yéngi dewr türkiye iqtisadining maliye siyasetliri

«iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «yéngi dewr türkiye iqtisadining maliye siyasetliri» mawzuluq xewer analizini huzurunglargha sunimiz.

yéngi dewr türkiye iqtisadining maliye siyasetliri

yéngi dewr türkiye iqtisadining maliye siyasetliri

türkiye awazi radiyosi: «iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti iqtisad kafédrasi oqutquchisi piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «yéngi dewr türkiye iqtisadining maliye siyasetliri» mawzuluq xewer analizini huzurunglargha sunimiz.

24 – iyun saylamliridin kéyin türkiyede yéngi bashqurush sheklini yeni jumhur reislik hökümet sistémisini toluq menide ijra qilishni bashlash üchün, süret bilen qedem tashlandi. türkiyening qurulmiliq islahat éhtiyajlirigha jawab béridighan, bashqurushta muqim, paal we ünümlük bir qurulmini otturigha chiqiridighan bu sistéma, ijraiye qatlimigha téximu téz, emeliy we ünüm merkezlik heriket qilish imkaniyiti yaritip béridu. iqtisadtin tashqi siyasetkiche, xewpsizliktin énérgiyegiche bolghan barliq sahelerge alaqidar siyasetlerni otturigha qoyush musapisige hesse qoshidighan bu sistéma yene, türkiyening dunyadiki riqabet küchini téximu ashuridu. dunya iqtisad sehniside soda urushliri künséri éghirlishiwatqan, amérika qoshma ishtatliri soda qoruqchiliqi merkezlik iqtisadiy siyasetliri arqiliq dunya sodisining yönilinishini özgertishke tirishiwatqan mushundaq bir peytte, türkiyede iqtisadiy tüzülmining qandaq qurulmigha ige bolidighanliqi we dölet iqtisadining qaysi yönilishke qarap mangidighanliqi mesilisi nahayiti muhim bir mesile hésablinidu.

yéngi sistémining eng aldinqi qatardiki témisi bolghan iqtisadiy tüzülmidiki nöwette dawamlishiwatqan qaytidin tertipke sélish musapisi, dölet iqtisadida sekresh xaraktérlik ilgirileshni qolgha keltürüsh we dunya iqtisad sehniside riqabet qilish küchini ashurushni nishan qilghan halda dawamlashturulmaqta. biraq, shundaq bir emeliyet barki, bu xil sekrep ilgirileshni qolgha keltürüsh we türkiyening dunya iqtisad sehnisidiki özgirish shamallirigha maslishalishi üchün, bir tereptin pul – muamile bazarlirida uzun muddetlik charilerni otturigha qoyalaydighan yéngi yol xeritilirige éhtiyaji bar.

biwasite chet el sélinmisini jelp qilish jehette türkiyening nöwettiki ewzellikliridin paydilinishi we tashqi maliyege bolghan éhtiyajini azaytish üchün, bu yol xeritisi nahayiti muhim orunda turidu. bu dairide tashlinidighan eng muhim qedemlerning biri istanbul maliye merkizi qurulushini royapqa chiqirish süritining ashurulushidur. bu sayida, bir tereptin türkiye özining maliye jehettiki éhtiyajini qamdisa, yene bir tereptin xelqara maliye sistémisida türkiye inawetke ige bolidu. uning üstige bu qurulushqa aldimizdiki mezgilde jumhur reislik sariyigha qarashliq maliye ishliri ishxanisining alahide köngül bolidighan bolushiningmu pul – muamile bazarliri üchün tolimu xushallinarliq xewer ikenlikini alahide tekitleshke toghra kélidu.

yene bir tereptin maliye mesiliside yene yéqinqi yillardin buyan küntertiptin orun élip kéliwatqan bolsimu, toluq menide rolini jari qildurup bolalmighan bayliq fondi, bu musapide qaytidin muhakime qilinishi kérek. dunyada nahayiti uzun yillardin buyan mewjut bolup kéliwatqan milliy bayliq fondiliri, meyli chong qurulushlarni maliye bilen teminlesh jehette bolsun, meyli tashqi péréwottiki heriketchanliq tüpeyli pul – muamile bazarlirida meydangha kélidighan dawalghushlarning tesirini eng töwenge chüshürüshte bolsun, nahayiti ünümlük bir menbe bolup keldi. bolupmu türkiye iqtisadi yéqinqi mezgillerde köp qétim duch kelgen tashqi péréwottiki dawalghushlar nezerge élinghinida, bayliq fondining paal bir qurulmigha ige qilinishi bilen bu xil saqliniwatqan mesililerning aldini alghili bolidighanliqini eskertish lazim. yene qerz kapalet fondining aldimizdiki musapide nahayiti muhim bir rolgha ige bolidighanliqini, sélinma we éksportning qollap – quwwetlinishide aktip ishlitilishinimu teqezza qilidighanliqini eskertish kérek.

yéngi tüzümning eng muhim nishanlirining biri türkiyeni dunyaning aldinqi qatardiki 10 iqtisadiy küchining birige aylandurushtin ibaret bolup, bu dairide, türkiye iqtisadi aldimizdiki basquchta shehermu sheher, rayonmu rayon, öymu öy tereqqiy qilghan, ijtimaiy bayashatliq künséri yuqiri kötürülgen, sighdurushchan we sijil éshish nishanlirigha téximu yéqinlashqan shundaqla dunya iqtisadigha maslashqan bir dölet bolush yolida dadil qedem élip ilgirileydu. bu yolda maliye éhtiyajini qamdaydighan her bir qedem türkiyeni mezkur nishangha téximu téz yetküzidu.

aldimizdiki mezgilde türkiyede téximu az biyurokratiye we téximu téz qarar chiqirish tüzümi yolgha qoyulup, emgek küchi bayliqi merkezlik tonushni chiqish qilidighan ünümlük xizmetler ishlinidu we paal siyasetler yolgha qoyulidu.


خەتكۈچ: iqtisad , türkiye

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر