdan juda  muhimdir.

Rossiya federal bojxona xizmatining  ma’lumotlariga ko’ra,   joriy yilning dastlabki olti oyida Turkiya, 37 foiz ortib 13,3 milliard dollarga yuksalgan savdo hajmi bilan Rossiyaning eng yirik 4- savdo sherigi bo’lgandir. Ayni zamonda Rus sayyohlarning  Turkiyaga kelishi, o’zaro aloqalar jihatidan katta ahamiyat kasb etmoqda.

 Rossiyadan kelgan sayyohning  soni davomli ortishidan juda xursandmiz  deb tilga olgan Chavusho’g’lu, bu yil 6 million Rus sayyohni Turkiyada mehmon qilishdan juda xursandmiz  deb qayd  etgan edi.

Energiya sohasida ikki o’lkaning barobar yuritgan Akkuyu atom stansiya  va Turk Okimi kabi muhim loyihalar mavjud. Akkuyu atom stansiyasi Turkiyaning energiya ehtiyojining 10 foizini qondiradi. O’sayotgan  Turk iqtisodiyotidagi  energiya ehtiyojini kafolatga  olish nuqtasida strategik ahamiyatga ega. Ayni shaklda Turk oqimi loyihasi ham Turkiyaning muhim bir energiya ehtiyojini  qondirish va kafolatga olishni ta’min etmoqda. Turk oqimi loyihasi ikkinchi bosqichda Bolqon o’lkalariga to’g’ri uzanishi rejalamoqda. Shunday qilib Turkiyaning energiya o’tish yo’li bo’lish jihatidagi strategik rejalanishi uchun muhim bir qadam  hisoblanadi.

 

Turkiya va Rossiya o’rtasida 2015- yilida sodir bo’lgan samolyot inqirozidan keyin o’zaro aloqalar takror tuzaldi. Takror tuzalgan aloqalar esa  tez bir shaklda rivojlanib diplomatik, harbiy va iqtisodiy sohalarda muhim bir rivojlanish kuzatildi. Turkiya va Rossiya aloqalari tez bir shaklda rivojlanishida ikki o’lka liderlarining o’rtasidagi shaxsiy aloqa, mushtarak manfaat indeksli hamkorlik va Amerikaning oxirgi paytlardagi tushunchasidan bezovtalikka bo’lgan  sabablardan biridir. İkki o’lka o’rtasidagi  hamkorlikning rivojlanishiga  boshqa sohada ham farqli nazariyalarda  kelishmovchiliklar  davom etmoqda.

          SETA(Siyosat, iqtisodiyot va jamiyat tadqiqotlar jamg’armasi) Tadqiqotchi- Yozuvchi Jan Ajunning mavzuga doir fikr va  mulohazalarini e’tiboringizga havola qilamiz.

Rossiya prezidenti Putin, Turkiya va Rossiya o’rtasidagi hamkorlik aloqalari borgan sari rivojlanganini ma’lum qilib, “ Turkiya bilan aloqalarimizni  mustakamlashmoqda” deyishi aslida Turkiya va Rossiya o’rtasidagi hamkorlikni yana ham rivojlantirishni  esa xulosa qilmoqda.

Ikki o’lka o’rtasida ayniqsa energiya va iqtisodiy sohalardagi aloqalarni rivojlantirish  katta ahamiyat kasb etmoqda. Sobiq Moliya vaziri Zadornov,”   Turkiya bilan muhim iqtisodiy aloqamiz  mavjud.

 Turkiya Rossiyaning eng yirik 10 savdo sherigi qatorida” jihatidagi ifodasi bu jihatdan juda  muhimdir.

Rossiya federal bojxona xizmatining  ma’lumotlariga ko’ra,   joriy yilning dastlabki olti oyida Turkiya, 37 foiz ortib 13,3 milliard dollarga yuksalgan savdo hajmi bilan Rossiyaning eng yirik 4- savdo sherigi bo’lgandir. Ayni zamonda Rus sayyohlarning  Turkiyaga kelishi, o’zaro aloqalar jihatidan katta ahamiyat kasb etmoqda.

 Rossiyadan kelgan sayyohning  soni davomli ortishidan juda xursandmiz  deb tilga olgan Chavusho’g’lu, bu yil 6 million Rus sayyohni Turkiyada mehmon qilishdan juda xursandmiz  deb qayd  etgan edi.

Energiya sohasida ikki o’lkaning barobar yuritgan Akkuyu atom stansiya  va Turk Okimi kabi muhim loyihalar mavjud. Akkuyu atom stansiyasi Turkiyaning energiya ehtiyojining 10 foizini qondiradi. O’sayotgan  Turk iqtisodiyotidagi  energiya ehtiyojini kafolatga  olish nuqtasida strategik ahamiyatga ega. Ayni shaklda Turk oqimi loyihasi ham Turkiyaning muhim bir energiya ehtiyojini  qondirish va kafolatga olishni ta’min etmoqda. Turk oqimi loyihasi ikkinchi bosqichda Bolqon o’lkalariga to’g’ri uzanishi rejalamoqda. Shunday qilib Turkiyaning energiya o’tish yo’li bo’lish jihatidagi strategik rejalanishi uchun muhim bir qadam  hisoblanadi.

 

Energetika va iqtisodiy hamkorlik bilan bir qatorda Rossiya va Turkiya o’rtasida harbiy hamkorlik kuchaymoqda. Asosan Turkiyaning Rossiyadan S-400 havo mudofaa sistemasi olmoqda va bunlar 2019- yili butunlay topshirilishi aloqalarni yana ham rivojlantiradi. Bu nuqtai nazardan Rossiya davlati mudofaa sanoati shirkati “Rosteh”ning Xalqaro Hamkorlik va Mintaqaviy siyosatlar direktori Viktor Karlov “S-400 raketa shartnomasining, mamlakatlarimiz o’rtasidagi harbiy hamkorlik sohasida muhim bir qadam bo’gani bildirdi. O’zgachaliklar bilan bir qatorda sanoat sektorini ham rivojlantirishning oldida bir to’siq yo’q” dedi.

Russiya Turkiya aloqalarining rivojlanishidan AQSh ko’proq bezovdalik his etmoqda. S-400 Havo mudofaa sistemasi olingani tufayli AQShlik vakillar, Turk vakillarini, Turkiya ham o’rin olgan F-35 harby samolyotlari mavzusida Turkiyani tahdit etmoqda. Bu mavzuda tashqi ishlar vaziri Mevlud Chavushog’luning Turkiya jihatidan S-400 bir majburiyat ekanligini bildirishi ham muhim. NATO davlatlari Havo mudofaa tizimi Turkiyaning talabiga qaramasdan rad etmoqda. Qolaversa Turkiya bilan AQSh o’rtasida FETO, PKK/YPG va Brunson masalasi, ikki NATO ittifoqdoshi o’rtasida taranglikka sabab bo’lgan. AQSh prezidenti Donald Trumpning Turkiyaga qarshi sanktsiya tatbiq etish qarori aloqalarga salbiy aks etgandir. Turkiya tashqi ishlar vaziri Mevlud Chavushog’lu Moskvada “Rossiya va Turkiya o’rtasidagi aloqalarni, ayrimlari qizg’anmoqda” degani mana bu ma’nodadir.

Biroq Turkiya Rossiya aloqalari ijobiy tomonda rivojlanayotgan bo’lishiga qaramasdan, ikki o’lka o’rtasida fikr farqliligi davom etmoqda. Asosan Suriya mavzusida Turkiya bilan Rossiya Ostona jarayoni doirasida birga harakat qilgan bo’lsa ham, aslida bir biriga zidlar. Rossiyaning Idlibda rejimning hujum qilishiga ruxsat berishi va dastaklagan taqdirda Turkiya ko’chmanchi oqimiga uchraydi va o’zaro aloqalarga putur yetadi. Bu kabi Turkiya Rossiyaning Qrimni o’z tuproqlariga qo’shib olishiga va Qrim Turklariga qarshi izlagan siyosatiga norozichilik ko’rsatmoqda. Shuningdek Turkiya va Ukraina o’rtasida mudofaa sanoati kabi sohalarda hamkorlikni rivojlantirmoqda. Turkiya Ukraina mavzusida Rossya izlagan siyosatni dastaklamaydi. Turkiya Rossiya aloqalari qancha rivojlansa ham, Turkiya bir NATO a’zosi davlatdir.

 


Tanlangan kalimalar: Aloqalar , Rossiya , Turkiya

Aloqador xabarlar