türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi qurulushi pütüshke az qalghanda...

«dunya iqtisadi» namliq sehipimizning bu heptilik sani boyiche piroféssor erdal tanas qaragölning «türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi qurulushi pütüshke az qalghanda...» mawzuluq analizini huzurunglargha sunimiz.

türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi qurulushi pütüshke az qalghanda...

türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi qurulushi pütüshke az qalghanda...

türkiye awazi radiyosi: 2016 – yili 10 – öktebirde tunji qétimliq imzaliri qoyulghan türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi qurulushi süret bilen dawam qilmaqta. qurulushning déngiz qismigha alaqidar muhit tesiri muhakime doklati türkiye teripidin maqullandi. doklatta, muhit we jemiyetke körsetküsi tesirliridin köprek qurulushning ijabiy tereplirige dair bahalar orun aldi.

rusiyedin bashlinip qara déngizni bésip ötüp türkiye tewelikige qedem basqan türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi, rusiye tebiiy gazini birinchi qedemde türkiyege, türkiyedin tebiiy gazning eng küchlük istémal baziri bolghan yawropagha yetküzidu. ikki ayrim turuba arqiliq tebiiy gaz bilen teminleydighan liniye, ikki quruqluq we ikki déngiz  bölümidin teshkil tapidu. 2017 – yili déngizdiki qismining qurulushi bashlighan layihening omumiy sighimchanliqi 31 yérim milyard kub métir, dep békitildi.

dunyaning eng chong tebiiy gaz éksport qilghuchi döletlirining biri bolghan rusiye, ilkidiki tebiiy gaz zapisini dunya bazarlirigha sélishning istratégiyelik yollirini tépip chiqip oxshash bolmighan bazarlargha kirishni pilanlimaqta. mezkur yollarning ichide eng köp küntertipte boluwatqini türkiye bilen istratégiyelik hemkarliqining dawamlishishini kapaletke ige qilidighan türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi qurulushining rusiyening énérgiye siyasetlirining muhim bir parchisi ikenlikini éytishqa bolidu.

türkiyege énérgiye yetküzüsh bixeterlikini kapaletke ige qilish we géopolitikiliq ornini mustehkemlesh jehette nahayiti muhim pursetlerni yaritip bergen türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi qurulushi, rusiyege bolsa, türkiyege oxshash muhim bir soda shériki bilen éksportini dawamlashturush pursiti yaritip béridu. rusiyening énérgiye menbelirige ige bolush bilen birge telep bixeterlikini kapaletke ige qilish jehettimu estayidil izdiniwatqanliqini bu qurulush arqiliq roshen körüp yételeymiz.

aldimizdiki yillarda téximu yuqiri pellige yétishi mölcherliniwatqan tebiiy gaz istémalining türkiyedek tebiiy gazda sirtqa béqinidighan döletlerning import sanliq melumatlirigha eks étishi kütülmekte. türkiyening eng axirqi qétim 2016 – yili 42 milyard kub métir tebiiy gaz istémal qilghanliqi nezerde tutulidighan bolsa, tebiiy gaz istémalining aldimizdiki yillarda barghanche ashidighanliqini texmin qilishqa bolidu.

bu dairide türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi qurulushi pilanliniwatqan sighimchanliqi bilen küchiyiwatqan tebiiy gaz telipini qandurush yolidiki muwapiq bir layihe süpitide aldimizgha chiqidu. bu qurulushqa türkiyediki éshiwatqan tebiiy gaz telipini qandurush bilen birge, türkiyening énérgiye sodisida merkez dölet bolush tirishchanliqliriningmu konkrét bir qedimi, dep qarashqa bolidu.

jughrapiyelik orni jehettin énérgiye menbelirige yéqin bolghan türkiye, birdin köp énérgiye ötüshüsh yoligha sahibxan bolush bilen birge, qurulushliri dawamlishiwatqan tebiiy gaz turuba liniyeliri bilenmu énérgiyening merkizi bolush musapiside yéngi ilgirileshlernimu qolgha keltürmekte. shunga dunya énérgiye bazirida türkiyening énérgiye sodisida merkez dölet bolush nishanining mezkur qurulush we layiheler sayisida téximu chongqur menige ige bolidighanliqi chiqipla turidu.

elwette, bu nishangha qarap ilgirilesh jeryanida énérgiye aktiyorliri bilen hemkarliq ornitish we uni sijilliqqa ige qilishning muhimliqini estin chiqarmasliq lazim. mesilen, rusiye bilen türkiye arisidiki munasiwetlerni bu basquchqa élip kelgen amil yalghuz türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi qurulushila emes. 1997 – yili imzalanghan «tebiiy gaz élim – sétim kélishimi» dairiside qurulghan mawi éqim tebiiy gaz turuba liniyesige qarap, ikki dölet énérgiye munasiwetlirining uzun tarixqa ige tayinidighanliqini körüwalghili bolidu. yene bir tereptin, 2010 – yili imzalanghan aqquyu yadro éléktir istansisi layihesi, türkiye – rusiye énérgiye munasiwetlirining tebiiy gaz sirtidiki sahelerdimu güllendürülgenlikini körsitip béridu.

xulasiligende, türk éqimi tebiiy gaz turuba liniyesi qurulushigha alaqidar xizmetler, déngiz qismigha alaqidar muhit muhakimisi doklatining maqullinishi bilen birlikte ijabiy rewishte dawamlashturulmaqta. bu musapide dunyaning eng chong énérgiye yetküzüp bergüchi we telep qilghuchi döletliri qataridin orun alghan türkiye, qurulush dairiside qolgha keltüridighan pursetlerdin énérgiyede merkez dölet bolush yolida yaxshi paydilinip, uni ewzellikke aylandurushi lazim.

meyli énérgiye menbesi we énérgiye bazarlirida yaritilidighan köp xilliq, meyli énérgiye pay chéki bazirigha sélinidighan sélinmilar sayisida bolsun, türkiye bu pursetlerni uzun mezgillik ewzellikke aylanduralishi mumkin. yene buning sayisida, türkiyening énérgiye bazarliridiki istratégiyelik orni téximu küchiyidu we énérgiye soda merkizi bolush yolida dadil qedemlerni tashlap ilgirileydu.

bu, némishqa shundaq bolmisun?!



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر