islam düshmenliki

islam düshmenliki we türkiyening tashqi siyasiti.

islam düshmenliki

islam düshmenliki

türkiye awazi radiyosi: nöwette islam dini gherb ellirining küntertipide tolimu epsuski bir qorqush héssiyati bilen birlikte orun almaqta. 11 – séntebir weqesidin kéyin bashlinip, térrorluq hadisiliri bilen dawamlashqan weqeler, gherb ellirining özlirini menbesi éniq bolmighan we ayighi chiqmas bir tehdit astida turuwatqandekla hés qilishigha seweb boldi. bu munasiwet bilen, biz bu heptiki pirogrammimizda,  bu özgirishlerni chöridigen halda islam düshmenliki we türkiyening bu heqtiki pozitsiyesi  heqqide toxtilip ötimiz.

«islam düshmenliki» dégen uqumni bildüridighan «islamfobi» ibarisidiki «fobi» girékche « phobos» kelimisidin kelgen bolup, « phobos » yunan epsaniliride «qorqush tengrisi» dep bilinidu.  «fobi» hazirqi künde, «birawning kündilik hayatigha selbiy tesir körsitidighan bir nersidin qorqushi» dégen menini bildüridu.

«islamfobi» eng addiy atalghusi bilen «islamdin qorqush» teriqiside bayan qilinidu. islamdin we musulmanlardin qorqush – eyminish héssiyatini ipadileydighan islamfobining, nahayiti köp ishlitilidighan atalghu bolushigha qarimay, hemme birdek qobul qilidighan bir atalghu emeslikimu hemmige besh qoldek ayan.

yawropa ittipaqi asasliq heq – hoquqlar orgini islamfobini mundaq izahlaydu: «2001 – yili 11 – séntebirde meydangha kelgen weqelerdin kéyin térrorizmgha qarshi  küresh dairiside erebler, yehudiylar, musulmanlar, bezi köchmen guruppilar, musapirlar, panahliq tiligüchiler, bezi az sanliq milletlerge mensup kishiler؛ maarip, ishqa orunlishish, turalghu, dölet orunlirida ishlesh, ammiwi xizmetler we paaliyet seperwerliki qatarliq sahelerde irqiy ayrimchiliqqa duch kelmekte. bu nuqtidin élip éytqanda, islamfobi islam dunyasigha mensup shexsler duch kéliwatqan chetke qéqilish muamilisige bérilgen omumiy isimdur.»

islam yéqinqi yillardin buyan gherb dunyasining küntertipidin qorqush hés – tuyghusi bilen birlikte orun élip kelmekte. 11 – séntebir weqesi bilen bashlinip, ayrim térrorluq hadisiliri bilen dawamlishiwatqan birqatar zenjirsiman weqeler bar. bu ehwal؛ gherb ellirining özlirini tehdit astida turuwatqandekla hés qilishlirigha seweb bolmaqta. daim dégüdek yüz bérip turidighan selbiy weqelerdin kéyin islamni goya térrorizmning menbesidek qilip körsitiwatqan xelqaraliq axbarat wasitilirining tetür teshwiqatlirimu islamdin qorqush keypiyatini téximu ewj alduruwetmekte.

gherb elliridiki bezi jemiyetlerni islamgha qarshi heriketke keltürüsh mesiliside birdinbir jawabkarliq peqet axbarat wasitilirighila ait emes, elwette.

2000 – yillardin buyan yawropada ashqun ongchil siyasiy küchler barghanséri zoraymaqta. bu küchler partiyeliship, milliy mejlislerdin orun élishqa bashlidi. firansiyediki milliy aldinqi sep herikiti, girétsiyediki altun shepeq herikiti, gollandiyediki erkinlik partiyesi, awistiriyediki erkinlik partiyesi qatarliq siyasiy partiyeler, öz döletliridiki chet ellikler we köchmenlerge qarshi selbiy pozitsiye tutush métodini bashlatti, bu arqiliq téximu köp awazgha érishish pursitige érishti.

yawropadiki musulman jemiyetlerge qarshi selbiy pozitsiye tutulushigha qarita deslepki misal süpitide gérmaniyede yashawatqan türklerni keltürüsh mumkin. yéqinqi yillardin buyan barghanséri ewj élip kétiwatqan we ölümler bilen netijiliniwatqan ot qoyup bérish hadisilirini bu dairide xatirileymiz.  

bundaq weqelerning gérmaniye bilenla cheklenmeydighanliqinimu nahayiti obdan bilimiz. weqeler yawropaning herqaysi jaylirida jameler, medeniyet merkezliri we soda saraylirighiche sozulidighan bir «wehshiylerche jinayet» ke aylinishqa bashlidi.

hujumlarning qorqunuchluq teripi bolsa, teshkillik jinayetlerge aylinip ketken bundaq musulmanlardin nepretlinish heriketlirining barghanséri xelq, axbarat wasitiliri we siyasiyonlarning bir qismi teripidinmu mexpiy halette qobul qilinishi boldi.

yawropadiki hökümetlerning, xelqlerning islam düshmenlikige qarshi heriketlerge süküt qilishi, ichki - tashqi siyasiy endishiler bilen zich munasiwetlik, elwette. esebiylik yawropaning herqaysi jaylirida 2001 – yili ronaq tépishqa bashlidi we kéyinche charlié hébdo hujumliri bilen hemme yaqni qaplap ketti.

yawropa döletliri ereb baharidin buyan ottura sherq rayonigha qarita yolgha qoyuwatqan ene shundaq siyasetliridin öz xelqlirining qollishini qolgha keltürüshni nishan qilidu. 2011 – yili tunista bashlanghan xelq heriketliride yawropa we amérika qoshma ishtatlirining pozitsiyesi istilistikiliq asas jehettin erkinlikchi idi. shundaqtimu, ilgiriki hökümdarlarning ornigha almashqan hökümdarlarning étiqadi ching musulman bolup bolmasliqi gherb üchün muhim bir ölchem bolup qaldi.

ennehde herikiti, musulman qérindashlar teshkilati we süriyediki ilmiy guruppilarni térrorizm atalghusi bilen bir gewdileshtürüsh mayilliqi buninggha yaxshi misal bolalaydu.

del bu nuqtida, türkiyening ottura sherqte oynashqa bashlighan ijaby rolining nahayiti zor ehmiyetke ige ikenlikini alahide tekitlep ötüshke toghra kélidu. türkiyening ottura sherq siyasiti hergizmu islam düshmenliki siyasetlirige oxshimaydu.

türkiyening ottura sherqqe qarita yolgha qoyuwatqan yarashturush we kishilik hoquqni asas qilidighan siyasiti, gherb bilen türkiyening rayongha qarita tutuwatqan pozitsiyelirining qanchilik derijide perqliq ikenlikini körsitidu.

shuning bilen bir waqitta, türkiye gherb elliride yashawatqan musulman  jemiyetlerni gherb bilen pütünleshtürüsh we islam elliride démokratiyeni téximu keng qanat yaydurush tirishchanliqlirini qizghin qollimaqta. biraq, tolimu epsuski, gherb taratqulirining köp qismi türkiyening bundaq ijabiy pozitsiyesini öz eyni boyiche eks ettürmeywatidu.

ottura sherq rayonidiki éghir derijidiki pisxologiyelik atmésfora sewebidin türkiye köp tengpungluq bir sahede öz aldigha diplomatik siyasetlerni yolgha qoymaqta we buning barliq mesuliyetlirini zimmisige yüklimekte.

türkiye ottura sherq rayonidiki insaniy mesililerni muhim chare - tedbirler arqiliq hel qilmaqta. yene bir tereptin, ottura sherqning démokratiklishish kürishide toghra nuqtida turmaqta. biraq, türkiye bu  küreshte gherb we islam dunyasining yéterlik qollishigha érishelmeywatidu.

kündilik siyasiy endishiler sewebidin, yer shari xaraktérlik medeniyet kirizisining nezerdin saqit qiliwétilishi, türkiyening nöwette yolgha qoyuwatqan we nahayiti kem uchraydighan mötidil hem insaniy diplomatiyesining sadasining jarangliq yangrishigha tosalghu teshkil qilmaqta.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر