Turkiya tashqi siyosatiga nazar 36- qism

1992- yili14- Yanvarda Ozarbayjon  bilan Turkiya o’rtasida imzolangan diplomatik aloqa  tashkil etilishiga tegishli bitimga 26 yil to’ldi. Biz ham buhafta dasturimizda Turkiya Ozarbayjon aloqalarini va mintaqaga bo’lgan ta’sirini  muhokama qilamiz.

Turkiya tashqi siyosatiga nazar 36- qism

 

1992- yili14- Yanvarda Ozarbayjon  bilan Turkiya o’rtasida imzolangan diplomatik aloqa  tashkil etilishiga tegishli bitimga 26 yil to’ldi. Biz ham buhafta dasturimizda Turkiya Ozarbayjon aloqalarini va mintaqaga bo’lgan ta’sirini  muhokama qilamiz.

Karatekin universiteti xalqaro aloqalar  bo’limi ustozi Dr. Jemil Do’g’ach Ipakning mavzuga doir fikr va mulohazalarini  e’tiboringizga havola qilamiz

            Turkiya Respublikasi, 1991- yili 30- avgust kuni mustaqilligini e’lon qilgan Ozarbayjon Respublikasini  1991- yili 30- avgust kuni o’z mustaqilligini e’lon qilgan Ozarbayjon Respublikasini  1991- yili  9- noyabr kuni ilk tan olgan o’lka. Turkiya Ozarbayjon o’rtasida diplomatik aloqalar 1992- yili 14- yanvar kuni  tashkil etildi. O’zaro aloqalarni yana ham kuchaytirish maqsadi bilan 2010- yilida Prezidentlar saviyasida oliy saviyali strategik hamkorlik kengashi mexanizmi tashiki etildi. Ozarbayjon bilan tuzilgan Turkiya  Ozarbayjon- Gruziya, Turkiya- Ozarbayjon- Eron va Turkiya- Ozarbayjon-Turkmaniston uch tomonlama yig’ilishlar  mintaqaviy barqarorlik, tinchlik va farovonlik uchun muhim mexanizmdir.

         Kaspiy dengiz energiya manbalarini  dunyo bozoriga chiqarilishini nazarga tutgan “ Boku- Tbilisi- Jeyhan neft quvuri” va Boku-Tbilisi- Erzurum tabiiy gaz quvuri” loyihasini  amalga oshirilgan Ozarbayjon va Turkiya o’rtasida birodarlik rishtalari  strategik sheriklikka  borgan yo’lda muhim biror qadam hisoblanadi. İkki o’lka o’rtasida savdo hajmi 5 milliard dollar atrofida. İkki o’lkaning maqsadi, 2023- yilida savdo hajmini  15 milliard dollarga ko’tarib o’zaro ishonch va birdamlik asosida shaklangan Ozarbayjon- Turkiya aloqalari xalqaro platformda  davom etmoqda.

Har ikki davlat Birlashgan millatlar tashkiloti, Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti, Yevropa kengashini qora dengiz iqtisodiy hamkorlik tashkiloti, Turk kengashi va Islom hamkorlik tashkilotida  muvaffaqiyatli hamkorlik qilib kelmoqda.

         Ozarbayjon va Turkiya o’rtasidagi harbiy hamkorlik doirasida, ikki o’lka qurolli kuchlari o’rtasidagi koordinatsiyani rivojlantirish maqsadi bilan turli davrlarda harbiy mashg’ulotlar uyushtirşb kelmoqda. Eng so’ng 2017- yili may oyi boshida Boku yaqinlarida harbiy ta’lim sohasida amalga oshirilgan harbiy mashg’ulotga ming askar, 80 tank va zirhli vositalar, 60 to’p va havon to’pi 12  Mİ- 35 va Mİ-17 hujum va tashuvchi vertolyotlar va havo mudofaa tizimi o’rin oldi. Harbiy mashg’ulot, 5- maygacha davom etdi va muvaffaqiyat bilan yakunlandi.

         Ozarbayjon Turkiya kabi Turklarning O‘g’iz urug’idan bo’lishi,  tarixiy jarayon ichida birgalikda ayni tuproqlarda hayotning o’tmishdagi birga yashash va geografik yaqinligi sababli  Turkiyaning Ozarbayjon bilan yana  yaqin hamkorlik qilishini osonlashtiradi. Turkiyaning Ozarbayjon bilan aloqalari ko’p tomonlama  va strategik saviyasi, ikki o’lka davlat rahbarlari lavozimga kelgandan keyin va ramzi ahamiyati bo’lgan taraqqiyotlarning ortidan birinchi o’rinda bir- birini  ziyorat qilishlari  bir ana ‘anadir.  Turkiya- Ozabarbayjon  o’zaro aloqalarni mintaqada barqarorlik va tinchlikning ta’mini  maqsadida  olib bormoqda. İkki o’lkaning aloqalari  har qanday bir o’lkaga qarshi  tahdid tashkil etmaydi. Turkiya- Ozarbayjon aloqalari “ strategik sheriklik”  tushunchasi  doirasida baholash kerak. İkki o’lka o’rtasida 26 yil kabi qisqa bir muddatda qo’lga kiritilgan muvaffaqiyat va birdamlik birodarlik aloqasining bir ko’rsatkichidir.  

         Turkiya, yuqori qora bog’ muammosi Ozarbayjon tuproq yaxlitligi va hokimiyati ichida, tinchlik sevar yo’llar bilan yechim topish uchun sa’y- harakat qilmoqda. 

Bu doirada, Yevropa xavfsizlik hamkorlik tashkiloti  Minsk guruhining  bir a’zosi sifatida tashabbuslarini davom ettirmoqda va ayniqsa aloqa tarmog’ida  Ozarbayjon chegarasi ma’lum qismlarida sodir bo’lgan shiddatli to’qnashuvlar va qurbonlar bo’lganidan  keyin qayg’ularini va muzokaralarini tezlashtirish jihatida chaqiriqlarini har fursatda tilga olmoqda.

Afsuski  Minsk uch tomonlama bu yerda hanuz ham qarorli bir qadam tashlamay jarayon uzotmoqda.  Bu nuqtada xalqaro qarorlar bo’lishiga qaramasdan, bu jarayon bunday taktikalar bilan davom ettirilishi xafa juda qiluvchi. har narsaga qaramasdan yuqori Qorabog’ muammosi Ozarbayjonning  tuproq yaxlitligi ichida  tinchlik savar yo’llar bilan yechilishi mavzusida Turkiyaning Ozarbayjonni himoyasi davom etadi.

         Ikki o’lkaning strategik hamkorligida mudofaasida  katta ahamiyat kasb etadi. Alohida energiya mavzusida ikki o’lka o’rtasida katta ahamiyat kasb etmoqda. Endi global  bir loyiha holiga kelgan TNAP( Trasns Ando’li Tabiiy Gaz quvuri loyihasi)  doirasida qadamlar tezda  tashlanmoqda. TANAP butunlay  o’tmishi bilan birgalikda Ozarbayjon bilan Turkiyaning vaziyati va mintaqaning strarategik ahamiyati yana ko’payadi.

         1921- yili 14- oktabrda Ozarbayjon Anqara  namoyandasi Ibrohim Abilov ishonch maktubini taqdim etgan yig’ilishda Mustafa Kamol Otaturk: “ Ozarbayjonning  xursandligi xursandligimizdir, qadari qadarimizdir” so’zlari o’n yillar so’ngra Haydar Aliyev  tomonidan “ Biz bir millat ikki davlatmiz” so’z bilan  javob berildi. Bungunki kunda Turkiya bilan Ozarbayjon o’rtasidagi aloqalar strategik aloqalarning strategik ahamiyati TANAP, Boku- Tblisi- Kars Temir yo’li va o’xshash loyihalar yana ham ortmoqda.  Bu jihatda azim, qarorli va siyosiy iroda har ikki davlatda mavjud.  Bu nuqtada Rajab Tayyib  Erdo’g’an va İlhom Aliyev kabi uchli liderning har ikki o’lka uchun ham katta bir omad.

Aloqalar favqulodda davom etsa  har ikki o’lka birgalikda  oldiga qo’ygan o’z  maqsadlariga  juda yaqin ko’rinadi.

Karatekin universiteti xalqaro aloqalar bo’limi ustozi Dr. Jemil Do’g’ach Ipakning mavzuga doir fikr va mulohazalarini e’tiboringizga havola qildi.

 

 


Tanlangan kalimalar: Ozarbayjon , Turkiya

Aloqador xabarlar