iqtisadiy éshishning yéngi ittergüchi küchi némilerdin teshkil tépishi kérek?»

«dunya iqtisadi» namliq sehipimizning bu heptilik sani boyiche piroféssor erdal tanas qaragölning «iqtisadiy éshishning yéngi ittergüchi küchi némilerdin teshkil tépishi kérek?» mawzuluq analizini huzurunglargha sunimiz.

iqtisadiy éshishning yéngi ittergüchi küchi némilerdin teshkil tépishi kérek?»

iqtisadiy éshishning yéngi ittergüchi küchi némilerdin teshkil tépishi kérek?

türkiye awazi radiyosi: adalet we tereqqiyat partiyesi hökümetliri yéqinqi 15 yilliq jeryanda paal, yéngiliqchi we islahatchi siyasetlerni yolgha qoyup, siyasiy hem iqtisadiy muqimliqni kapaletke ige qilish jehette muhim rol oynidi.

1990 – yillardiki iqtisadiy muqimsizliq we 2001 – yilidiki iqtisadiy kirizistin kéyin, adalet we tereqqiyat partiyesi hökümetliri bilen birlikte, «yaritilghan ünümning xelqning turmushida eks étishining muhim ikenliki» pikri aldi pilandin orun aldi. makro iqtisadiy sanliq melumatlar köznikidin, royapqa chiqqan özgirishlerge nezer sélinghinida, xelqning bayashatliqigha biwasite tesir körsitidighan eng muhim özgirishchan amilning iqtisadiy éshish ikenliki namayan bolmaqta.

türkiye iqtisadining 2002 – 2016 – yillar arisida %5.6؛ 2010 – 2016 – yillar arisida bolsa, %6.7 éshishi, bu nuqtida diqqetni tartidu. mezkur jeryanda, türkiyening küntertipining qanchiliq zich bolghanliqi we némilerge qarshi küresh qilghanliqi nezerge élinidighan bolsa, iqtisadiy éshishning mushu xil ehwallargha qarimay örligenliki  téximu roshen gewdilinidu. buningdin bashqa, meghlubiyet bilen axirlashqan herbiy – siyasiy özgirish qozghashqa urunush herikiti yüz bergen 2016 – yilida %2.9 ashqan türkiye iqtisadiy, 2017 – yilining deslepki charikide %5 éship, tereqqiy tapqan köpligen döletlerge sélishturghanda alahide ilgirileshlerni qolgha keltürgen boldi.

démek, yéqinqi yillardiki dölet ichi – sirtida yüz bergen  özgirishler we bular bilen birlikte hasil bolghan halqiliq peytlerdiki ehwallargha qilinghan achquchluq mudaxililer sayisida, türkiye iqtisadida, ishlepchiqirishta héchqandaq turghunluq körülmidi؛ makro iqtisadiy körsetküchlerdiki yaxshilinishlarmu üzlüksiz dawam qildi.

2019 – yili ijra qilinishqa bashlaydighan jumhur reislik hökümet sistémisi, türkiyening hazirqi kirimi ottura hal döletler tizimlikidin chiqip, kirimi yuqiri döletler sépige ötüshi üchün muhim purset hésablinidu. uningdin bashqa, türkiyediki bashqurush tüzülmiside saqliniwatqan köp qatlamliq bashqurush usulining bikar qilinishi hemde muqimliqning kapaletke ige qilinidighan bolushi, meblegh salghuchilargha döletning muhim we ishenchlik port bolush pursitini yaritip béridu.

bu, türkiye iqtisadining sijil éshishni ishqa ashurushida tashqi maliye éhtiyajining téximu asan qamdilishi, ishlepchiqirish qurulmisining özgirishi, yeni qoshumche qimmiti yuqiri mehsulatlarni ishlepchiqirishqa ötüshi we ixtisasliq emgek küchi sanini ashuridighan siyasetlerni yolgha qoyushi üchün muhim imkaniyetlerni yaritip béridu. dölet maliyesi we bankichiliq sistémisidiki yaxshilinishmu türkiye iqtisadida sijil éshishni qolgha keltürüshning yolini achidu.

dölet iqtisadini nishanlirigha yetküzüsh yolida qolgha keltürülgen makro jehettiki utuqni mikro jehettimu qolgha keltürüsh lazim. bu usul bilen makro jehette kapaletke ige qilinidighan her bir yaxshilinish, döletning iqtisadiy jehettiki éshish nisbetlirini mölcherdikidin yuqiri baldaqlargha chiqiridu. türkiyening ottura mezgillik tereqqiyat pilanlirida  belgilengen 2017 we uningdin kéyinki yillarda qolgha keltürüsh nishan qilinghan iqtisadiy éshishni qolgha keltürüsh, hazirqi sharaitta tolimu muhim hésablinidu.

yene bir tereptin, yawropa iqtisadining eslige kélishi we yéngi shundaqla perqliq döletlerge qilinidighan éksport pursetliridin paydilinip, iqtisadiy éshishni sijilliqqa aylandurushmu muhim. bu, nuqtiliq halda ichki istémal merkezlik iqtisadiy éshishtinmu bekrek, éksport merkezlik iqtisadiy éshishning kapaletke ige qilinishigha hesse qoshidu.

xususen qoshumche qimmiti yuqiri mehsulatlarni ishlepchiqirishning éksporttiki péyini ashurush arqiliq hem iqtisadiy éshishta sijilliqni saqlap qalghili bolidu hemde türkiyening xelqaradiki riqabet küchini ashurghili bolidu. buningdin bashqa, ishlepchiqirish téxnologiyesi izchil özgirip, ilgharliship bériwatqan mushundaq bir peytte, türkiyening tetqiq qilish – tereqqiy qildurushqa tégishlik derijide ehmiyet bérip, milliy ishlepchiqirish omumiy qimmitidiki péyini ashurushi muhim zörüriyetke aylanmaqta.

yene bir tereptin, emgek küchi bazarlirida kishi béshigha toghra kélidighan emgek ünümini ashurush üchün, layaqetlik emgek küchige meblegh sélish lazim. chet el sermayisining ashurulushi mesiliside bolsa, qisqa mezgillik sermaye sélinmiliridinmu bekrek, türkiyening ishenchlik bir dölet ikenliki tonushini yuqiri kötürüp, uzun mezgillik sélinmilarni jelp qilish lazim.

hemmidin muhimi, iqtisadiy éshishni qolgha keltürüsh üchün yéngi bir hékaye yézishning, nöwettiki türkiye iqtisadining eng muhim éhtiyajlirining biri ikenliki nahayiti roshen gewdilinip turmaqta.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر