2017, iqtisadning güllinish yili boldi

«iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «2017, iqtisadning güllinish yili boldi» mawzuluq xewer analizini huzurunglargha sunimiz.

2017, iqtisadning güllinish yili boldi

2017, iqtisadning güllinish yili boldi

türkiye awazi radiyosi: «iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti iqtisad kafédrasi oqutquchisi piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «2017, iqtisadning güllinish yili boldi» mawzuluq xewer analizini huzurunglargha sunimiz. qéni undaqta diqqitinglar bu heqtiki uchurlirimizda bolsun!

2017 – yili %7.4 lik éshishni qolgha keltürgen türkiye iqtisadi, bir gewde halitide meyli öz ichide bolsun, meyli dunya iqtisadi saheside bolsun, ewzellikini toluq jari qildurup, muhim utuqlarni qolgha keltürdi. undaqta töwende, türkiye iqtisadi bu musapide qandaq güllendi we bu utuq hékayisining perde arqisida qandaq amillar bar? dégen soalning jawabigha qarap chiqayli.

türkiye iqtisadining 2017 – yilining axirqi charikide %7.3 lik éshishni qolgha keltürüp, ötken yilini otturiche %7.4 lik éshish bilen axirlashturghanliqi élan qilindi. 2017 – yili jeryanida qolgha keltürülgen bu nisbet, bir tereptin türkiye iqtisadining ünümlük bir yilni arqida qaldurghanliqigha isharet qilsa, yene bir tereptin, iqtisadiy éshish süritining dawamlashturushqa bolidighanliqiningmu körsetküchi boldi. uning üstige, türkiye iqtisadi namayan qilghan bu alahide éshish peqet dölet miqyasidila qolgha keltürülgen utuqtin ibaret emes؛ türkiye yilliq otturiche %7.4 lik éshish nisbiti bilen bir tereptin dunyaning eng chong iqtisadiy küchlirini öz ichige alghan 20 dölet guruhigha eza eller arisida bayraqdar bolghan bolsa, yene bir tereptin, iqtisadiy hemkarliq we tereqqiyat teshkilatigha eza döletler arisidimu eng küchlük iqtisadiy éshishni qolgha keltürgen dölet boldi. démek bu yerde, türkiye iqtisadi 2017 – yili qolgha keltürgen éshishning dunya miqyasida bir tesir sahesige ige ikenlikini tekitleshke toghra kélidu.

melumki, xelqara maliye organliri 2017 – yili ichide türkiye iqtisadigha alaqidar mölcherlirige bir qanche qétim özgertish kirgüzdi we shundaqtimu her qétimliq mölcherning tutmighanliqini namayan qilip berdi. nöwettiki ehwal bolsa, shunchilik köp özgertilgen bolushigha qarimay, mölcherlerning türkiye iqtisadining heqiqiy küchi bilen héchqandaq alaqisi yoqluqini yene bir qétim delillidi. chünki, türkiye iqtisadining bu mezgilde qolgha keltürgen éshish nisbiti ularning texminliridin xélila yuqiri chiqti.

iqtisadiy éshishning ishlepchiqirish sahesige alaqidar tepsilatlirigha nezer tashlaydighan bolsaq, 2017 – yili xizmet - mulazimet sahesining %10.7, sanaet sahesining otturiche %9.2, qurulush sahesining %8.9 éshishni qolgha keltürgenliki körülmekte.

2017 – yilliq iqtisadiy éshishqa hemmidin muhim töhpini %4.1lik nisbet bilen xizmet - mulazimet sahesi qoshti. bu mezgilde sanaet sahesining éshishqa qoshqan töhpisi %1.8 boldi. bu yerde sanaet sahesidiki xushallinarliq ehwallargha alahide diqqet qilish kérek. éshishning arqisidiki eng négizlik küchlerning biri bolghan sanaet sahesi yuqiriqilar bilen bir waqitta bashqa sahelerdimu paal rolgha ige. sanaetning milliy ishlepchiqirish omumiy qimmitidiki péyining 2016 – yilidiki %19.6 din, 2017 – yilidiki %20.6 ge chiqishimu bu sahening iqtisadiy éshishqa ijabiy küch béghishlashni süret bilen dawamlashturuwatqanliqigha isharet qilidu.

sanaet we ishlepchiqirish sahesini qollap – quwwetleshning iqtisadiy éshishqa körsitidighan ijabiy tesiri herdaim roshen hés qilinidighanliqi üchün, aldimizdiki musapide, bu saheni bolupmu maliye jehette ünümlük charilerge ige qilishning sijil éshishning achquchi bolidighanliqini éytishimiz mumkin.

yene, 2017 – yili éksport iqtisadiy éshishqa %2.6 lik hesse qoshqan bolsa, yilliq %7.3 éshish hasil qilghan sélinmilarmu iqtisadiy tereqqiyatqa %2.2 lik küch béghishlidi.

2017- yili qolgha keltürülgen éshish nisbitide ichki teleptiki éshishningmu muhim töhpisi bar. bu éshishta yene, dölet teripidin bérilgen toluqlima we yardemlerning tesirimu nahayiti küchlük. buningdin bashqa, ishlepchiqirish sahesige nisbeten intayin muhim bir rolni üstige alghan qerz kapalet fondi, bu mezgildiki éshishta ittergüchi amil süpitide orun aldi.

mana bu qollash we toluqlashlarning tesirliri hés qilinghan sanaet sahesidiki küchlük zoriyish ishqa orunlashturushqa dair sanliq melumatlarghimu biwasite tesir körsetti. 2017 – yilining kéyinki üch charikide sanaet sahesidiki ishqa orunlashturush nisbiti yéqinqi yillarning eng yuqiri sewiyesige yetti.

bu ehwal, türkiye iqtisadining éshish nishanigha yétish bilen bir waqitta, ish – emgek pursiti yaritishqa ehmiyet bérip, emgek pursiti dosti iqtisadiy éshishni qolgha keltürgenlikini körsitip berdi.

türkiye iqtisadi, qolgha keltürgen bu küchlük éshish süritini sijilliqqa ige qilish we sighdurushchan éshish nishanigha yétish üchün, meyli aldimizdiki mezgilde ijra qilinishi kütülüwatqan toluqlima we righbetlendürüshler arqiliq bolsun, meyli sélinma muhitini yaxshilash yolida tashlinidighan qedemler arqiliq bolsun, meyli emgek küchi bazarlirigha alaqidar yolgha qoyulidighan  yéngi siyasetler arqiliq bolsun, konkrét qedemlerni tashlaydu we tashlashni dawamlashturidu.


خەتكۈچ: güllinish , éshish , iqtisad , türkiye

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر