sélinma muhiti islahat pilani

«iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sanida yildirim beyazit uniwérsitéti iqtisad kafédrasi oqutquchisi piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «sélinma muhiti islahat pilani» mawzuluq xewer analizini huzurunglargha sunimiz.

sélinma muhiti islahat pilani

sélinma muhiti islahat pilani

türkiye awazi radiyosi: türkiye, özi jaylashqan rayondiki imkaniyetliri sayisida, meblegh salghuchilargha muhim pursetlerni yaritip bermekte. bu pursetlerdin paydilinish we sélinmigha kéreklik boluwatqan iqtisadiy boshluqni chet ellik meblegh salghuchilar arqiliq toluqlash üchün, sélinma muhitini yaxshilash nahayiti muhim. sélinma muhitining yaxshilinishi bilen, türkiye hem chet eldin biwasite chet el sélinmisini jelp qilidu hem kirédit körsetküchining meblegh sélishqa bolidighan nuqtigha chiqirilishi üchün muhim pursetlerni qolgha keltürgen bolidu.

döletlerning biwasite chet el sermayisi jelp qilish imkaniyiti, tereqqiy qilish derijisige qarap özgiridu. tereqqiy tapqan döletlerning iqtisadliri bu menide üstünlükke igidek körünsimu, tereqqiy qiliwatqan döletlerningmu biwasite chet el sermayisi jelp qilish jehette tolimu jezbidar nuqtiliri bar.

tereqqiy qiliwatqan döletler arisidin orun éliwatqan türkiyening bolupmu yéqinqi 15 yilda biwasite chet el sélinmilirini jelp qilishta utuqluq qedemlerni tashlighanliqi namayan bolmaqta. türkiye 1950 – 2001 – yillar arisidiki 50 yilliq musapide jemiy 15 milyard 100 milyon dollar biwasite chet el sermayisi jelp qilghan bolsa, 2002 – 2017 – yilliri arisida bu sermayini 12 hesse ashurup, 191 milyard 100 milyon dollargha yetküzdi. yéqinqi 15 yilda qolgha keltürülgen bu utuqni sijilliqqa ige qilish we chet el sermayisini téximu köp jelp qilish üchün, nöwette yéngi bir islahat pilani otturigha qoyuldi. türkiyediki sélinma muhitini éhtiyajliq boluwatqan nuqtigha yetküzüshi kütülüwatqan bu pilan, sélinma imkaniyitidin eng ünümlük paydilinishning yolini daghdamlashturidu.

bir döletning sélinma jelp qilalishidiki eng muhim amil, u döletning sélinma muhitining muwapiq yaki emesliki we meblegh salghuchilargha purset yaritip bérishidur. meblegh salghuchilargha asanchiliq tughdurup bergen, jelpkar pursetlerni yaritip bergen döletler, meblegh salghuchilarning qararlirigha biwasite tesir körsitidu we özlirini tallishini qolgha keltüridu.

del mushu meqsette otturigha qoyulghan islahat pilani, dunya iqtisadiy ehwalini meblegh sélishqa we riqabet muhitigha ige yaki emeslik nuqtidin muhakime qilidighan dunya bankisining ish qilish qolayliqi körsetküchini közde tutqan halda teyyarlandi. nishan, türkiyening ish qilish qolayliqi körsetküchining 60 – rétidiki ornini deslepki 20 ning qatarigha kirgüzüshtin ibaret.

bir döletning sélinma muhitining muwapiq yaki emeslikige qarar qilishqa hemdem bolidighan bu körsetküchning aldinqi rettiki 20 dölitining arisigha kirish, türkiyening biwasite chet el sélinmisini jelp qilish jehette körünerlik éshishqa seweb bolidu we xelqara sélinma saheside téximu riqabetchi bir döletke aylinishini kapaletke ige qilidu.

bash ministir yardemchisi rejep aqdaghning riyasetchilikidiki sélinma muhitini yaxshilash kordinatsiye orginining bu islahat pilanini teyyarlash xizmitige dunya bankisi mutexessislirimu biwasite qatnashturuldi. buningdin bashqa, 5 aygha yéqin dawamlashqan tirishchanliq netijiside otturigha chiqqan bu islahat pilanigha türkiye soda – sanaet dunyasining wekillirimu, dölet organlirimu küchlük töhpe qoshti.

türkiyediki sélinma muhitini yaxshilashni we sélinmilarning aldidiki tosuqlarni élip tashlashni nishan qilghan bu islahatlarning, mesilining biwasite terepliri bilen birlikte mueyyenleshtürülüshi ünümining choqum yaxshi bolidighanliqining bésharetchisidur.

bu islahat pilani némilerni öz ichige alidu? shundaq bir nezer tashlinidighan bolsa, aldi bilen soda arxipi mudirliqlirining birla ishxanigha aylandurulushi bilen, shirket qurushning nahayiti asanlishidighanliqi közge chéliqidu. nöwette bir shirketni qurup chiqish yette ayrim basquchni bésip ötidu, aldimizdiki mezgillerde bolsa, bu basquchilarning peqet birla nuqtigha yighinchaqlinishi pilanlanmaqta.

yene bir tereptin xelqara sahede biz nahayiti arqida qéliwatqan weyran bolghan shirketlerge alaqidar xizmetlergimu özgertish kirgüzülidu. weyran bolushni kéchiktürüsh tüzümi bikar qilinip, uning ornini qutquzush kélishimi igileydu. suyiistémal qilishqa tolimu uyghun halettiki weyran bolushni kéchiktürüshtiki 7 – 8 yilghiche uzirap kétidighan jeryanning 23 aygha qisqartilishi shübhisizki téximu muwapiq bir musapini birlikte élip kélidu.

islahat pilanidiki yene bir nuqta, qurulush ijaziti bilen munasiwetlik bolup, nahayiti uzun bolghan mezkur ijazetlerni élish musapiside bésip ötülidighan 18 basquchning 12 si sheherlik hökümetlerge tewe idi. bu 12 ijazet 5 ke, jemiy 18 basquchluq ijazet élish musapisi 6 ge qisqartilghan boldi. bu yerdiki meqsetning pütünley qurulush sahesidiki meblegh salghuchilarni rahetlitip, ulargha asan meblegh sélish muhiti yaritip bérishtin ibaret ikenlikini tekitleshke toghra kélidu.

elwette bular mezkur islahat pilanining peqet asasliq nuqtiliridinla ibaret. 93 maddiliq bu pilan yene nurghun tepsilat we témilarni öz ichige alidu. démek, bu islahatlar hemmidin awwal türkiyediki sélinma muhiti aldidiki tosuqlarni élip tashlaydu, arqidin biwasite chet el meblighining éshishini kapaletke ige qilidu. xulasiligende, türkiyening sélinma obrazigha ijabiy küch qoshidu. döletning kirédit körsetküchining yuqiri kötürülüshige we sélinma sélishqa bolidighan nuqtigha chiqirilishigha muhim töhpe qoshidu.

yuqirida «iqtisadiy siyaset közniki» namliq sehipimizning bu heptilik sani boyiche yildirim beyazit uniwérsitéti siyasiy penler fakultéti iqtisad kafédrasi oqutquchisi piroféssor doktor erdal tanas qaragölning «sélinma muhitini yaxshilaydighan islahat pilani» mawzuluq xewer analizini huzurunglargha sunduq.


خەتكۈچ: iqtisad , islahat , sélinma , türkiye

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر