énérgiyede yéngi dewr bashlinidu

«iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «énérgiyede yéngi dewr bashlinidu» mawzuluq analizini huzurunglargha sunimiz...

énérgiyede yéngi dewr bashlinidu

énérgiyede yéngi dewr bashlinidu

türkiye awazi radiyosi: «iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti iqtisad kafédrasi oqutquchisi piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «énérgiyede yéngi dewr bashlinidu» mawzuluq analizini huzurunglargha sunimiz. 

ezerbeyjan bilen türkiye shérikliship qurup chiqqan «star» néfit chekkilesh zawuti ötken hepte xizmetke kirishtürüldi. dunya bazarlirigha qoshumche qimmiti yuqiri mehsulat sélish jehette nahayiti muhim bolghan star néfit chekkilesh zawuti, türkiye – ezerbeyjan iqtisadiy hemkarliqining konkrét ülgilirining biri hésablinidu.

rayonning énérgiye sodisining yönilishini belgilewatqan tirans anadolu tebiiy gaz turuba liniyesi – tanapqa oxshash istratégiyelik qimmiti yuqiri bir qurulushning ikki aktiyori bolghan türkiye bilen ezerbeyjan, énérgiye saheside ornatqan küchlük munasiwetlirini tebiiy gazdin kéyin néfit sahesidimu dawamlashturup, bu jehettiki ortaq xizmetlirini künséri kücheytmekte.  türkiyening dizél yéqilghu importi we qizil reqemni töwenlitishige hesse qoshidighan star néfit chekkilesh zawuti, türkiyening énérgiye bazarliridiki ornini kücheytidu hetta, yéngi bir dewrning bashlinishi déyishke bolidighan bir sélinma hésablinidu.

türkiyening énérgiye importining xéli köp salmiqini xam néfit we néfit mehsulatliri teshkil qilmaqta. türkiye nöwette yilda 25 milyon tonna etrapida xam néfit, 18 milyon tonna etrapida néfit mehsulatliri import qilmaqta. star néfit chekkilesh zawuti, türkiyening néfit importida keng orungha ige bolghan néfit mehsulatliri éhtiyajining %25 ige yéqinini öz aldigha teminlesh küchige ige. démek, aldimizdiki musape, bu néfit chekkilesh zawuti sayisida néfit mehsulatlirining mueyyen bir qismining türkiyede ishlepchiqirilidighanliqini we importning körünerlik derijide aziyidighanliqini körsitip béridu.

qizil reqemning eng muhim amillirining biri bolghan énérgiye importidiki néfit mehsulatliri qaplighan bu sahede sirtqa béqinishni azaytish yolida tashlinidighan her bir qedem istratégiyelik ehmiyetke ige. bu jehette star néfit chekkilesh zawutining türkiye iqtisadigha qoshidighan töhpisining nahayiti muhim ikenlikini tekitlesh lazim. bu qedem sayisida tashqi soda qizil reqimining yilliq 1 yérim milyard dollar töwenleydighan bolushi daimliq hésabat qizil reqimining azaytilishida küch qoshidighan istratégiyelik sahelerning orni we ehmiyitini namayan qilip béridu. buningdin bashqa iqtisadiy siyasetlerde buninggha oxshash konkrét qedemlerning künséri téximu küchlük rewishte aldinqi pilandin orun éliwatqanliqini eskertish lazim.

néfitqa her basquchta qoshumche qimmet béghishlaydighan bu qedem, türkiyening dunya énérgiye baziridiki riqabet küchini ashuridu. türkiyening qoshumche qimmiti yuqiri mehsulat ishlepchiqirishini kücheytip, qizil reqemni töwenlitidu, shuning bilen bir waqitta, emgekke orunlashturush puristimu yaritidighan bu néfit chekkilesh zawutining türkiyediki énérgiye iqtisadining dinamiklirini heriketlendürüsh alahidilikimu bar.

nöwettiki hazar déngizidiki mol néfit we tebiiy gaz zapisini yawropa bazirigha salmaqchi boluwatqan ezerbeyjan, meyli jughrapiyelik orni, meyli bésip ötüsh yoli we chiqimi az bolushtek ewzellikliri bilen bolsun, rayonning achquchluq ehmiyetke ige döliti bolghan türkiye bilen ortaq nuqtida uchrashti we bu munasiwetlerni énérgiye sodisidin halqitip, muqim sermaye sélinmliri arqiliq qollap – quwwetlep téximu yuqiri baldaqqa kötürdi. türkiye – ezerbeyjan hemkarliqining mehsuli bolghan sitar néfit chekkilesh zawuti, ikki döletning hem tebiiy gaz, hem néfit sahesidiki shérikchiliklirini künséri yuqiri kötürüshke tirishiwatqanliqining roshen ipadisidur.

ikki döletning bu sahediki ortaq pozitsiyesi we siyasetlirining mehsuli bolghan layihe we sélinmilar, bir tereptin rayon xaraktérlik énérgiye bazarlirining yönilishini belgilise, yene bir tereptin, ikki aktiyorning rayonning énérgiye yetküzüp bérish bixeterliki jehettiki paal rolini otturigha qoymaqta.

türkiye énérgiye sodisida merkiziy dölet bolush we rayonning mewjut énérgiye imkaniyetliridin ünümlük paydilinishni nishan qilghan halda, goya nöwette ezerbeyjan bilen ornatqinidek, rayonning bashqa énérgiye zapisigha ige döletlirigimu oxshash imkaniyetlerni yaritip bérishke teyyardur.

démek, nöwette tashlanghan bu konkrét qedemlerning sijilliqi, dawamlashturushqa bolidighan bolushi we yéngi sélinmilarni téximu yuqiri baldaqlargha kötürülüshi üchün, nahayiti muwapiq waqit ikenlikini tekitlep ötüshke toghra kélidu.


خەتكۈچ: dewr , énérgiye , iqtsiad , türkiye

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر