сайламға қарап кетиватқан йолда иҗтимаий сийасәтләрниң роли

«иқтисадий сийасәт көзники» намлиқ сәһипимизниң бу һәптилик санида, пирофессор доктор әрдал танас қарагөлниң «сайламға қарап кетиватқан йолда иҗтимаий сийасәтләрниң роли» мавзулуқ хәвәр анализини һузуруңларға сунимиз.

сайламға қарап кетиватқан йолда иҗтимаий сийасәтләрниң роли

сайламға қарап кетиватқан йолда иҗтимаий сийасәтләрниң роли

түркийә авази радийоси: «иқтисадий сийасәт көзники» намлиқ сәһипимизниң бу һәптилик санида йилдирим бәйазит университети сийасий пәнләр факултети иқтисад кафедраси оқутқучиси пирофессор доктор әрдал танас қарагөлниң «сайламға қарап кетиватқан йолда иҗтимаий сийасәтләрниң роли» мавзулуқ хәвәр анализини һузуруңларға сунимиз!

түркийәдә, йеқинқи 16 йилда адаләт вә тәрәққийат партийәси һөкүмәтлири өзгириш вә бурулуш йасиған саһәләрниң алдинқи қатаридин орун алған иҗтимаий сийасәтләр, нөвәттики 24 – ийун сайламлириға қарап кетиватқан мусапидә, наһайити муһим темиларниң бири сүпитидә сийасий партийәләрниң сайлам байаннамилиридин орун алмақта. ениқ қилип ейтқанда, сийасий партийәләрниң сайлам риқабити җәрйанидики вәдилирини «иҗтимаий дөләт чүшәнчиси» ни йақлиған һалда оттуриға қойуши әқилгә наһайити уйғун. чүнки, беләт ташлиғучилар билән сийасий партийәләр әң асан алақә орниталайдиған сийасәтләрниң иҗтимаий сийасәтләр икәнлики ениқ. бирақ, сийасий партийәләрниң бу вәдиләрни бәргән чеғида, вәдилирини ишқа ашуридиған малийә мәнбәсиниму оттуриға қойушиға тоғра келиду.

иҗтимаий җәһәттин хәлқниң тәрәққийатини асасий пиринсип қилидиған иҗтимаий дөләт чүшәнчисини қобул қилған түзүмләрдә киримниң адил тәқсимати, намратлиқни азайтиш вә иқтисадий паалийәтләрни тәртипкә селиш дегәндәк ишлар бәкрәк алдинқи пиландин орун алиду. җәмийәтниң асасән дегүдәк барлиқ қатламлирини өз ичигә алидиған, болупму төвән қатламдикиләрниң мәркәзлишиш нуқтиси һесаблинидиған иҗтимаий сийасәтләр сәһийәдин маарипқичә, иш – әмгәк шараитидин тартип иҗтимаий йардәмләргичә болған кәң даирини өз ичигә алиду.

нөвәттә түркийә, мәйли иҗтимаий сәрпийатларға аҗритилған хамчот болсун, мәйли намратлиқни азайтиш бойичә оттуриға қойған истратегийәләр болсун, мәйли җәмийәттики барлиқ қатламларниң кирим тәқсиматида адил болушни асас қилиш җәһәттә болсун, муһим бир нуқтиға йәтти. 2002 – йилидин буйан маарип, сәһийә, иҗтимаий параванлиқ дегәндәк саһәләрни даирисигә алған иҗтимаий сәрпийатларниң омумий дөләт сәрпийатлири ичидики нисбити ешишни давамлаштурмақта.

бүгүнниң түркийәсидә күнлүк хираҗити 1 доллар вә 2.15 доллардин төвән пуқраниң қалмаслиқи, дунйа банкисиниң ахирқи қетим елан қилған давамлаштурушқа болидиған тәрәққийат нишанлири атлиси намлиқ 2017 – йиллиқ доклатиға асасланғанда, түркийәниң дунйада намратлиқни әң көп азайтқан дөләт болуши, намратлиқниң азайтилиши мәсилисидә иҗтимаий сийасәтләрдин йахши үнүм һасил қилинғанлиқиға ишарәт қилиду.

түркийәдики кәң омумлашқан иҗтимаий сийасәтләр ичидә иҗтимаий йардәмләр, оқуш мукапат пуллири, өйдә беқиш мулазимәтлири, пенсийонерларға толуқлима бериш қатарлиқлар алдинқи пиландин орун алиду. 2017 – йили түркийәдә моһтаҗларға берилгән иҗтимаий йардәм миқдари 36 милйард түрк лирасиға йәтти. 2002 – йилиға селиштурғанда, иҗтимаий йардәмләрниң миллий киримдики нисбитигә қарилидиған болса, 3 һәссигә йеқин ашқанлиқи көрүлмәктә. 2002 – йили иҗтимаий йардәмләрниң миллий ишләпчиқириш омумий қиммити ичидики пейи %0.50 болған болса, 2017 – йили бу сан %1.50 гә йәтти.

бу санлиқ мәлуматлар омумән түркийәдики иҗтимаий сийасәтләрниң қәйәрдин қәйәргә кәлгәнликигә даир картинини көз алдимизда намайан қилип бәрсиму, алдимиздики мәзгилләрдә иҗра қилинидиған йол хәритисиниңму наһайити муһим әһмийәткә игә икәнликини әстин чиқармаслиқ лазим. мәсилән, нөвәттә намратлиққа қарши күрәшни пәқәт тәрәққийати төвән дөләтләрниң давамлаштуруватқанлиқини көрүватимиз. намратлиқ пүткүл дунйа дөләтлиригә нисбәтән һелиһәм пистирмидики бир мәсилә болушни давамлаштурмақта, шуниң үчүн, һәм тәрәққий тапқан һәм тәрәққий қиливатқан дөләтләрниң намратлиққа қарши күрәшкә алақидар сиҗил шундақла паал сийасәтләргә еһтийаҗи бар.

йәнә бир тәрәптин, иҗтимаий сийасәтләрниң сиғдурушчан иқтисадий ешиш җәһәттики әһмийитиму мәлум. дөләт иқтисадиниң макро мәнидә қолға кәлтүргән иқтисадий ешишниң микро дәриҗидиму көрүлүши йәни һәрбир өйдә һес қилиниши сиғдурушчанлиқ нуқтисидин интайин муһим һесаблиниду. бу нуқтида һәрикәткә өткән иҗтимаий сийасәтләр сиғдурушчан иқтисадий ешишниң негизлик ачқучи ролини ойнайду. буниңдин башқа иҗтимаий сийасәтләрниң киримни ашурғучи тәсириниң барлиқиниму унтумаслиқ керәк. дөләтләрниң өзлири туруватқан кирим гурупписидин бир балдақ йуқири гуруппиға өтүшидики әң муһим өлчәм һесаблинидиған киши бешиға тоғра келидиған миллий киримдә иҗтимаий сийасәтләрниң наһайити зор үнүми бар.

демәк, иҗтимаий сийасәтләрниң дөләт иқтисади шундақла инсаний тәрәққийат нуқтисидин қанчилик әһмийәткә игә икәнлики наһайити рошән оттурида турмақта. бу даиридә, 24 – ийун сайламлири йолида сийасий партийәләрниң иҗтимаий сийасәтләргә даир вәдә вә нутуқлириниң өлчәмлик болушиниңму муһимлиқини әскәрткән һалда, бу вәдиләрни оттуриға қойған йаки сийасәтләрни бекиткән чағда хамчотқа охшаш муәййән өлчәмләрни нәзәрдә тутуши керәкликини әслитип өтүш пайдилиқтур.

нәтиҗидә, түркийәдә кирим тәқсиматини йахшилайдиған, иҗтимаий байашатлиқни ашуридиған, сиғдурушчан вә сиҗил ешишни қолға кәлтүридиған һәрқандақ сийасәт қиммәтликтур.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر