2017, иқтисадниң гүллиниш йили болди

«иқтисадий сийасәт көзники» намлиқ сәһипимизниң бу һәптилик санида пирофессор доктор әрдал танас қарагөлниң «2017, иқтисадниң гүллиниш йили болди» мавзулуқ хәвәр анализини һузуруңларға сунимиз.

2017, иқтисадниң гүллиниш йили болди

2017, иқтисадниң гүллиниш йили болди

түркийә авази радийоси: «иқтисадий сийасәт көзники» намлиқ сәһипимизниң бу һәптилик санида йилдирим бәйазит университети сийасий пәнләр факултети иқтисад кафедраси оқутқучиси пирофессор доктор әрдал танас қарагөлниң «2017, иқтисадниң гүллиниш йили болди» мавзулуқ хәвәр анализини һузуруңларға сунимиз. қени ундақта диққитиңлар бу һәқтики учурлиримизда болсун!

2017 – йили %7.4 лик ешишни қолға кәлтүргән түркийә иқтисади, бир гәвдә һалитидә мәйли өз ичидә болсун, мәйли дунйа иқтисади саһәсидә болсун, әвзәлликини толуқ җари қилдуруп, муһим утуқларни қолға кәлтүрди. ундақта төвәндә, түркийә иқтисади бу мусапидә қандақ гүлләнди вә бу утуқ һекайисиниң пәрдә арқисида қандақ амиллар бар? дегән соалниң җавабиға қарап чиқайли.

түркийә иқтисадиниң 2017 – йилиниң ахирқи чарикидә %7.3 лик ешишни қолға кәлтүрүп, өткән йилини оттуричә %7.4 лик ешиш билән ахирлаштурғанлиқи елан қилинди. 2017 – йили җәрйанида қолға кәлтүрүлгән бу нисбәт, бир тәрәптин түркийә иқтисадиниң үнүмлүк бир йилни арқида қалдурғанлиқиға ишарәт қилса, йәнә бир тәрәптин, иқтисадий ешиш сүритиниң давамлаштурушқа болидиғанлиқиниңму көрсәткүчи болди. униң үстигә, түркийә иқтисади намайан қилған бу алаһидә ешиш пәқәт дөләт миқйасидила қолға кәлтүрүлгән утуқтин ибарәт әмәс؛ түркийә йиллиқ оттуричә %7.4 лик ешиш нисбити билән бир тәрәптин дунйаниң әң чоң иқтисадий күчлирини өз ичигә алған 20 дөләт гуруһиға әза әлләр арисида байрақдар болған болса, йәнә бир тәрәптин, иқтисадий һәмкарлиқ вә тәрәққийат тәшкилатиға әза дөләтләр арисидиму әң күчлүк иқтисадий ешишни қолға кәлтүргән дөләт болди. демәк бу йәрдә, түркийә иқтисади 2017 – йили қолға кәлтүргән ешишниң дунйа миқйасида бир тәсир саһәсигә игә икәнликини тәкитләшкә тоғра келиду.

мәлумки, хәлқара малийә органлири 2017 – йили ичидә түркийә иқтисадиға алақидар мөлчәрлиригә бир қанчә қетим өзгәртиш киргүзди вә шундақтиму һәр қетимлиқ мөлчәрниң тутмиғанлиқини намайан қилип бәрди. нөвәттики әһвал болса, шунчилик көп өзгәртилгән болушиға қаримай, мөлчәрләрниң түркийә иқтисадиниң һәқиқий күчи билән һечқандақ алақиси йоқлуқини йәнә бир қетим дәлиллиди. чүнки, түркийә иқтисадиниң бу мәзгилдә қолға кәлтүргән ешиш нисбити уларниң тәхминлиридин хелила йуқири чиқти.

иқтисадий ешишниң ишләпчиқириш саһәсигә алақидар тәпсилатлириға нәзәр ташлайдиған болсақ, 2017 – йили хизмәт - мулазимәт саһәсиниң %10.7, санаәт саһәсиниң оттуричә %9.2, қурулуш саһәсиниң %8.9 ешишни қолға кәлтүргәнлики көрүлмәктә.

2017 – йиллиқ иқтисадий ешишқа һәммидин муһим төһпини %4.1лик нисбәт билән хизмәт - мулазимәт саһәси қошти. бу мәзгилдә санаәт саһәсиниң ешишқа қошқан төһписи %1.8 болди. бу йәрдә санаәт саһәсидики хушаллинарлиқ әһвалларға алаһидә диққәт қилиш керәк. ешишниң арқисидики әң негизлик күчләрниң бири болған санаәт саһәси йуқириқилар билән бир вақитта башқа саһәләрдиму паал ролға игә. санаәтниң миллий ишләпчиқириш омумий қиммитидики пейиниң 2016 – йилидики %19.6 дин, 2017 – йилидики %20.6 гә чиқишиму бу саһәниң иқтисадий ешишқа иҗабий күч беғишлашни сүрәт билән давамлаштуруватқанлиқиға ишарәт қилиду.

санаәт вә ишләпчиқириш саһәсини қоллап – қуввәтләшниң иқтисадий ешишқа көрситидиған иҗабий тәсири һәрдаим рошән һес қилинидиғанлиқи үчүн, алдимиздики мусапидә, бу саһәни болупму малийә җәһәттә үнүмлүк чариләргә игә қилишниң сиҗил ешишниң ачқучи болидиғанлиқини ейтишимиз мумкин.

йәнә, 2017 – йили експорт иқтисадий ешишқа %2.6 лик һәссә қошқан болса, йиллиқ %7.3 ешиш һасил қилған селинмиларму иқтисадий тәрәққийатқа %2.2 лик күч беғишлиди.

2017- йили қолға кәлтүрүлгән ешиш нисбитидә ички тәләптики ешишниңму муһим төһписи бар. бу ешишта йәнә, дөләт тәрипидин берилгән толуқлима вә йардәмләрниң тәсириму наһайити күчлүк. буниңдин башқа, ишләпчиқириш саһәсигә нисбәтән интайин муһим бир ролни үстигә алған қәрз капаләт фонди, бу мәзгилдики ешишта иттәргүчи амил сүпитидә орун алди.

мана бу қоллаш вә толуқлашларниң тәсирлири һес қилинған санаәт саһәсидики күчлүк зорийиш ишқа орунлаштурушқа даир санлиқ мәлуматларғиму биваситә тәсир көрсәтти. 2017 – йилиниң кейинки үч чарикидә санаәт саһәсидики ишқа орунлаштуруш нисбити йеқинқи йилларниң әң йуқири сәвийәсигә йәтти.

бу әһвал, түркийә иқтисадиниң ешиш нишаниға йетиш билән бир вақитта, иш – әмгәк пурсити йаритишқа әһмийәт берип, әмгәк пурсити дости иқтисадий ешишни қолға кәлтүргәнликини көрситип бәрди.

түркийә иқтисади, қолға кәлтүргән бу күчлүк ешиш сүритини сиҗиллиққа игә қилиш вә сиғдурушчан ешиш нишаниға йетиш үчүн, мәйли алдимиздики мәзгилдә иҗра қилиниши күтүлүватқан толуқлима вә риғбәтләндүрүшләр арқилиқ болсун, мәйли селинма муһитини йахшилаш йолида ташлинидиған қәдәмләр арқилиқ болсун, мәйли әмгәк күчи базарлириға алақидар йолға қойулидиған  йеңи сийасәтләр арқилиқ болсун, конкрет қәдәмләрни ташлайду вә ташлашни давамлаштуриду.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر