түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси қурулуши пүтүшкә аз қалғанда...

«дунйа иқтисади» намлиқ сәһипимизниң бу һәптилик сани бойичә пирофессор әрдал танас қарагөлниң «түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси қурулуши пүтүшкә аз қалғанда...» мавзулуқ анализини һузуруңларға сунимиз.

түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси қурулуши пүтүшкә аз қалғанда...

түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси қурулуши пүтүшкә аз қалғанда...

түркийә авази радийоси: 2016 – йили 10 – өктәбирдә тунҗи қетимлиқ имзалири қойулған түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси қурулуши сүрәт билән давам қилмақта. қурулушниң деңиз қисмиға алақидар муһит тәсири муһакимә доклати түркийә тәрипидин мақулланди. доклатта, муһит вә җәмийәткә көрсәткүси тәсирлиридин көпрәк қурулушниң иҗабий тәрәплиригә даир баһалар орун алди.

русийәдин башлинип қара деңизни бесип өтүп түркийә тәвәликигә қәдәм басқан түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси, русийә тәбиий газини биринчи қәдәмдә түркийәгә, түркийәдин тәбиий газниң әң күчлүк истемал базири болған йавропаға йәткүзиду. икки айрим туруба арқилиқ тәбиий газ билән тәминләйдиған линийә, икки қуруқлуқ вә икки деңиз  бөлүмидин тәшкил тапиду. 2017 – йили деңиздики қисминиң қурулуши башлиған лайиһәниң омумий сиғимчанлиқи 31 йерим милйард куб метир, дәп бекитилди.

дунйаниң әң чоң тәбиий газ експорт қилғучи дөләтлириниң бири болған русийә, илкидики тәбиий газ записини дунйа базарлириға селишниң истратегийәлик йоллирини тепип чиқип охшаш болмиған базарларға киришни пиланлимақта. мәзкур йолларниң ичидә әң көп күнтәртиптә болуватқини түркийә билән истратегийәлик һәмкарлиқиниң давамлишишини капаләткә игә қилидиған түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси қурулушиниң русийәниң енергийә сийасәтлириниң муһим бир парчиси икәнликини ейтишқа болиду.

түркийәгә енергийә йәткүзүш бихәтәрликини капаләткә игә қилиш вә геополитикилиқ орнини мустәһкәмләш җәһәттә наһайити муһим пурсәтләрни йаритип бәргән түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси қурулуши, русийәгә болса, түркийәгә охшаш муһим бир сода шерики билән експортини давамлаштуруш пурсити йаритип бериду. русийәниң енергийә мәнбәлиригә игә болуш билән биргә тәләп бихәтәрликини капаләткә игә қилиш җәһәттиму әстайидил издиниватқанлиқини бу қурулуш арқилиқ рошән көрүп йетәләймиз.

алдимиздики йилларда техиму йуқири пәллигә йетиши мөлчәрлиниватқан тәбиий газ истемалиниң түркийәдәк тәбиий газда сиртқа беқинидиған дөләтләрниң импорт санлиқ мәлуматлириға әкс етиши күтүлмәктә. түркийәниң әң ахирқи қетим 2016 – йили 42 милйард куб метир тәбиий газ истемал қилғанлиқи нәзәрдә тутулидиған болса, тәбиий газ истемалиниң алдимиздики йилларда барғанчә ашидиғанлиқини тәхмин қилишқа болиду.

бу даиридә түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси қурулуши пиланлиниватқан сиғимчанлиқи билән күчийиватқан тәбиий газ тәлипини қандуруш йолидики мувапиқ бир лайиһә сүпитидә алдимизға чиқиду. бу қурулушқа түркийәдики ешиватқан тәбиий газ тәлипини қандуруш билән биргә, түркийәниң енергийә содисида мәркәз дөләт болуш тиришчанлиқлириниңму конкрет бир қәдими, дәп қарашқа болиду.

җуғрапийәлик орни җәһәттин енергийә мәнбәлиригә йеқин болған түркийә, бирдин көп енергийә өтүшүш йолиға саһибхан болуш билән биргә, қурулушлири давамлишиватқан тәбиий газ туруба линийәлири биләнму енергийәниң мәркизи болуш мусаписидә йеңи илгириләшләрниму қолға кәлтүрмәктә. шуңа дунйа енергийә базирида түркийәниң енергийә содисида мәркәз дөләт болуш нишаниниң мәзкур қурулуш вә лайиһәләр сайисида техиму чоңқур мәнигә игә болидиғанлиқи чиқипла туриду.

әлвәттә, бу нишанға қарап илгириләш җәрйанида енергийә актийорлири билән һәмкарлиқ орнитиш вә уни сиҗиллиққа игә қилишниң муһимлиқини әстин чиқармаслиқ лазим. мәсилән, русийә билән түркийә арисидики мунасивәтләрни бу басқучқа елип кәлгән амил йалғуз түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси қурулушила әмәс. 1997 – йили имзаланған «тәбиий газ елим – сетим келишими» даирисидә қурулған мави еқим тәбиий газ туруба линийәсигә қарап, икки дөләт енергийә мунасивәтлириниң узун тарихқа игә тайинидиғанлиқини көрүвалғили болиду. йәнә бир тәрәптин, 2010 – йили имзаланған аққуйу йадро електир истансиси лайиһәси, түркийә – русийә енергийә мунасивәтлириниң тәбиий газ сиртидики саһәләрдиму гүлләндүрүлгәнликини көрситип бериду.

хуласилигәндә, түрк еқими тәбиий газ туруба линийәси қурулушиға алақидар хизмәтләр, деңиз қисмиға алақидар муһит муһакимиси доклатиниң мақуллиниши билән бирликтә иҗабий рәвиштә давамлаштурулмақта. бу мусапидә дунйаниң әң чоң енергийә йәткүзүп бәргүчи вә тәләп қилғучи дөләтлири қатаридин орун алған түркийә, қурулуш даирисидә қолға кәлтүридиған пурсәтләрдин енергийәдә мәркәз дөләт болуш йолида йахши пайдилинип, уни әвзәлликкә айландуруши лазим.

мәйли енергийә мәнбәси вә енергийә базарлирида йаритилидиған көп хиллиқ, мәйли енергийә пай чеки базириға селинидиған селинмилар сайисида болсун, түркийә бу пурсәтләрни узун мәзгиллик әвзәлликкә айландуралиши мумкин. йәнә буниң сайисида, түркийәниң енергийә базарлиридики истратегийәлик орни техиму күчийиду вә енергийә сода мәркизи болуш йолида дадил қәдәмләрни ташлап илгириләйду.

бу, немишқа шундақ болмисун?!



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر