ислам дүшмәнлики

ислам дүшмәнлики вә түркийәниң ташқи сийасити.

ислам дүшмәнлики

ислам дүшмәнлики

түркийә авази радийоси: нөвәттә ислам дини ғәрб әллириниң күнтәртипидә толиму әпсуски бир қорқуш һессийати билән бирликтә орун алмақта. 11 – сентәбир вәқәсидин кейин башлинип, террорлуқ һадисилири билән давамлашқан вәқәләр, ғәрб әллириниң өзлирини мәнбәси ениқ болмиған вә айиғи чиқмас бир тәһдит астида туруватқандәкла һес қилишиға сәвәб болди. бу мунасивәт билән, биз бу һәптики пирограммимизда,  бу өзгиришләрни чөридигән һалда ислам дүшмәнлики вә түркийәниң бу һәқтики позитсийәси  һәққидә тохтилип өтимиз.

«ислам дүшмәнлики» дегән уқумни билдүридиған «исламфоби» ибарисидики «фоби» гирекчә « phobos» кәлимисидин кәлгән болуп, « phobos » йунан әпсанилиридә «қорқуш тәңриси» дәп билиниду.  «фоби» һазирқи күндә, «биравниң күндилик һайатиға сәлбий тәсир көрситидиған бир нәрсидин қорқуши» дегән мәнини билдүриду.

«исламфоби» әң аддий аталғуси билән «исламдин қорқуш» тәриқисидә байан қилиниду. исламдин вә мусулманлардин қорқуш – әйминиш һессийатини ипадиләйдиған исламфобиниң, наһайити көп ишлитилидиған аталғу болушиға қаримай, һәммә бирдәк қобул қилидиған бир аталғу әмәсликиму һәммигә бәш қолдәк айан.

йавропа иттипақи асаслиқ һәқ – һоқуқлар оргини исламфобини мундақ изаһлайду: «2001 – йили 11 – сентәбирдә мәйданға кәлгән вәқәләрдин кейин терроризмға қарши  күрәш даирисидә әрәбләр, йәһудийлар, мусулманлар, бәзи көчмән гуруппилар, мусапирлар, панаһлиқ тилигүчиләр, бәзи аз санлиқ милләтләргә мәнсуп кишиләр؛ маарип, ишқа орунлишиш, туралғу, дөләт орунлирида ишләш, аммиви хизмәтләр вә паалийәт сәпәрвәрлики қатарлиқ саһәләрдә ирқий айримчилиққа дуч кәлмәктә. бу нуқтидин елип ейтқанда, исламфоби ислам дунйасиға мәнсуп шәхсләр дуч келиватқан чәткә қеқилиш муамилисигә берилгән омумий исимдур.»

ислам йеқинқи йиллардин буйан ғәрб дунйасиниң күнтәртипидин қорқуш һес – туйғуси билән бирликтә орун елип кәлмәктә. 11 – сентәбир вәқәси билән башлинип, айрим террорлуқ һадисилири билән давамлишиватқан бирқатар зәнҗирсиман вәқәләр бар. бу әһвал؛ ғәрб әллириниң өзлирини тәһдит астида туруватқандәкла һес қилишлириға сәвәб болмақта. даим дегүдәк йүз берип туридиған сәлбий вәқәләрдин кейин исламни гойа терроризмниң мәнбәсидәк қилип көрситиватқан хәлқаралиқ ахбарат васитилириниң тәтүр тәшвиқатлириму исламдин қорқуш кәйпийатини техиму әвҗ алдурувәтмәктә.

ғәрб әллиридики бәзи җәмийәтләрни исламға қарши һәрикәткә кәлтүрүш мәсилисидә бирдинбир җавабкарлиқ пәқәт ахбарат васитилириғила аит әмәс, әлвәттә.

2000 – йиллардин буйан йавропада ашқун оңчил сийасий күчләр барғансери зораймақта. бу күчләр партийәлишип, миллий мәҗлисләрдин орун елишқа башлиди. фирансийәдики миллий алдинқи сәп һәрикити, гиретсийәдики алтун шәпәқ һәрикити, голландийәдики әркинлик партийәси, авистирийәдики әркинлик партийәси қатарлиқ сийасий партийәләр, өз дөләтлиридики чәт әлликләр вә көчмәнләргә қарши сәлбий позитсийә тутуш методини башлатти, бу арқилиқ техиму көп авазға еришиш пурситигә еришти.

йавропадики мусулман җәмийәтләргә қарши сәлбий позитсийә тутулушиға қарита дәсләпки мисал сүпитидә германийәдә йашаватқан түркләрни кәлтүрүш мумкин. йеқинқи йиллардин буйан барғансери әвҗ елип кетиватқан вә өлүмләр билән нәтиҗилиниватқан от қойуп бериш һадисилирини бу даиридә хатириләймиз.  

бундақ вәқәләрниң германийә биләнла чәкләнмәйдиғанлиқиниму наһайити обдан билимиз. вәқәләр йавропаниң һәрқайси җайлирида җамәләр, мәдәнийәт мәркәзлири вә сода сарайлириғичә созулидиған бир «вәһшийләрчә җинайәт» кә айлинишқа башлиди.

һуҗумларниң қорқунучлуқ тәрипи болса, тәшкиллик җинайәтләргә айлинип кәткән бундақ мусулманлардин нәпрәтлиниш һәрикәтлириниң барғансери хәлқ, ахбарат васитилири вә сийасийонларниң бир қисми тәрипидинму мәхпий һаләттә қобул қилиниши болди.

йавропадики һөкүмәтләрниң, хәлқләрниң ислам дүшмәнликигә қарши һәрикәтләргә сүкүт қилиши, ички - ташқи сийасий әндишиләр билән зич мунасивәтлик, әлвәттә. әсәбийлик йавропаниң һәрқайси җайлирида 2001 – йили ронақ тепишқа башлиди вә кейинчә чарлие һебдо һуҗумлири билән һәммә йақни қаплап кәтти.

йавропа дөләтлири әрәб баһаридин буйан оттура шәрқ райониға қарита йолға қойуватқан әнә шундақ сийасәтлиридин өз хәлқлириниң қоллишини қолға кәлтүрүшни нишан қилиду. 2011 – йили туниста башланған хәлқ һәрикәтлиридә йавропа вә америка қошма иштатлириниң позитсийәси истилистикилиқ асас җәһәттин әркинликчи иди. шундақтиму, илгирики һөкүмдарларниң орниға алмашқан һөкүмдарларниң етиқади чиң мусулман болуп болмаслиқи ғәрб үчүн муһим бир өлчәм болуп қалди.

әннәһдә һәрикити, мусулман қериндашлар тәшкилати вә сүрийәдики илмий гуруппиларни терроризм аталғуси билән бир гәвдиләштүрүш майиллиқи буниңға йахши мисал болалайду.

дәл бу нуқтида, түркийәниң оттура шәрқтә ойнашқа башлиған иҗабй ролиниң наһайити зор әһмийәткә игә икәнликини алаһидә тәкитләп өтүшкә тоғра келиду. түркийәниң оттура шәрқ сийасити һәргизму ислам дүшмәнлики сийасәтлиригә охшимайду.

түркийәниң оттура шәрққә қарита йолға қойуватқан йараштуруш вә кишилик һоқуқни асас қилидиған сийасити, ғәрб билән түркийәниң районға қарита тутуватқан позитсийәлириниң қанчилик дәриҗидә пәрқлиқ икәнликини көрситиду.

шуниң билән бир вақитта, түркийә ғәрб әллиридә йашаватқан мусулман  җәмийәтләрни ғәрб билән пүтүнләштүрүш вә ислам әллиридә демократийәни техиму кәң қанат йайдуруш тиришчанлиқлирини қизғин қоллимақта. бирақ, толиму әпсуски, ғәрб таратқулириниң көп қисми түркийәниң бундақ иҗабий позитсийәсини өз әйни бойичә әкс әттүрмәйватиду.

оттура шәрқ районидики еғир дәриҗидики писхологийәлик атмесфора сәвәбидин түркийә көп тәңпуңлуқ бир саһәдә өз алдиға дипломатик сийасәтләрни йолға қоймақта вә буниң барлиқ мәсулийәтлирини зиммисигә йүклимәктә.

түркийә оттура шәрқ районидики инсаний мәсилиләрни муһим чарә - тәдбирләр арқилиқ һәл қилмақта. йәнә бир тәрәптин, оттура шәрқниң демократиклишиш күришидә тоғра нуқтида турмақта. бирақ, түркийә бу  күрәштә ғәрб вә ислам дунйасиниң йетәрлик қоллишиға еришәлмәйватиду.

күндилик сийасий әндишиләр сәвәбидин, йәр шари характерлик мәдәнийәт киризисиниң нәзәрдин сақит қиливетилиши, түркийәниң нөвәттә йолға қойуватқан вә наһайити кәм учрайдиған мөтидил һәм инсаний дипломатийәсиниң садасиниң җараңлиқ йаңришиға тосалғу тәшкил қилмақта.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر