türkiye iqtisadining ottura mezgillik tereqqiyat pilani

«dunya iqtisadi» namliq sehipimizning bu heptilik sani boyiche piroféssor erdal tanas qaragölning «türkiye iqtisadining ottura mezgillik tereqqiyat pilani (2018 – yilidin 2020 – yilighiche)» mawzuluq analizini huzurunglargha sunimiz.

türkiye iqtisadining ottura mezgillik tereqqiyat pilani

türkiye iqtisadining ottura mezgillik tereqqiyat pilani

türkiye awazi radiyosi: türkiyening iqtisadi nishanlirini mezmun qilghan 2018 – yilidin 2020 – yilighiche bolghan jeryangha alaqidar ottura mezgillik tereqqiyat pilani élan qilindi. pilan dairiside sijil iqtisadiy éshish, ishqa orunlashturushni yuqiri kötürüsh we kirimni adil tengsheshni qolgha keltürüsh üchün, 5 asasiy siyaset belgilep chéqildi ؛ bular makro iqtisadiy muqimliq, insan küchi sermayisi we emgek küchi süpitining yuqiri kötürülüshi, qoshumche qimmiti yuqiri ishlepchiqirishning omumlashturulushi, xizmet we sélinma muhitining yaxshilinishi we dölet organlirining teshkiliy süpitining yuqiri kötürülüshi qatarliqlardin ibaret.

bu katégoriyelerning astida, baha muqimliqigha tayanghan pul siyasitining mueyyenleshtürülüshi, tetqiq qilish – tereqqiy qildurush we yéngiliq yaritish iqtidarining ashurulushi, uchur – alaqe téxnologiyelirining tereqqiy qildurulushi dégendek nishanlar aldinqi pilandin orun aldi.

pilan dairiside 2017 – yili türkiye iqtisadini %5.5 güllendürüsh nishan qilindi. mushu yilning deslepki ikki charikidiki tertipi boyiche %5.2 we %5.1 lik éshishqa qarighanda, yilliq iqtisadiy éshish nishanigha yétishning qiyingha toxtimaydighanliqini körüwalalaymiz. türkiye iqtisadining 2017 – yilining deslepki yérimidiki utuqluq éshishi, aldimizdiki mezgillerdimu muwazinetlik shundaqla sijil éshish nishanigha yételeydighanliqi toghrisidiki ümidni ulghaytmaqta.

pilanda, iqtisadiy éshishning eng muhim menbelirining biri bolghan éksportning 2017 – yili 156.5 milyard dollargha yétidighanliqi texmin qilinghan bolsa, 2020 – yili bu sanning 195 milyard dollargha yétishi kütülmekte. bu sanliq melumatlargha asasen, 2018 – 2020 – yillar arisida éksportning iqtisadiy éshishning eng muhim tayanchlirining biri bolushni dawamlashturidighanliqi we iqtisadiy éshishqa bolghan töhpisining barghanche küchiyidighanliqi texmin qilinmaqta؛ qoshumche qimmiti yuqiri mehsulatlarni éksport qilish nisbitining örlishige egiship, iqtisadiy éshish téximu turaqliq we sijil haletke kélidu. bu nuqtida, éshishning qozghatquch küchini éksporttin alghan iqtisadning xelqara riqabette mustehkem orungha ige bolidighanliqinimu estin chiqarmasliq lazim.

elwette iqtisadning éshishida muqimliq we sijilliq qanchiliq muhim bolsa, sighdurushchanliqmu shunchilik muhim orunda turidu. iqtisadiy éshishning jemiyetning barliq qatlamliri teripidin hés qilinishining yoli sighdurushchanliq musapisini bésip ötidu. nöwette türkiyede ijtimaiy yardemler, ishqa orunlashturush seperwerliki, righbetlendürüsh dégendek türler boyiche muhim qedemler tashlinip, ishqa orunlashturushni yuqiri kötürüshke hesse qoshidighan iqtisadiy éshishni qolgha keltürüsh tirishchanliqi dawamlashturulmaqta.

pilanda otturigha qoyulghan ishsizliq nisbitini töwenlitishke alaqidar sanliq melumatlargha qaraydighan bolsaq, 2017 – yili ishsizliq nisbitining %10.8 etrapida bolidighanliqini körüp yétimiz. 2019 – yilidin tartip bu nisbetning bir xanige töwenlishi, 2020 – yili %9.6 ge chüshürülüshi kütülmekte. xéli köp sandiki tereqqiy tapqan we tereqqiy qiliwatqan döletler shundaqla türkiye iqtisadi üchünmu saqliniwatqan eng muhim mesililerning biri hésablinidighan ishsizliqni azaytishning yoli bolsa, sijilliqqa ige iqtisadiy éshishni qolgha keltürüsh siyasetlirini tayanch qilidu.

türkiyede bu jehette tashlanghan eng muhim qedemlerning biri, ishqa orunlashturush seperwerliki bolup, ötken aylarda élan qilinghan 2017 – 2019 – yilliq döletlik ishqa orunlashturush istratégiyesigimu bu dairide teyyarlanghan muhim höjjetlerning biri, dep qarisaq bolidu. maarip – ishqa orunlashturush munasiwiti, purset üstünlüki bolmighan qatlamlar, ayallarning emgek küchi sépige qatnishishi dégendek mesililerge orun bérilgen mezkur höjjetlerde körsitilgen nishanlargha yétishning muhim istratégiyelirining otturigha qoyulushi ishqa orunlashturushning qanchiliq muhim ikenlikini körsitip béridu.

pilanda alahide orun ajritilghan yene bir makroiqtisadi körsetküch bolsa, pul paxalliqidur. 2017 – yilliq pul paxalliqi nishani %9.5, dep békitilgen mezkur pilanning axirida, bu nishanning %5 lergiche töwenligenliki körülmekte. bu musapide pul paxalliqini töwen sewiyede tutup turushta bir tereptin ichki bazarlardiki özgirishlerning , yene bir tereptin tashqi amillarning muhim rol oynishi kütülmekte.

pilanning axiridiki diqqetni tartidighan nuqtilarning biri, 2020 – yiligha barghanda kishi béshigha toghra kélidighan kirimdiki éshishtur. mölcherlerge qarighanda, 2020 – yilighiche türkiyede kishi béshigha toghra kélidighan kirim 13 ming dollargha yétidighan bolup, bu éshish türkiyening yuqiri kirimgha ige iqtisadiy küchler qataridin orun alidighanliqining namayendisi hésablinidu. démek, 2020 – yili, türkiye iqtisadi üchün hem muqim éshish qolgha keltürülgen, hem pul paxalliqi tizginlinip, ishsizliq nisbitini töwenlitish nishanigha yétilgen, hem türkiye kirimi yuqiri döletler qatarigha kirgen bir yil bolidu, déyishke bolidu.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر