Umumbashariy nuqtai nazar 35-qism

To’g’ri uslub, to’g’ri kelajakni ko’rish o’z boshiga yetarli mi?

Umumbashariy nuqtai nazar 35-qism

 

Oldingi maqolamizda, G’arb bilan bir qatorda duch kelingan hodisa, tushunchalarga, muammolarga

hech qachon mag’lubiyati his bilan taslim bo’lmasdan turib  ega bo’lgan qadriyatlar doirasida, aql, ishonchli bir qarash bilan yondashish kerak deb ma’lum qilgan edi. Xo’b to’g’ri uslub, to’g’ri kelajakni ko’rish o’z boshiga yetarli mi?, faqat to’g’ri bir nazariya bilan muammolarni yecha oladi mi?

Anqara Yildirim Bayazit Universiteti siyosat fanlar fakulteti Dekani Prof. Dr. Kudret Bulbulning mavzuga doir fikr va mulohazalarini e’tiboringizga havola qilamiz.

To’g’ri uslub,  kelajakni ko’rish, shubhasiz har turli muammoning yechimida, maqsadga erishishda eng asosiy unsurdir. Borayotgan jihat yanglish esa, qanchalik to’g’ri narsalar qilsak ham  qilaylik, to’g’ri maqsadga erisha olmaymiz chunki, boshqa tomondan yanglish maqsad  qadar, maqsadni bilmaslik ham bir muammodir. Boradigan jihatni bilmagan kemaga hech bir shamol yordam bera olmas. Shu bois hayotda duch kelingan barcha jarayonlar, hodisalar qarshisida  birinchi o’rinda to’g’ri bir yo’l va naziyariyaga ega bo’lish kerak bahs- munozaralar esa yetarsizdir.  Hech bir narsa qilmasdan turib, faqatgina chizgan yo’l va tushuncha yetarli mi? Buning ustida to’xtash kerak.

Chunki, umuman  tushuncha tortishuvlari, ega bo’lgan intellektual tajriba yetarli bo’lgani gumon qilinmoqda. Aniq bir faoliyatga yo’naltmagan holda choyxonalarda, kichik guruhlar  o’rtasida intellektual bahs-munozaralarga  katta ahamiyat berilmoqdalar. Islom olamida bunday  faqatgina tushuncha bilan yechiladimi? Tushuncha bilan qanchalik masofa oladi?

Tushunchalar  albatta muhimdir. Insoniyat tarixini o’zgartirgan, uzoq muddatda, tushunchalardir. 

Buning bilan birgalikda bu tushunchalar, hayotga tatbiq etmagan, teorik saviyada qolgan emas, hayotga tatbiq etilgan etilgan tushunchalardir. Hayotni shaklantirgan  noaniq tushunchalar emas. Bu jihatda tashlangan aniq qadamlardir.

To’g’ri bir yo’l va  nazariyaga ega bo’lsak hatto, ushbu nazariya jihatida bir narsalarni o’zgartirish uchun sa’y- harakat qilmasak,  nazariyamiz o’zimiz bilan bir qatorda va muhitimizda  aniq bir narsalarni o’zgartirmasa unda esa faqat nazariya nimani o’zgartira oladi? Qolgan joyimizda qolishda davom etamiz. Shu bois faqat intellektual bahs- munozara bilan  kuchga kirmagan tushunchalar, amaliy qilishni kamsitilgan nazariya bilan bir narsalar o’zgarmaydi deb o’ylasak, o’zimizni aldashdan boshqa bir narsa  emas.

Boshqa tomondan esa  hayotdan uzoq, faqat fil tishi manora va   yopiq ghetonada qolib qanchalik to’g’ri bir nazariya o’rtaga tashla olamiz. Amal, hayotda tajribasidan uzoq bir shaklda, fil tishi manoralarida ishlab chiqarilgan tushunchalar  umuman  foydan  ko’p zararga sabab bo’lmoqda. Tarix, afsuski hayot  tajribasidan uzoq ishlab chiqarilgan tushunchalarning bergan zararlari  juda kattadir.

Hayotni to’xtatib, hayotdan uzoq bir shaklda, hayotning har sohasini o’z ichiga olib bir marotabada o’rtaga tashlanadigan bir nazariya, paradikma va  dahshatli natijalarga sabab bo’la oladi.

Shu bois to’g’ri bir yo’l yoki nazariya hayoti tajriba bilan birgalikda, hayotning ichidan ishlab chiqarish mumkindir. Islom dining ham kelishi ham bu shaklda. Islom dini ham bir  marotabada   va mavhum emas,  zamonga tarqalgan bir shaklda va umuman aniq voqealar bilan aloqali ravishda butunlay hayotning ichidan kelgan jarayon bilan  yakunlagan.

Bugun, ko’rsatilishi kerak uslub, qilinishi kerak bo’lgan ish, yuritilishi kerak yo’l mavzu esa  har narsaga qaramasdan sa’y- harakat qilishi kerak. Tamal hislar  ma’lumdir. Bugunki kunda eng katta masalalarimizdan bir to’g’ri uslub izlamagan, aytganlarimiz bilan mos bo’lmagan  tatbiqlarimizdir.

Holbuki, hayot imon  sa’y- harakatdir. Jaht kurashdir. Jahtning bir turi bo’lgan urush ma’nosiga kelgan jihod bugunki kunda nodir   ehtiyoj his etilgan bir vaziyatdir.

Bunga ko’ra kundalik hayotimizda nima qilsak qilaylik yana yaxshisi uchun sa’y- harakat qilib  eng to’g’risi  uchun kurashaylik. Asos bo’lganni aytish yetmaydi. Buning uchun har sohada bor kuchimiz bilan kurashishimiz kerak.

Takror boshda so’ragan savolga qaytsak, to’g’ri uslub, to’g’ri nazariya har turli maqsadga erishish uchun bir majburiyat va  shartdir. Chunki faqat  yanglish nazariya bizni maqadimizdan uzoqlashtirib bizni falokatga olib boradi.

Yanglish niyat qanchalik yaxshi bo’lsa bo’lsin, eng yaxshi tuyg’ularni yo’q qiladi. Faqat to’g’ri nazariya faqat o’zi bizni qutqarmas. Gumon qilaman nazariya kuchini o’zidan oladi.  O’rtaga tashlangandan keyin o’zidan o’zi maqsadiga erishadi.

Holbuki yaxshi  ko'rish qobiliyati  o’z boshiga natija bermas. To’g’ri ko'rish qobiliyati faqatgina yaxshi bir boshlanishdir. Natija olingan narsa, to’g’ri uslub, natijaga olib borgan bir  nuqtai nazarga ega bo’lib tashlangan qadamlar va bu jihatda olib borilgan faoliyatlardir.

Xo’b bugunki kunda to’g’ri nuqtai nazar bilan mos bo’lmagan, o’zimizga doir o’zgarishimiz kerak bo’lgan eng tamal kamchiligimiz nimalardir? O’z xatolarimizni ko’rmay, umuman  hak bo’lsak ham faqat boshqalarining  yanglishlari bilan shug’ullanib muammolarimizni  yecha olamizmi? Agar mum yoqmasak, qorang ‘u bo’lgani uchun tanqid qilish bizga oydinlikni olib keladimi? Bular ham boshqa bir maqolaning mavzusi.

   Anqara Yildirim Bayazit Universiteti siyosat fanlar  fakulteti Dekani Prof. Dr. Kudret Bulbulning mavzuga doir fikr va mulohazalarini e’tiboringizga havola qildik.1

 

 


Tanlangan kalimalar: Amal , Nazariya

Aloqador xabarlar