saylamgha qarap kétiwatqan yolda ijtimaiy siyasetlerning roli

«iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida, piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «saylamgha qarap kétiwatqan yolda ijtimaiy siyasetlerning roli» mawzuluq xewer analizini huzurunglargha sunimiz.

saylamgha qarap kétiwatqan yolda ijtimaiy siyasetlerning roli

saylamgha qarap kétiwatqan yolda ijtimaiy siyasetlerning roli

türkiye awazi radiyosi: «iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti iqtisad kafédrasi oqutquchisi piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «saylamgha qarap kétiwatqan yolda ijtimaiy siyasetlerning roli» mawzuluq xewer analizini huzurunglargha sunimiz!

türkiyede, yéqinqi 16 yilda adalet we tereqqiyat partiyesi hökümetliri özgirish we burulush yasighan sahelerning aldinqi qataridin orun alghan ijtimaiy siyasetler, nöwettiki 24 – iyun saylamlirigha qarap kétiwatqan musapide, nahayiti muhim témilarning biri süpitide siyasiy partiyelerning saylam bayannamiliridin orun almaqta. éniq qilip éytqanda, siyasiy partiyelerning saylam riqabiti jeryanidiki wedilirini «ijtimaiy dölet chüshenchisi» ni yaqlighan halda otturigha qoyushi eqilge nahayiti uyghun. chünki, bélet tashlighuchilar bilen siyasiy partiyeler eng asan alaqe ornitalaydighan siyasetlerning ijtimaiy siyasetler ikenliki éniq. biraq, siyasiy partiyelerning bu wedilerni bergen chéghida, wedilirini ishqa ashuridighan maliye menbesinimu otturigha qoyushigha toghra kélidu.

ijtimaiy jehettin xelqning tereqqiyatini asasiy pirinsip qilidighan ijtimaiy dölet chüshenchisini qobul qilghan tüzümlerde kirimning adil teqsimati, namratliqni azaytish we iqtisadiy paaliyetlerni tertipke sélish dégendek ishlar bekrek aldinqi pilandin orun alidu. jemiyetning asasen dégüdek barliq qatlamlirini öz ichige alidighan, bolupmu töwen qatlamdikilerning merkezlishish nuqtisi hésablinidighan ijtimaiy siyasetler sehiyedin maaripqiche, ish – emgek sharaitidin tartip ijtimaiy yardemlergiche bolghan keng dairini öz ichige alidu.

nöwette türkiye, meyli ijtimaiy serpiyatlargha ajritilghan xamchot bolsun, meyli namratliqni azaytish boyiche otturigha qoyghan istratégiyeler bolsun, meyli jemiyettiki barliq qatlamlarning kirim teqsimatida adil bolushni asas qilish jehette bolsun, muhim bir nuqtigha yetti. 2002 – yilidin buyan maarip, sehiye, ijtimaiy parawanliq dégendek sahelerni dairisige alghan ijtimaiy serpiyatlarning omumiy dölet serpiyatliri ichidiki nisbiti éshishni dawamlashturmaqta.

bügünning türkiyeside künlük xirajiti 1 dollar we 2.15 dollardin töwen puqraning qalmasliqi, dunya bankisining axirqi qétim élan qilghan dawamlashturushqa bolidighan tereqqiyat nishanliri atlisi namliq 2017 – yilliq doklatigha asaslanghanda, türkiyening dunyada namratliqni eng köp azaytqan dölet bolushi, namratliqning azaytilishi mesiliside ijtimaiy siyasetlerdin yaxshi ünüm hasil qilinghanliqigha isharet qilidu.

türkiyediki keng omumlashqan ijtimaiy siyasetler ichide ijtimaiy yardemler, oqush mukapat pulliri, öyde béqish mulazimetliri, pénsiyonérlargha toluqlima bérish qatarliqlar aldinqi pilandin orun alidu. 2017 – yili türkiyede mohtajlargha bérilgen ijtimaiy yardem miqdari 36 milyard türk lirasigha yetti. 2002 – yiligha sélishturghanda, ijtimaiy yardemlerning milliy kirimdiki nisbitige qarilidighan bolsa, 3 hessige yéqin ashqanliqi körülmekte. 2002 – yili ijtimaiy yardemlerning milliy ishlepchiqirish omumiy qimmiti ichidiki péyi %0.50 bolghan bolsa, 2017 – yili bu san %1.50 ge yetti.

bu sanliq melumatlar omumen türkiyediki ijtimaiy siyasetlerning qeyerdin qeyerge kelgenlikige dair kartinini köz aldimizda namayan qilip bersimu, aldimizdiki mezgillerde ijra qilinidighan yol xeritisiningmu nahayiti muhim ehmiyetke ige ikenlikini estin chiqarmasliq lazim. mesilen, nöwette namratliqqa qarshi küreshni peqet tereqqiyati töwen döletlerning dawamlashturuwatqanliqini körüwatimiz. namratliq pütkül dunya döletlirige nisbeten hélihem pistirmidiki bir mesile bolushni dawamlashturmaqta, shuning üchün, hem tereqqiy tapqan hem tereqqiy qiliwatqan döletlerning namratliqqa qarshi küreshke alaqidar sijil shundaqla paal siyasetlerge éhtiyaji bar.

yene bir tereptin, ijtimaiy siyasetlerning sighdurushchan iqtisadiy éshish jehettiki ehmiyitimu melum. dölet iqtisadining makro menide qolgha keltürgen iqtisadiy éshishning mikro derijidimu körülüshi yeni herbir öyde hés qilinishi sighdurushchanliq nuqtisidin intayin muhim hésablinidu. bu nuqtida heriketke ötken ijtimaiy siyasetler sighdurushchan iqtisadiy éshishning négizlik achquchi rolini oynaydu. buningdin bashqa ijtimaiy siyasetlerning kirimni ashurghuchi tesirining barliqinimu untumasliq kérek. döletlerning özliri turuwatqan kirim guruppisidin bir baldaq yuqiri guruppigha ötüshidiki eng muhim ölchem hésablinidighan kishi béshigha toghra kélidighan milliy kirimde ijtimaiy siyasetlerning nahayiti zor ünümi bar.

démek, ijtimaiy siyasetlerning dölet iqtisadi shundaqla insaniy tereqqiyat nuqtisidin qanchilik ehmiyetke ige ikenliki nahayiti roshen otturida turmaqta. bu dairide, 24 – iyun saylamliri yolida siyasiy partiyelerning ijtimaiy siyasetlerge dair wede we nutuqlirining ölchemlik bolushiningmu muhimliqini eskertken halda, bu wedilerni otturigha qoyghan yaki siyasetlerni békitken chaghda xamchotqa oxshash mueyyen ölchemlerni nezerde tutushi kéreklikini eslitip ötüsh paydiliqtur.

netijide, türkiyede kirim teqsimatini yaxshilaydighan, ijtimaiy bayashatliqni ashuridighan, sighdurushchan we sijil éshishni qolgha keltüridighan herqandaq siyaset qimmetliktur.


خەتكۈچ: ijtimaiy yardem , saylam , türkiye

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر